علویون الجزایر (بخش نخست)

  • کد خبر: 1477
  • منبع خبر: وبسایت حیات اعلی

خلاصه از میان گروه های شیعه، مبلغان عراقی در الجزایر بیشترین فعالان شیعیان در این کشور بودند. علامه شیخ زاوی محمد، امام مسجد عمر بن الخطاب در تلمسان، از جمله این مبلغان بود. محمد التیجانی نیز که مقلد آیت الله خوئی است، در این کشور فعالیت های تبلیغی کرده است.


اَلجَزایر (به عربی: الجزائر) کشوری است در شمال قاره آفریقا، میان مراکش و تونس. پایتختش الجزیره نام دارد. مردم الجزایر عرب و بربر هستند، و دین رسمی‌شان اسلام و مذهبشان سنی است. مساحت آن ۲/۳۸۱/۷۴۱ کیلومتر مربع و در آمار سال ۲۰۰۹ (میلادی) جمعیت آن ۳۵/۳۶۹/۰۰۰ نفر بوده‌است. زبان رسمی الجزایر عربی است ولی به زبان فرانسوی و بربر نیز صحبت می‌کنند.

در ژوئیه سال ۱۹۶۲ الجزایر پس از ۱۳۲ سال، استقلال خود را اعلام کرد و از استعمار فرانسه رها شد. پیش‌درآمد این رهایی هشت سال جنگ بود با صدها هزار کشته. سایه این گذشته بر مناسبات فرانسه و الجزایر هم‌چنان سنگینی می‌کند.

الجزایر تحت تأثیر ناآرامی‌های سیاسی موسوم به بهار عربی که بخش‌هایی از خاورمیانه و شمال آفریقا را فرا گرفت، واقع نشد و عمدتاً از آن مصون ماند. ناظران معتقدند علت عدم سرایت بهار عربی به الجزایر، تجربه تلخی بود که مردم این کشور از کشتارهای خونین دهه ۱۹۹۰ داشتند

از جمعیت ٤٠ میلیون نفری الجزایر، نزدیک به ٩٨/١ درصد شیعه هستند. روزنامه" الشروق الیومی" چاپ الجزیره درباره فرهنگ شیعی مردم الجزایر نوشته است:" مردم الجزایر بسیار به اهل بیت (ع) عشق می ورزند و امام علی بن ابی طالب (ع) برترین اسطوره در حافظه تاریخی ملت الجزایر است.

جمعیت الجزایر ۳۵/۳۶۹/۰۰۰ نفر (۲۰۰۹) است که ۸۵۰۰۰۰ نفر فرانسوی و اسپانیایی و ایتالیایی مالتی و بقیه الجزایری هستند ۹۹/۸٪ جمعیت آن عرب-بربر بوده و کمتر از ۱٪ اروپایی هستند.

زبان رسمی کشور عربی است و زبانهای فرانسوی و بربری نیز کاربرد دارند. ۹۹/۱٪ جمعیت مسلمانان سنی مذهب و۰/۶اباضیه هستند و بقیه عمدتاً مسیحی و کلیمی.

که دین اسلام (مذهب اهل سنت مالکی) دارند و عرب زبانند و به زبان محلی آمازیغی و فرانسه نیز صحبت می‌کنند، هر سال نزدیک به ۳۰۰٬۰۰۰ نفر بر آنها اضافه می‌شود.

از شهرهای بزرگ الجزایر، الجزیره پایتخت کشور، و وهران و قسنطینه و عنابه و باتنه را باید نام برد.

