ماه محرم در اتيوپي

  • کد خبر: 1367
  • منبع خبر: رايزني فرهنگي ج .ا.ا - آديس آبابا

خلاصه گفته مي شود مراسم گراميداشت امام حسين عليه السلام در روز عاشورا و عشق و محبت اهل البيت عليه السلام در ميان مسلمانان شهر هرار، از گروه مهاجرين شيرازي نشات گرفته و از آن زمان بوده و تا کنون پا برجا مانده و به يک سنت ديرينيه در ميان مسلمانان اين شهر تبديل شده است.


عاشوراي حسيني در هرار اتيوپي

مراسم عاشوراي حسيني در شهر «هرار» اتيوپي، همه ساله برگزار مي شود، بنا به نقل معمرين شهر «هرار» حدود پانصد سال پيش مردماني از «شيراز» پس از مهاجرت به آفريقا در شرق و شاخ اين قاره رحل اقامت افکنده و براي مدتي در شهر «موگاديشو»- پايتخت کشور سومالي- مستقر شدند. آنان سپس به مناطق ديگر آفريقا مهاجرت و در آنها سکني گزيدند. از آن جمله، عده اي به شهر «هرار» در اتيوپي کنوني آمده و در آنجا ماندند. گفته مي شود مراسم گراميداشت امام حسين عليه السلام در روز عاشورا و عشق و محبت اهل البيت عليه السلام در ميان مسلمانان شهر هرار- که همه سني شافعي هستند- از اين گروه مهاجرين شيرازي نشات گرفته و از آن زمان بوده است که در اين شهر برگزاري مراسمي به مناسبت عاشوراي حسيني ريشه گرفته و تا کنون پا برجا مانده و به يک سنت ديرينيه در ميان مسلمانان اين شهر تبديل شده است.

مسلمانان شهر هرار در روزهاي نهم و دهم محرم (تاسوعا و عاشورا) در دسته جات منظم به منازل يکديگر رفته، پس از تلاوت قرآن به صورت گروهي و طي مراسمي، قاتلان امام حسين عليه السلام و يارانش را لعن مي کنند. خانم هاي هراري نيز از قبل نمادهايي به شکل کوزه را آماده مي کنند و به محض رسيدن اين دسته جات کوزه ها را به سوي آنان پرتاب کرده و جوانان حاضر در دسته ها هم با چوب هايي که در دست دارند در حرکتي سمبليک آن کوزه ها را نشانه نفرت از قاتلان امام حسين عليه السلام و يارانش مي شکنند و قطعه قطعه مي کنند. در نهايت نيز بانوان دوستدار اهل البيت عليه السلام با حلوا، حليم و ساير غذاهاي محلي از جوانان و هيات پذيرايي مي نمايند.

در پايان روز دهم محرم (عصر عاشورا) بزرگان براي جوانان دعا مي کنند. يکي از دعاهاي مشهور در اين روز اين است که خداوند به شما فرزندان صالحي امام حسن عليه السلام و امام حسين عليه السلام عطاء فرمايد.

گفتني است که در فرهنگ مردم هرار، عزاداري به آن معني که در فرهنگ شيعيان و ايرانيان رايج است مرسوم نمي باشد ، آنان در مراسم ضمن تلاوت قرآن، پيوسته از مناقب و فضائل امام حسين عليه السلام ياد مي کنند و دشمنان و قاتلان آن حضرت و يارانش را مورد لعن و نفرين قرار مي دهند.

 

خوجه هاي اثني عشري و عاشوراي هنديها و پاکستاني هاي مقيم در اتيوپي

خوجه کلمه اي است که در خصوص شيعيان هندي اهل گجرات استعمال مي شود، تاريخ دقيق ورود آنان به سواحل شرق قاره آفريقا دقيقا مشخص نيست، و لکن في الجمله اينکه، در اواخر قرن نوزدهم ميلادي گروه قابل توجهي از شيعيان خوجه اثني عشري که از ظلم و ستم آقاخان و عاملان وي به تنگ آمده بودند در آرزوي رهاي از اين تضييقات، عازم شرق آفريقا شدند، شيعيان خوجه اثني عشري از اين زمان به بعد شروع به احداث مسجد، اما مباره، حسينيه- قبرستان و سالن ملاقات نمودند و به تدريس علوم اسلامي و تعاليم مذهب تشيع پرداختند.

البته مخفي نماند که آنان بالخصوص سالهاي اول حضورشان، به طور بسته کار مي کردند و به هيچ وجه در مسائل ديني با بوميان ارتباط برقرار نمي کردند و لکن بعدا منفتح شدند، فعاليت تبليغي در بين بوميان شروع کردند.

در حال حاضر آنان در اغلب کشورهاي شرق و جنوب آفريقا حضور دارند، از قبيل: اتيوپي، کنيا، تانزانيا، اوگاندا، بروندي، رواندا، موزامبيک، ملاوي، گنگو، کينشازا، ماداگاسکار و آفريقاي جنوبي، جالب است بدانيد دو گروه بزرگ از شيعيان به آفريقا هجرت کرده اند که تاکنون هم حضور دارند، يکي خوجه هاي اثني عشري که اکثريت در شرق و جنوب و تا حدودي در مرکز اين قاره مستقر شده اند و ديگري شيعيان لبناني که اغلب در غرب و مرکز اين قاره حضور دارند.

