جمهوری سنگال در یک نگاه

  • کد خبر: 1437
  • منبع خبر: رايزني فرهنگي ج .ا.ا - داکار

خلاصه سنگال بیش از 17 هزار دار القرآن را در درون خود دارد و ظرفیت عظیمی از معنویت و صفا و محبت را در خود جای داده است؛ عشق ورزیدن به حضرت محمد بن عبدالله(ص) و خاندان آن حضرت که تجلی آن در دوست داشتن سادات (اشراف) است.


سخن آخر

سنگالی ها می گویند: سنگال کشور «تِرانْگا» یعنی کشور صلح و کرامت است.

و این یک واقعیت است؛ واقعیتی که ریشه در دین مداری و قرآن محوری این کشور مسلمان دارد؛ کشوری که بیش از 17 هزار دار القرآن را در درون خود دارد و ظرفیت عظیمی از معنویت و صفا و محبت را در خود جای داده است؛ عشق ورزیدن به حضرت محمد بن عبدالله(ص) و خاندان آن حضرت که تجلی آن در دوست داشتن سادات (اشراف) است سخن آخری است که در آغاز این مقاله باید گفته شود.

 

نگاهی جغرافیایی

معادل 192 هزار كيلومتر مربع از خاك اين سنگال را خشكى و چهار هزار و 190 كيلومتر از آن را آب فرا گرفته است. طول ساحل سنگال در بخش غربى با اقيانوس اطلس 531 كيلومتر است. سنگال سرزمين كم ارتفاعى است كه بخش اعظم آن را علفزارهاى ساوان و استپ مى پوشاند. آب و هواى اين سرزمين در سواحل و نواحى مرتفع معتدل، ولى در استپ ها گرم و خشك است. بلندترين نقطه سنگال در منطقه "دياخا" حدود 581 متر از سطح دريا ارتفاع دارد.

پايتخت‌ سنگال‌ شهر «داكار » نام‌ دارد و از شهرهاي‌ مهم‌ آن‌ مي‌توان‌ به‌ جوربل‌، فاتيك‌، كائولاك‌، كولدا، لوگا، سن‌ لوئي‌، تامباكوندا و تیئس‌ اشاره‌ كرد. شهر داكار در اين‌ كشور طي‌ سالهاي‌ اخير به‌ منطقه‌ آزاد تجاري‌ و صنعتي‌ تبديل‌ شده‌ است‌. اين‌ كشور در سال‌ 1960 از زير سلطه‌ فرانسه‌ خارج‌ شد و از آن‌ زمان‌ تاكنون‌ به‌ صورت‌ جمهوري‌ دمكراتيك‌ اداره‌ مي‌شود. با اين‌ حال‌ اغلب‌ سيستم‌هاي‌ اداري‌ اين‌ كشور هنوز هم‌ به‌ شيوه‌ فرانسوي‌ اداره‌ مي‌شوند.

 

نظام قبیله ای

نظام قبیله ای نظامی زنده و حاکم بر سنگال است. بيشتر مردم سنگال از اقوام "ولوف" هستند، ولى گروه هاى نژادى فولانى، سرر، پولار و ماندينكه نيز در سنگال زندگى مى كنند. 94 درصد از مردم اين سرزمين مسلمان و اهل تسنن هستند. حدود دو درصد از آنها نيز به دين مسيح اعتقاد دارند.

 

زبان های رایج

زبان رسمى اين كشور فرانسوى است، اما مردم در محاورات روزمره به زبان هاى بومى قبايل «ولوف» و «پولار» تكلم مى كنند. 

 

 اديان و مذاهب

به طور كلي 98 درصد از مردم سنگال مسلمان، یک درصد مسيحي (اكثريت كاتوليك) و يك درصد پيروان اديان بومي هستند كه همگي به طور مسالمت آميز با يكديگر زندگي مي كنند. طبق آمارهاي غير رسمي حدود 5000 نفر شيعه نيز در سنگال زندگي مي كنند که شیخ عبدالمنعم زین به عنوان خلیفه عام أتباع أهل البیت در سنگال مشغول فعالیت است. دولت سنگال نيز به منظور تقويت همزيستي مسالمت آميز گروههاي مذهبي مختلف، اقداماتي را به عمل مي آورد. به عنوان مثال، اخيراً  بنا به پيشنهاد دولت سنگال، گروههاي اسلامي اين كشور يك كميته ملّي رؤيت هلال ماه (براي اعلام آغاز ماه مبارك رمضان وعيد سعيد فطر) را تشكيل داده اند كه موجب تقويت روابط فيما بين گروههاي مذكور شده است.