الجزایر دومین کشور بزرگ در آفریقا به لحاظ مساحت می‌باشد. مساحت این کشور ۲ میلیون و ۳۸۱ هزار و ۷۴۰ کیلومتر مربع است، قسمت اعظم مناطق ساحلی الجزایر کوهستانی است و بنادر طبیعی اندکی دارد. منطقه‌ای که از ساحل شروع می‌شود و تا تل اطلس امتداد می‌یابد، حاصل‌خیز می‌باشد. در جنوب تل اطلس استپ‌هایی وجود دارند که تا اطلس صحرایی امتداد پیدا می‌کنند، صحرا در مناطق جنوبی‌تر قرار دارد. جبال هقار منطقه‌ای مرتفع در مرکز صحرا و در جنوب الجزایر است. شهرهای مهم الجزایر، الجزیره، آوران، قسطنطینه و عنابه می‌باشند. شمال الجزایر آب و هوای معتدل مدیترانه‌ای دارد. در تل اطلس، دمای هوا در تابستان بین ۲۱ تا ۲۴ درجه سانتی‌گراد و در زمستان بین ۱۰ تا ۱۲ درجه سانتی‌گراد می‌باشد و رطوبت هوا زیاد است. در شرق الجزایر هوا اندکی سردتر است. از مشخصه‌های آب و هوایی الجزایر، بروز طوفان‌های شن می‌باشد. در الجزایر تنها بخشی از صحرا که در مدار رأس‌السرطان قرار می‌گیرد بسیار گرم است. میزان بارندگی در طول سواحل زیاد بوده و سالانه بین ۴۰۰ تا ۶۷۰ میلی‌متر برآورد می‌شود. بیشترین بارندگی در بخش مالی شرق الجزایر وجود دارد که به ۱۰۰۰ میلی‌متر در سال می‌رسد.

 

عشق و علاقه به اهل بیت علیهم السلام

الجزایری ها از میان نام های یاران پیامبر (ص)، بیش از همه به گذاشتن نام "سید علی" بر روی پسرانشان علاقه نشان می دهند. این عشق به حدی رسیده است که حتی درباره شخصیت این امام، داستان هایی نیز گفته شده است. برای نمونه، قدمگاهی در کوه " مغرس" در ناحیه "سطیف" وجود دارد که گفته می شود جای پای اسب امام (ع) بر روی آن دیده می شود و مردم برای زیارت و تبرک، به این مکان می شتابند. در غرب الجزایر اسم حسن و حسین نیز خیلی زیاد وجود دارد و اگر فرزند اول خانواده دختر باشد، اسمش را فاطمه یا زهرا می گذارند.

الشروق الیومی سپس به برگزاری پرشور سوگواری امام حسین (ع) در روز عاشورا در الجزایر اشاره می کند و می نویسد: مردم شهر قسطنطنیه درست همانند شیعیان عراق در روز عاشورا اقدام به برگزاری سوگواری عاشورا کرده، مراسمی با نام " الشایب" برگزار می کنند که در آن تمثال ها، با شمایل و علامت دست را که در سوگواری ها مورد استفاده قرار می گیرد، به دوش می کشند که نمونه آن در ایران و عراق نیز یافت می شود. این گزارش می افزاید: مردم الجزایر باور ژرفی به اهل بیت (ع) دارند و بسیاری از سخنرانان در الجزایر بر خلاف بسیاری از کشورهایی که اهل سنت، اکثریت آن را تشکیل می دهند، به فرستادن صلوات بر پیامبر (ص) و خاندان ایشان (ع) اهمیت ویژه ای می دهند.

از میان گروه های شیعه، مبلغان عراقی در الجزایر بیشترین فعالان شیعیان در این کشور بودند. علامه شیخ زاوی محمد، امام مسجد عمر بن الخطاب در تلمسان، از جمله این مبلغان بود. محمد التیجانی نیز که مقلد آیت الله خوئی است، در این کشور فعالیت های تبلیغی کرده است. سید عامر الحلو که کتاب های چندی نگاشته است و دکتر محمد المغلی- عمو زاده مالک بن نبی، اندیشمند نامی الجزایری- صاحب کتاب " الظاهره القرآنیه " از شیعیان برجسته الجزایری هستند. محمد المغلی، استاد علوم اجتماعی دانشگاه بروکسل بلژیک است.

شیعیان تقریباً از هر قشری هستند: از دانشجویان، استادان، بازاریان، تجار و سایر اقشار؛ ولی دانشجویان قشر بارز شیعیان را تشکیل می دهند.

دولت الجزایر به دلیل لائیک بودن دخالت چندانی در امور شیعیان نمی کند. شیعه یا مارکسیست بودن فرقی ندارد، فقط نباید در سیاست دخالت کنند. دولت به دلیل احساس خطری که دارد، مجوز ساخت مسجد یا حسینیه به شیعیان نمی دهد؛ ولی مانعی برای کار فرهنگی ایجاد نمی کند؛ البته مؤسسه فرهنگی، نه مؤسسه شیعی.

