اخوان المسلمین در سودان

  • کد خبر: 1518
  • منبع خبر: پایگاه اطلاع رسانی پیام آفتاب

خلاصه طریقت های تصوف نقش موثری در حیات مذهبی و معنوی مردم سودان داشته و صبغه عمومی روح مذهبی انسان سودانی رنگ عرفانی و صوفی دارد. روند تکوین و تشکل اخوان المسلمین سودان تحت تأثیر عوامل زیر بوده است.


طریقت های تصوف نقش موثری در حیات مذهبی و معنوی مردم سودان داشته و صبغه عمومی روح مذهبی انسان سودانی رنگ عرفانی و صوفی دارد. روند تکوین و تشکل اخوان المسلمین سودان تحت تأثیر عوامل زیر بوده است.

۱. تا زمان استقلال سودان در سال ۱۹۵۶ این کشور در حاکمیت مشترک انگلیس مصر بوده و مصریان بدون مانع می توانستند به سودان و شهرهای آن رفت و آمد و اقامت کنند و از این رهگذر بسیاری از فعالان اخوانی مصر برای تبلیغ افکار و اندیشه های حسن البنا به شهرهای سودان سفر نمودند.

۲. بسیاری از دانشجویان و طلبه های علوم اسلامی سودان در مصر به تحصیل پرداخته و از این رهگذر تحت تأثیر جریانات سیاسی و فکری و فرهنگی مصر بوده اند.

۳. برخی از شخصیت های سیاسی و مذهبی سودان تحت تأثیر رشد افکار کمونیستی و سوسیالیستی در مراکز فرهنگی و دانشگاهی سودان به عنوان عکس العمل اقدام به تأسیس و سازماندهی گروه های اسلامی و مذهبی نمودند، از جمله این گروه جنبش التحریر الاسلامی (با حزب التحیر اسلامی اردن از لحاظ سازمانی و تئوریک تفاوت داشته و ارتباطات ارگانیک ندارد).

روند تکمیل و رشد اخوان المسلمین سودان از مراحل تاریخی زیر گذشته است:

۱. دوران پایه گذاری (۱۹۵۵ ۱۹۴۹):

در این دوران این تشکیلات از لحاظ سیاسی مجوز فعالیت نداشته و دولت انگلیس که سودان را اداره می کرده با تأسیس این گروه مخالف بود و تا سال ۱۹۴۵ اجازه فعالیت رسمی به آن ها نداد. جمال السنهوری اولین سودانی بود که به عضویت اخوان المسلمین درآمده و نقش مؤثری در تشکیل هسته اولیه اخوان سودان داشت. در این دوره اخوانی های سودان تحت اشراف اخوان مصر رهبری و هدایت می شدند. این تشکیلات در سال ۱۹۴۵ در کنگره الجامع به طور آشکارا مواضع و تشکل گروه خود را اعلام نمود.

۲. دوران حضور (۱۹۵۹ ۱۹۵۶):

در این دوران سودانی ها خود به طور تدریجی به سوی تشکل و اداره تشکیلات اخوان گام برداشته و در این دوره شاخص ترین اقدام آن ها نقد قانون اساسی اولیه سودان پس از استقلال و ارائه قانون اساسی اسلامی از سوی رهبران تشکیلاتی بود.

۳. دوران فعالیت زیرزمینی (۱۹۶۴ ۱۹۵۹):

ژنرال عبود در اولین کودتای تاریخ معاصر سودان حکومت را به دست گرفت و با فعالیت های سیاسی و صنفی احزاب و سندیکاهای کارگری به مقابله برخاست، اخوانی ها به دلیل ضعف های تشکیلاتی به فعالیت زیرزمینی پرداختند.

در ادوار سه گانه فوق این رهبران و شخصیت ها در روند تشکیل و فعال سازی گروه اخوان سودان نقش داشتند:

الف: صادق عبدالله عبدالماجد در سال ۱۹۴۶ رهبری هسته اولیه اخوان سودان را به عهده داشت.

ب: علی طالب الله در سال ۱۹۴۸ دبیرکل تشکیلات اخوان سودان را به عهده داشت. اخوانی های مصر وی را به این سمت رساندند.

ج: در کنگره سازمان تشکیلات اخوان در اوت ۱۹۵۴ محمد خیر عبدالقادر به دبیرکلی اخوان سودان رسید.

۴. دوران فعالیت علنی مجدد (۱۹۶۹ ۱۹۶۴):

سرنگونی حکومت ژنرال عبود در سال ۱۹۶۴، و حکومت غیرنظامی ها به رهبری الازهری فضای سیاسی سودان را برای رشد جریانات سیاسی و فعالیت گروه ها و احزاب فراهم نمود.

در سال سقوط ژنرال عبود، حسن ترابی پس از اخذ مدرک دکترای حقوق از دانشگاه سوربن به سودان بازگشت و رهبری اخوان المسلمین را بر عهده گرفت و این دوره با آغاز درخشش ترابی همزمان بوده است. ترابی پس از تدریس و مدریت دانشکده حقوق دانشگاه خارطوم، نقش خود را در رشد افکار جریان اخوان المسلمین در مراکز علمی و دانشگاهی توسعه داد و از این رهگذر جایگاه خود را در صحنه سیاسی سودان تحکیم بخشید و پایه استوار روند رشد و آینده سیاسی خود را پی ریزی کرد.