اكثريت مسلمان و رهبران آنان در تصميم گيريهاي داخلي سنگال نيز نقشي اساسي دارند. به عنوان مثال، همواره در انتخابات رياست جمهوري سنگال، بسياري از نامزدهاي انتخاباتي، درصدد جلب حمايت رهبران مسلمانان بودند. به هر حال آراي مسلمانان كه اكثريت قريب به اتفاق جمعيت سنگال را تشكيل مي دهند، در انتخابات رياست جمهوري و مجلس ملّی اين كشور نقش تعيين كننده دارند.

سنگال در گذشته و حال نقش بسيار مهمي در تاريخ قاره آفريقا و بويژه منطقه غرب آن داشته است. تاريخ اين كشور سراسر از مبارزه عليه استعمار و ميسيونرهاي مسيحي است. در سنگال نسبت افرادي كه با فرهنگ اسلامي و عربي آشنايي دارند از ديگر كشورهاي آفريقايي بيشتر است، همچنانكه عمده ساكنين آن مسلمان هستند و به دين و شعائر آن بسيار پاي بندند و بدان افتخار مي كنند. در سنگال ميراث اسلامي كهن  و ريشه داري به چشم مي خورد، بيشترين تأليفات به زبان عربي و يا به حروف آن نگاشته مي شد، بطوري كه زبانهاي بومي و محلي نيز به حروف عربي كتابت در مي آمد.

اما در مورد ورود اسلام به سرزمين سنگال بايد اذعان نمود که از نخستين روزهاي دعوت پيامبر اكرم (ص) و قبل از هجرت آن حضرت، با مهاجرت تعدادي از مسلمانان به رهبري حضرت جعفر بن ابيطالب به حبشه (اتيوپي) در حقيقت دين اسلام  به قارة آفريقا وارد شد و در حدود سال 27 هجري، اسلام به سرزمين مصر نيز گسترش يافت و به تدريج شمال آفريقا را فرا گرفت. به طوري که در منطقه غرب آفريقا در كشورهاي غنا از قرن چهارم تا هفتم، مالي از قرن هفتم تا دهم و سنگال از قرن دهم هجري به بعد، دولتهاي اسلامي تشكيل گرديدند و به تدريج اسلام به اكثر كشورهاي غرب و مركز آفريقا گسترش يافت.

شايان ذكر است كه اسلام از طريق بازرگانان مالي به سنگال راه يافت و در سال 1040 ميلادي نهضت ديني «المرابطون» در اين ناحيه پايه گذاري شد.

همين ريشه دار بودن اسلام در سنگال سبب شد تا استعمارگران فرانسوي از آغاز ورود به اين سرزمين، به مقابله با مظاهر اسلامي بپردازند. به عنوان مثال، زبان فرانسه را به جاي زبان عربي در ادارات و مدارس اجباري كردند و سعي در تثبيت شيوه زندگي غربي در سنگال نمودند. اين در حالي است كه قبل از ورود استعمار، زبان عربي به صورت گسترده در مراكز و محافل سنگال رواج داشت و كودكان در مدارس قرآني و بزرگسالان در مراحل مختلف آموزشي، زبان عربي را فرا مي گرفتند. البته مقاومت و پايداري سنگاليها سبب گرديد در خيلي از موارد زبان عربي و اشتياق به فراگيري آن همچنان باقي بماند.

به هر حال، سنگاليها در قرن هاي گذشته، جهت ترويج اسلام در آفريقا تلاش فراواني كرده اند و در عصر حاضر نيز رهبران سنگال، اين كشور را پرچم دار اسلام در قلب آفريقا مي دانند. به عنوان مثال آقاي عبدالله واد، رئيس جمهور سابق سنگال در ديداري كه در تاريخ دوم دي ماه 1382 با مقام معظم رهبري داشت چنين گفت: «سنگال پرچم دار اسلام در قلب آفريقاست و ما همه تلاش خود را انجام مي دهيم تا اجلاس سران سازمان كنفرانس اسلامي كه قرار است در داكار (پايتخت سنگال ) برگزار شود، به گام بزرگي براي وحدت جهان اسلام و احقاق حقوق مسلمانان تبديل شود.»