الجزایر همانند مصر یکی از اصلی ترین مناطق فعالیت سلفیان و وهابیان است؛ به طوری که روزنامه های الجزایری مکرراً به شیعیان حمله و نوشته های نادرستی درباره باورهای آنها درج می کنند. برای نمونه، در هنگام اعتراض قرضاوی به فعالیت های شیعیان، نشریات این کشور بازتاب های وسیعی از سخنان ضد شیعی به عمل آورند. ادعای گسترش برنامه ریزی شده تشیع در الجزایر و سایر قلمروهای مسلمین، از جمله مسائلی است که نشریات بسیاری درباره آن بحث می کنند. برای مثال، در روزنامه "الشروق" چاپ الجزایر، شیعیان و ایرانیان بارها با الفاظ تند و زشت به القابی چون کافر، مجوس، بدتر از یهود و ... توصیف شده اند.

باور به آیین تشیع در الجزایر به دلیل فشارهای رسمی و غیر رسمی، پنهان نگه داشته می شود، اما تأثیر معنوی پیروزی های حزب الله لبنان و نیز ایستادگی ایران در برابر فشار غرب، به گرایش بیشتر مردم الجزایر به شناخت تشیع، گرویدن به آن یا دست کم، احساس نوعی همبستگی و همراهی با شیعیان در سال های اخیر انجامیده است. در گزارشی که مرکز پژوهش ها و داده های بنیادین سازمان ملل تهیه کرده، مسئله گرایش اهل سنت در الجزایر به تشیع بررسی شده است و با توجه به استناداتی که به نوشته های روزنامه ها و کانون های خبررسانی و پژوهشی می شود، به نظر می رسد که این امر حساسیت نهادها و بزرگان اهل سنت را برانگیخته است.

هواداران قوم گرایی عربی، حزب بعث عراق و گروه های سلفی و وهابی سه جریان نیرومند ضد شیعی در الجزایر هستند که در رسانه های این کشور نفوذ فراوانی دارند.

 

مناطق شیعه نشین الجزایر

مناطق شیعه نشین الجزایر عبارتند از:

در این منطقه علاوه بر برخی از شیعیان، افراد زیادی از اهل سنت نیز زندگی می کنند که از محبان اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام هستند. این منطقه زمینه بسیار مساعدی برای استبصار اهل سنت دارد؛ به طوری که اولین حرکت استبصار در الجزایر از این منطقه و در سال ١٩٧٩ آغاز شد. مردم این منطقه علاقه ای خاص به انقلاب اسلامی ایران دارند اما متاسفانه به علت نبود مراکز مذهبی برای شیعه، به خصوص حسینیه و مسجد، فعالیت چشمگیری در این منطقه صورت نگرفته است و حتی شیعیان این منطقه به صورت پراکنده و غیر منسجم هستند. این در حالی است که وهابیون در این منطقه فعالیت زیادی را اغاز کرده اند.

منطقه وهران: این منطقه در ٦٠٠ کیلومتری عاصمه قرار دارد و عده زیادی از شیعیان و محبان اهل بیت علیهم السلام در این منطقه سکنی دارند. این منطقه نیز مثل عاصمه عاری از هرگونه مرکز اسلامی و مذهبی برای شیعیان است.

منطقه باتنه: این منطقه در شرق الجزایر واقع است. تشیع در سال ١٩٨٠ به این منطقه وارد شد. این منطقه در الجزایر به عاصمه التشیع معروف است. زمینه بسیار مناسبی برای گسترش تشیع در این منطقه وجود دارد. این منطقه تنها منطقه ای است که فضلای تربیت شده در شهر مقدس قم در آن حضور دارند و به تبلیغ مکتب اهل بیت می پردازند. جالب اینکه در این منطقه هیچ فعالیت چشمگیری از وهابیون و سایر فرق منحرف به چشم نمی خورد، لذا زمینه مساعدی برای گسترش فعالیت های تبلیغی دارد.