دوران مقابله با رژیم (۷۷ ۱۹۶۹):

در سال ۱۹۶۹ افسران آزاد سودان به رهبری سرهنگ نمیری حکومت غیرنظامی و دموکرات سودان را سرنگون کرده و به پیروی از افکار و اندیشه های ناصر الگوی سوسیالیستی ناصریستی در سودان پایه گذاری می کنند. نمیری به پیروی از تشکیلات حزبی ناصر اتحادیه سوسیالیستی سودان و شالوده افکارش در کتابش المیثاق الوطنی گردآوری می کند (ناصر اندیشه های خود را در کتاب فلسفه الثوره جمع آوری نمود).

نمیری به پیروی از ناصر جریانات مذهبی از جمله اخوانی های سودان را تحت فشار و پیگرد اطلاعاتی امنیتی قرار داد. حسن ترابی در این دوره به خاطر مخالفت های سیاسی و عقیدتی با رژیم کودتایی، زندانی و چند سال در زندان های مختلف سودان سپری کرد.

۶. دوره سازش و آشتی (۱۹۸۵ ۱۹۷۷):

سرهنگ نمیری تحت شرایط و تحولات جدید منطقه ای از جمله مرگ ناصر و به قدرت رسیدن سادات و تغییر رویکردهای سیاسی مصر و کودتای نافرجام کمونیست ها به رهبری سرگرد عطاالله علیه رژیم خارطوم، تحولاتی در سیاست سودان به وجود آورد و از سیاست های سوسیالیستی روی گرداند. لذا در این دوران به گروه ها و جریانات مذهبی فرصت ظهور و فعالیت داد و حسن الترابی این فرصت را مغتنم شمرده و خود را به سرهنگ نمیری نزدیک کرد. مقابله گروه اخوان المسلمین با جریانات ناصریستی و کمونیستی در نهادها و محافل علمی و دانشگاهی پاداشی برای الترابی داشت و از این رهگذر وی توانست پست وزارت دادگستری سرهنگ نمیری را به دست آورد.

دوره ائتلاف های سیاسی (۸۹ ۱۹۸۵):

با سقوط دولت سرهنگ نمیری به وسیله کودتای ژنرال سوارالذهب و بازگشت قدرت به حکومت های غیرنظامی همچون دولت الصادق المهدی، حسن الترابی و گروه اخوان فعالیت های سیاسی و حزبی خود را دوچندان نمودند و در دولت های ائتلافی حضور داشتند.

دوره حاکمیت (۲۰۰۰ ۱۹۸۹):

نظامیان به رهبری ژنرال عمر حسن البشیر دولت غیرنظامی را سرنگون کردند. حسن الترابی مغز متفکر این کودتا بوده و طی یازده سال شریک و متحد نظامیان در قدرت بود و به عنوان رئیس پارلمان سودان به تحکیم پایه های قدرت خویش پرداخت.

۹. دوره عقب نشینی (از سال ۲۰۰۰ تاکنون):

شرایط داخلی سودان و تحولات منطقه ای و بین المللی به ویژه فشارهای بازیگران منطقه ای مصر و لیبی و قدرت های فرا منطقه ای همچون آمریکا تداوم اتحاد و ائتلاف سیاسی میان البشیر و الترابی را ناممکن ساخت. ژنرال البشیر با بسیج تمام جناح ها و شخصیت های مخالف سیاست های رهبری اخوان المسلمین با یک اقدام وسیع، الترابی را از دایره قدرت دور ساخت و نقش رهبری او در هیأت حاکمه را حذف کرد.پس از برکناری الترابی از ریاست پارلمان در فوریه ۲۰۰۰، وی به خاطر تحرکات سیاسی توسط البشیر چندین بار بازداشت شده است.

در سودان طی سه دهه اخیر دو گروه اخوان در صحنه سیاست این کشور فعال بوده اند. گروه اخوان المسلمین به رهبری صادق عبدالله عبدالماجد (که از مؤسسین هسته های اولیه اخوان سودان است). این گروه از سوی مجامع اخوان المسلمین به رسمیت شناخته شده، گروه بعدی گروه الجبهه القومیه الاسلامیه به رهبری حسن ترابی است که در سال های نیمه دوم دهه هشتاد تأسیس شده و به خاطر اجتهادات و اندیشه های ترابی از سوی سازمان بین المللی اخوان المسلمین به رسمیت شناخته نمی شد.

حسن الترابی دارای تألیفات متعددی است و در جریان های اخوان المسلمین بدعت ها گذاشته است. وی همیشه صاحب افکار جدید و اجتهادات نوینی بوده است. این اجتهادات با جریانات اخوانی و نئوسلفی برخورد حادی داشت، لذا الترابی همیشه از سوی محافل وابسته به دو جریان فوق مورد انتقاد قرار گرفته است.

 

نویسنده: شکیب جاوید