در قانون اساسي سنگال بر آزادي مذهبي تأكيد شده است ولي هيچ مذهبي به عنوان مذهب رسمي اعلام نشده است و دولت اين كشور يك دولت غير مذهبي(لائیک) به حساب مي آيد. البته سازمانهاي مذهبي در اين كشور از كمكهاي نقدي و غير نقدي دولت بويژه براي حفظ و مرمّت اماكن مذهبي خويش برخوردار هستند. همچنين وزارت آموزش سنگال نيز به آن دسته از مؤسسات مذهبي كه استانداردهاي آموزشي كشور را رعايت نمايند كمكهاي مالي اعطا مي كند. ولي از آنجايي كه مؤسسات مسيحي تجربيات ديرينه و موفقيت آميزي در امر آموزش دارند بيشترين بخش از كمكهاي آموزشي دولت را به خود اختصاص مي دهند. سازمانهاي مذهبي در سنگال مستقل از دولت هستند وعملاً بدون مداخله دولت به فعاليت مي پردازند.

اگر چه مردم سنگال بر طبق قانون اساسي، در زمينه عمل به اعتقادات مذهبي خويش آزاد هستند ولي هر گروه مذهبي و غير مذهبي براي قانوني كردن تشكل خود بايد آن را نزد وزارت كشور سنگال به ثبت برساند. همان طوري كه قبلاً اشاره شد، دولت سنگال براساس قانون اساسي بر جدايي دين و سياست تأكيد دارد و بر همين اساس آموزش مذهبي يا برگزاري مراسم عبادي در مدارس دولتي اين كشور ممنوع است. البته اين ممنوعيت شامل مدارس خصوصي (حتي در صورتي كه كمكهاي دولتي دريافت نمايند) نمي شود. گروههاي مذهبي مختلف، از جمله گروههاي اسلامي در سنگال تشكلهايي را به عنوان سازمانهاي غير دولتي (NGO) تأسيس مي كنند كه اين گونه سازمانهاي غير دولتي، در ارائه خدمات اجتماعي و كمك به توسعه اقتصادي نقش مؤثري دارند. دولت سنگال هر ساله براي مسلمانان جهت انجام مناسك حج و براي مسيحيان جهت بازديد از واتيكان، تسهيلاتي را فراهم مي سازد.

 

طریقه های تصوف

مهمترين طریقه های تصوف در سنگال عبارتند از: مريديه، تيجانيه، قادريه و لايِن.

طریقه مُريديّه:

حدود يك قرن پيش (در سال 1886م) توسط شيخ احمدو بامبا (متوفي به سال 1927م در سنگال) پايه گذاري شده و در غرب آفريقا و آفريقاي مركزي پيروان زيادي دارد. رهبران جماعت مریدیه كه عقايد صوفيه دارند، اغلب در شهر «طوبي» ساكن هستند و به همين دليل طوبي، شهر مقدس مريديه به حساب مي آيد. شهر طوبي در 196 کيلومتري داکار و در قسمت مرکزي غرب سنگال و دومين شهر مهم پس از پايتخت بشمار مي آيد که در سال 1888 ميلادي توسط «شيخ احمدو بامبا امباکه» بنياد نهاده شده است. شهر «طوبي» (TOUBA) مقر رهبري مريديه است كه مسجد بسيار عظيم اين شهر محل عبادت و برگزاري نماز جمعه مريديه است.

اين شهر مقر رهبري مريديه از تصوف مالکي (يکي از چهار مذهب اهل تسنن) مي باشد و از قدرت مذهبي فوق العاده اي در سنگال برخوردار است و رهبر آن خليفه ناميده مي شود و مرجع تقليد پيروان مريديه مي باشد. نام خليفه فعلي (خليفه هفتم) مريديه «شيخ مختار امباکه» است و حدود پنجاه درصد جمعيت اين کشور را پيروان مریدیه تشکيل داده که تحت رهبري وي قرار دارند. مقام خليفه موروثي است و روابط بسيار خوبي با دولت مرکزي داراست و از نفوذ بسياري برخوردارند.