منطقه باتنه: این منطقه در شرق الجزایر واقع است. تشیع در سال ١٩٨٠ به این منطقه وارد شد. این منطقه در الجزایر به عاصمه التشیع معروف است. زمینه بسیار مناسبی برای گسترش تشیع در این منطقه وجود دارد. این منطقه تنها منطقه ای است که فضلای تربیت شده در شهر مقدس قم در آن حضور دارند و به تبلیغ مکتب اهل بیت می پردازند. جالب اینکه در این منطقه هیچ فعالیت چشمگیری از وهابیون و سایر فرق منحرف به چشم نمی خورد، لذا زمینه مساعدی برای گسترش فعالیت های تبلیغی دارد.

 

تشیع پنهانی و حقوق ضایع شده در الجزایر

تشیع در الجزایر از زمان صدر اسلام در اسلام منتشر شد و تا زمان حاضر ادامه دارد اما اطلاع درستی از تعداد واقعی آنها وجود ندارد، زیرا شیعیان این کشور حق انجام آموزه های دینی خود را ندارند. به گزارش سرویس ترجمه شفقنا، الجزایری هایی که به تشیع روی آوردند تاکید کردند که در سال های اخیر میزان گرایش به تشیع در این کشور با وجود محدودیت های فراوان برای شیعیان روز به روز افزایش می یابد. دلیل چنین گرایش هایی ورود مدرسان و کارمندانی است که برای اشتغال و تحصیل از کشورهای عراق، سوریه و لبنان وارد این کشور شدند.

«فرید مسعودی» یکی از محققان الجزایری گفت: موانع انتشار تشیع در الجزایر در درجه اول ذاتی است زیرا ابزارهای آن بر انتشار سری تکیه می کنند و دلیل آن موانع فکری است که اطراف این تفکر را فرا گرفته است، با این احوال انتشار تشیع در این کشور به دلیل این موانع از حد یک پدیده اجتماعی فراتر نمی رود. در ماه محرم سال جاری شیعیان الجزایری از برپایی آموزه های دینی خود در عاشورا و عزاداری و خروج به خیابان ها، سینه زنی و زنجیر زنی محروم بودند آنها تنها به پوشیدن لباس مشکی و اندوه اکتفا کردند.

بسیاری از الجزایری های شیعی تاکید کردند که گروه بزرگی از شیعیان مراسم عزاداری را دور از دید سایر الجزایری ها بر پا می کنند، و دلیل آن این است که دین رسمی الجزایر با مذهب این گروه در تضاد است. مسلمانان الجزایری اعتقادات شیعیان را نمی پذیرند به همین دلیل بسیاری از شیعیانی که در مناطق مختلف زندگی می کنند از انجام آموزه های دینی و عزادارای ها و مراسم آن محروم هستند. بر اساس گزارش پایگاه الجزایری الحدث، گروهی از شیعیان تاکید کردند که در اغلب اوقات شیعیان در خانه هایی گردهم می آیند و در غم شهادت امام حسین(ع) و سایر ائمه نوحه می کنند. به دلیل این که شیعیان اغلب مذهب و اعتقادات خود را مخفی می کنند نمی توان آمار درستی از تعداد واقعی آنها به دست آورد، آنها تشیع خود را رازی می دانند که به هیچ کس اعلام نمی کنند. شیعیان در الجزایر به طور رسمی فعالیتی اعم از اجتماعی و یا فرهنگی خاص ندارند، که بتوان از طریق آن دیدگاه ها و نظرات خود در مورد مسایل ملی را بیان کنند. آنها روزنامه ای ندارند تا بیانگر نظرات آنها باشد، همچنین مسجد و یا حسینیه ای نیز برای آنها احداث نشده است.

 

عاشورا در الجزایر

شیعیان الجزایر که یک اقلیت به شمار می روند در عاشورا در اطراف قبور تجمع می کنند و مراسم خود را برگزار می نمایند. آنها به دلیل هزینه بسیار بالای سفر به کربلای معلی از زیارت امام حسین (ع) محروم هستند، زیارت کربلا را به مثابه زیارت خانه خدا تلقی می کنند. عشق به اهل بیت پیامبر اسلام در نزد الجزایری ها کمتر از عشق آنان به صحابه پیامبر نیست.