 

عزاداري شيعيان خوجه در حسينيه هنديها و پاکستاني هاي مقيم در اتيوپي

از مهمترين مراسم مذهبي شيعيان خوجه در اين کشورهاي که حضور دارند، برگزاري عزاداري ماه محرم در حسينيه هنديها و پاکستاني هاي مقيم است، مي توان گفت شيعه بودن نزد آنان دو چيز است، يکي برگزاري مراسم عاشوراء و آن هم با تفصيلاتي که بيان خواهد شد و ديگري التزام عجيب به تخمين کردن اموال خود مي باشد.

عمده مراسم آنان از شب اول محرم تا شب يازدهم مي باشد، در اين ايام برنامه هاي عادي مساجد آنان تعطيل شده و برنامه هاي ويژه ماه محرم در امامباره (حسينيه) شيعيان خوجه در کشورهاي فوق الذکر و هر شهري که تعدادي خوجه در آن حضور داشته باشند، برگزار مي شود.

در اغلب اين مراسم برنامه هاي ذيل الذکر اجرا مي شود:

1) برگزاري نماز جماعت مغرب و عشاء.

2) سخنراني يکي از روحانيون خوجه که، اکثرا تحصيل کرده حوزه قم هستند، به مدت يک ساعت، موضوع سخنراني سخنرانان در فضايل و مناقب اهل البيت عليه السلام و مصائب آن خاندان بالخصوص ابا عبدالله الحسين عليه السلام.

3) مراسم نوحه خواني و سينه زني به زبان اردو و گاها به زبان فارسي، کيفيت سينه زني شيعيان خوجه تا حدودي شبيه، سينه زني ايرانيان است و لکن با شوق و حرارت زائد الوصفي، اين مراسم را اجرا مي کنند، آنان نوع خاصي از سينه زني معروف به «صف» دارند که از شب پنجم شروع مي شود.

4) از شب ششم همزمان با نوحه خواني علمها و تابوت هاي خاصي که هر کدام سمبل يکي از وقايع کربلاء است و «شبيه» و «لاش» خوانده مي شود، دور تا مجلس به گردش در آمده و شيعيان با دست کشيدن به اين علمها و تابوت ها، از آنها تبرک مي جويند. جهت اطلاع گردانيدن «شبيه» و «لاش» در مراسم به ترتيب زير زمان بندي شده است:

أ) شب ششم شبيه لاش عون محمد.

ب) شب هفتم شبيه- لاش شاه قاسم عليه السلام.

ج)شب هشتم علم حضرت عباس عليه السلام.

د) شب نهم شبيه- لاش حضرت علي اکبر عليه السلام.

ه) شب دهم شبيه- لاش حضرت علي اصغر عليه السلام.

و) شب دوازدهم شبيه- لاش حضرت امام حسين عليه السلام.

5) مراسم شب دهم با يک شور و هيجان خاصي برگزار مي شود و در برخي کشور به خيابان نيز به صورت گروهي و در هيات سينه زني، مي آيند. آنان در اين شب راهي حسينيه مي شوند. و در حسينيه با تشکيل دادن حلقه اي بزرگ، پيراهن هايي مشکي خود را بيرون آورده و بر سينه خود مي کوبند. اين گونه مراسم حدود 15 الي 20 دقيقه به طول مي انجامد. در طي اين مدت زمين، ديوارها و حتي لباس هاي افرادي که از فاصله نزديک نظاره گر اعمال آنها هستند. برخي از آنان با چاقويي (قمه مانند) آهسته بر سر خود مي زنند تا خون روان گردد. پس از اتمام اين مراسم مردم به شستشوي محوطه مي پردازند.

6) اوج مراسم عزاداري در روز عاشورا است که از 9 الي 3 بعد ازظهر ادامه دارد، در اين روز علاوه بر نوحه خواني، چهار رکعت نماز خوانده مي­شود، بعد از آن زيارت معروف عاشورا را همراه با صد لعن و سلام، و زيارت علقمه قرائت مي­شود. در اين روز مراسم سخنراني و روضه خواني با تفصيلات بيشتري نيز جاي خود را دارد.

در اين روز از شرکت کنندگان با غذاي مخصوص به نام «نياز» پذيرايي مي شود.

1) مراسم شب يازدهم با يک حالت حزن و اندوه خاصي برگزار مي شود و آخرين مراسم آنان شب دوازدهم است که بعد از اين شب مراسم عادي حسينيه شيعيان ادامه مي يابد.

لازم به ذکر است شيعيان خوجه هندي - پاکستاني يک علاقه خاصي به کربلا و عزاداري ابا عبدالله الحسين عليه السلام دارند، اغلب آنان در منازل خود ماکت و سمبلهايي از شعائر کربلا نگه داري نموده و هر روز صبح با يک احترام خاصي از آنها تبرک مي­جويند.

 

تهيه و تدوين: محمد رضا تارتار کارشناس رايزني فرهنگي ايران در آديس آبابا