طریقه تیجانیه:

طریقه تیجانیه در اواخر قرن هيجدهم ميلادي توسط ابوالعباس شيخ احمد تيجاني (اهل الجزاير) به وجود آمد. در نيمه دوم قرن هيجدهم ميلادي، طریقه تيجانيه با تلاشهاي «شيخ عمر تال» و فرزند وي «سيد نورو تال» و نيز «شيخ ابراهيم نياس» در ميان قبيله «ولوف» در سنگال بتدريج رواج يافت و «الحاج مالک سي» از سال 1902 ميلادي شهر Tiavouane را به عنوان مقر رهبري تيجانيه برگزيد و آن را مرکز اشاعه اين طریقه در سنگال قرار داد. رهبر فعلي اين طریقه «شيخ محمد منصور سي» است که از سال 1997 ميلادي رهبري آن را برعهده دارد.

طریقه قادريه:

قادریه قديمي ترين طريقه صوفيه در سنگال است كه با ظهور تيجانيه تا حدودی از نفوذش کاسته شده است. اين طریقه توسط شيخ عبدالقادر گيلاني بنيان نهاده شده است.

طریقه لاین:

نام طریقه «لاین» (Layène) از نام بنیانگذارآن برگرفته شده و اكثر لاين ها ماهيگير و در منطقه «يوف» (Yoff) دوازده كيلومتري داكار سكونت دارند. موسس اين طريقه شخصي بنام «سیدنا لیمامو لای» Seydina Limamou Laye بود كه ادعاي مهدويت نمود. در حال حاضر رهبر طريقه لاین «سیدنا الحاجی عبداللهی چیو لاي» Seydina El Hadji Abdoulahi THIAW LAHI است.

 

صفات اخلاقی

جامعه سنگال مانند هر جامعه دیگر انسانی دارای صفات اخلاقی مثبت و منفی است اما صفات مثبت این جامعه و در مقایسه با دیگر کشورهای اسلامی بویژه آفریقایی بیشتر است که ریشه آن به ارزش های قرآنی بر می گردد. مردم سنگال داراي ايماني فطري، روحيه عفو گذشت و در نهايت بزرگواري و بسيار مهمان نواز مي باشند. سنگالي ها با برخورداري از روحية گذشت و تسامحي كه دارند در شديدترين خصومتها هرگاه يكي از طرفين كلمه «بالما آك " Balma ak "» (مرا ببخش) را بر زبان جاري سازد، طرف مقابل با گفتن كلمه «بالنالا» " balnala " (بخشيدمت) بلافاصله نزاع خاتمه مي يابد.

 

مناسبت های اسلامی

مراكز طرق صوفيه در نزد پيروان خود از احترام فراواني برخوردارند. در اين مراكز هر ساله جشنهاي ميلاد پيامبر (ص) با شكوه خاصي برگزار مي شود و صدها هزار تن از مردم در اين جشنها شركت مي جويند، بطوري كه در شب جشن ميلاد النبي(ص) تا صبح بيدارند و در طول شب با اجراي برنامه هاي سرود و مداحي پيامبر(ص) به زبان عربي و بومي و همچنين مجالس وعظ و خطابه به برگزاري باشكوه اين جشن اهتمام مي ورزند.

مراسم «عيد قربان» Aïd-el- Kébir از ديگر سنّت هاي بسيار مهم در نزد مسلمانان سنگال است كه در زبان بومي «تاباسکی» "Tabaski "  ناميده مي شود و بنابر عرف، قرباني نمودن گوسفند براي تمامي كساني كه استطاعت خريد گوسفند (به قيمت چهل هزار الي يكصد هزار فرانك سيفا) را داشته باشند، واجب است. در روز عيد، پدران بهمراه پسران جوان خانواده با پوشيدن لباسهاي نو محلّي موسوم به «بوبو»" boubou " و مادران نيز بهمراه دختران با پاهايي كه با حنا رنگ شده و پوشيدن لباسهاي نو محلّي كه از قبل خريداري شده، ابتدا در مراسم نماز عيد قربان شركت مي نمايد و سپس با انجام قرباني به توزيع گوشت آن در بين يتيمان و تهيدستان مي پردازند و در نهايت براي براي ديد و بازديد به خانه بزرگان فاميل و آشنايان مي روند.

 

تهيه كننده: عليرضا وزين