یک پژوهش که در سال ١٩٥٨ صورت گرفت نشان داد که پس از نام محمد، نام های علی، حسن و حسین در میان مردان و نام "فاطمه الزهراء"در میان زنان الجزایری از دیگر نام ها بیشتر است. بسیاری از الجزایری ها در روز عاشورا به اماکن مقدس و زیارتگاه ها همچون مرقد"سیدی الهواری" و "سیدی الحسنی" در شهر وهران می روند ودر این اماکن به تضرع و درخواست شفاعت می پردازند. در کوه منقاس در شهر سطیف نیز مکانی به نام محل رد پای امام علی (ع) وجود دارد که شیعیان در روز عاشورا در آنجا گردهم می آیند، گر چه هیچ سندی دال بر حضور امام علی(ع)در طول تاریخ در این منطقه وجود ندارد.

شیعیان الجزایر بدلیل اطلاعات و اخبار نادرستی که از آنها از سوی مخالفان منتشر میشود و همچنین مخالفت های برخی افراطیون سلفی، امکان انجام فعالیت­های مذهبی خود را ندارند و بیشتر مناسبت های مذهبی خود از جمله عزاداری ماه محرم و روز عاشورا را به صورت محدود و در محافل مخفیانه و دور از چشم دیگران انجام می دهند. حرکت های افراطی برخی گروه های سلفی در این کشور و فرافکنی آنها بر علیه آئین های شیعی بخصوص عزاداری حسینی از مهم­ترین مشکلات شیعیان این کشور به شمار می رود. در این کشور تنها تشکل و یا مجموعه منتسب به شیعیان که به صورت علنی فعالیت دارد، جمعی از شیعیان استان "تبسه" هستند که فعالیت آنان صرفا به انتشار مجله اینترنتی "شیعه تبسه" در زمینه تبلیغ تشیع، محدود می شود. این نشریه که بخشی مهمی از فعالیت خود را به تبلیغ کتب مختلف دینی و مذهبی اختصاص داده است، به یکی از مهم ترین منابع شیعیان و علاقمندان به شناختن مذهب تشیع در منطقه تبدیل شده است.

براساس آمار موجود، روزانه هزاران نفر از کاربران الجزایری و شیعیان دیگر کشورهای اسلامی به ویژه در شمال آفریقا به این پایگاه اینترنتی مراجعه می کنند. آنان در بخش کتابخانه این سایت، به دنبال کتاب هایی می گردند که به پرسش ها و شبهات آنان پاسخ گوید. دست اندرکاران این نشریه می گویند: کتاب هایی با محوریت حضرت مهدی (عج) و ظهور، بیشترین مراجعه کننده را دارد.

 

شمار شیعیان الجزایر

درباره شمار شیعیان الجزایر آمار و ارقام رسمی وجود ندارد. صاحب نظران بر این باورند که حضور شیعیان در این کشور حالت غیر رسمی دارد و اغلب آنان در شهرها وایالت هایی مانند الجزیره پایتخت این کشور و باتنه، تبسه، خنشله، تیارت و سیدی بلعباس مستقر هستند. با توجه به اندیشه سیاسی و دینی حاکم بر الجزایر و دشمنی برخی گروه های افراطی با تفکر شیعی، شیعیان الجزایر در شرایط کنونی امکان حضور فعال در جامعه را ندارند و تنها مراسم علنی ویژه محرم و روز عاشورا در الجزایر را ایرانیان مقیم این کشور و آن هم در محل سفارت جمهوری اسلامی برگزار می کنند. ایرانیان از شب اول محرم تا شب سوم شهادت امام و همچنین روز عاشورای حسینی با برپایی نماز ظهر عاشورا به مرثیه خوانی و عزاداری برای سالار شهیدان می پردازند.

روزنامه عرب زبان و پرتیراژ الشروق، در یک اقدام شیطنت آمیز به استناد یک اطلاعیه نوشت: هواداران سلفی استان عین تموشنت با پخش شبنامه و اطلاعیه مردم را از پیوستن به مذهب تشیع برحذر داشتند. این روزنامه در مناسبت های مختلف، گزارش ها و اخبار جهت داری بر علیه تشیع با چاپ تصاویری از قمه زنی در برخی از کشورها و انتساب آن به ایران منتشر می کند. براساس گزارش همین روزنامه، استان عین تموشنت الجزایر (٥٠٠ کیلومتری شمال غرب پایتخت) گروه زیادی از شیعیان الجزایری و محبان اهل بیت علیهم السلام را در خود جای داده است.