روزه، سراسر برکت و فائده برای انسان

  • کد خبر: 1714
  • منبع خبر: پایگاه اطلاع رسانی شیعیان آفریقا

خلاصه روزه یکی از احکام انسان ساز اسلام است، که آگاهی از فواید و پی بردن به فلسفه آن انسان را در اطاعت از این فرمان الهی کمک می کند. در اینجا به چند فائده از فوائد بیشمار روزه و ماه مبارک رمضان اشاره می شود.


بسم اللّه الرحمن الرحیم

«شَهْرُ رَمَضانَ الَّذی أُنْزِلَ فیهِ الْقُرْآنُ هُدىً لِلنَّاسِ وَ بَیناتٍ مِنَ الْهُدى وَ الْفُرْقان» (بقره/185) ماه رمضان است که قرآن در آن نازل شده تا هدایت مردم و بیاناتی از هدایت و جداسازنده حق از باطل باشد.

روزه یکی از احکام انسان ساز اسلام است، که آگاهی از فواید و پی بردن به فلسفه آن انسان را در اطاعت از این فرمان الهی کمک می کند. در اینجا به چند فائده از فوائد بیشمار روزه و ماه مبارک رمضان اشاره می شود.

 

فواید روزه

روزه فواید جسمی و روحی فراوانی دارد، شفابخش جسم و توانبخش جان است، پاک کننده آدمی از رذائل حیوانی است در ساختن فرد صالح و اجتماع بسامان بسیار مؤثر است و در تهذیب و تزکیه نفس و رهاندن انسان از روز مرگی و واماندگی تأثیر بسزایی دارد.

 

1- فوائد طبی و بهداشتی روزه

پیامبر گرامی اسلام در همین رابطه فرموده است: «صُومُوا تَصِحُّوا»(جامع الاحادیث، ج 9، ص100) روزه بگیرید تا سالم بمانید.

و نیز در روایات بسیاری از پیشوایان گرامی اسلام آمده: «معده آدمی خانه بیماری های اوست و پرهیز از غذا درمان آنست.»(سفینه البحار، ماده طب).

با پیشرفت دانش پزشکی، برخی از پزشکان و متخصصان دریافته اند که امساک از خوردن و آشامیدن، عالی ترین روش درمانی است، «طرح درمان به وسیله روزه چنان معجزه آساست که بکار بستن آن مسیر طرحها و برنامه های طب عملی و جراحی را تغییر خواهد داد. زیرا روزه راه تازه ای به روی دانش پزشکی می گشاید و سلاح مؤثری برای مبارزه با بیماریها به این دانش می بخشد؛ سلاحی که می توان آن را از راهها گوناگونی مورد استفاده قرار داد، و انسان را در مبارزه با علت بیماریها برای بهبود بیماران به نتیجه مطلوب و آشکار رساند».

 

2- روزه عامل باز دارنده از گناه

روزه عامل مؤثری در ایجاد و تقویت روحیه تقوی و پرهیزکاری است قرآن مجید این فایده بزرگ روزه را با جمله «لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونْ» یاد آور می شود و این عبادت را عامل مهم تقوی می شمارد.

تقوی و پرهیزگاری در تربیت و سازندگی و شخصیت یک مسلمان نقش بسیار مهمی دارد، و برای رسیدن به این اثر پرارزش است که بهترین عبادت در ماه صیام، اجتناب از گناهان است.

پیامبر بزرگوار صلی الله علیه و آله در خطابه ای فضیلت های ماه رمضان را برای مسلمانان بیان فرمودند: علی(ع) پرسیدند: بهترین اعمال در این ماه چیست؟

پیامبر پاسخ دادند: «اَلْوَرَعُ عَنْ مَحارِمِ اللّهِ» اجتناب و پرهیز از گناهان.(وسائل الشیعه، ج 7، کتاب الصوم، ص 228).

روزه دار با به کار بستن این دستورات الهی که شرط کمال است، روح تقوی را در خود زنده می کند. گرسنگی و تشنگی و دیگر محدودیت های روزه، شعله های سرکش غرایز حیوانی و هوسها را تا حد چشمگیری خاموش می سازد. و با مراقبت و تمرین پیاپی در یکماه، نیروی باز دارنده از گناه در انسان به وجود می آید. و خصلت خودداری در او ریشه می گیرد و رشد می کند و او با گذراندن این برنامه یکماهه توفیق می یابد که پس از ماه روزه نیز پرهیزگار باقی بماند.

 

3- نقش روزه در تقویت اراده

انسان با روزه داری، که امساک از خوردن و آشامیدن و خودداری از برخی چیزهای دیگر است، در واقع با خواهشهای نفسانی می جنگد و در برابر غرائز خود مقاومت می کند و جان را از قید حکومت و سلطه هوسها و خواهشها می رهاند. پیشوایان اسلام فرموده اند: «اَفْضَلُ النّاسِ مَنْ جاهَدَ هَواهُ [و] اَقْوی النّاسِ مَنْ غَلَبَ هَواهُ» (غرر الحکم، ص 90 و 91)

بهترین مردم کسی است که با هوای نفس مبارزه کند و نیرومندترین آنان کسی است که بر آن پیروز شود.

روزه، و به ویژه روزه یک ماهه رمضان موجب می شود که حکومت شهوات و امیال شیطانی جای خود را به حکومت تقوی و پیروی از دستورات الهی بدهد، و تیرگی هوسها و شهوات در جان آدمی به نورانیت و روشنی باطن تبدیل شود.

 

4- روزه و صبر

انسان مسلمان در زندگی فردی و اجتماعی خویش در راه هدفهایی مبارزه می کند و با مشکلاتی نیز رو به رو است؛ بدون صبر، پیروزی بر مشکلات و رسیدن به هدفها آسان نیست. صبر و تحمل به نیروی مقاومت و پایداری آدمی می افزاید و اراده را توانا می سازد. روزه (به ویژه در روزهای گرم و طولانی تابستان، که فشار تشنگی طاقت فرسا می شود) بطور چشمگیری به انسان صبر و مقاومت می بخشد، و تحمل رنج و سختی را بر آدمی آسان می سازد، قرآن کریم با توجه به همین اثر است که از روزه به «صبر» تعبیر کرده است «وَاسْتَعینُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلوه...»(بقره/45) از صبر (روزه) و نماز کمک بگیرید.

امامان معصوم ما علیهم السلام «صبر» را در این آیه به روزه تفسیر کرده اند. پیامبر گرامی صلی الله علیه و آله نیز ماه رمضان را ماه صبر نامیده اند: «شَهْرُ الصَّبْرِ وَ اِنَّ الصَّبْرَ ثَوابُهُ الجَّنهُ» (_ رمضان _ ماه صبر است و پاداش صبر بهشت است) (کافی، ج 4، ص 63 و ص 66)

 

5- روزه و قناعت

روزه فریضه ای است که مسلمان را از غرق شدن در ماده گرایی و حرص و آز برای لذتهای مادی و مسابقه برای مصرف و تن پروری می رهاند و به او می آموزد که به فکر دیگران باشد و بر خواهشهای جسمانی خویش مسلط گردد، و به مصرف به قدر نیاز قناعت ورزد و از اسراف و تبذیر بپرهیزد.

 

6- همدردی با فقیران

از نتایج بارز روزه، برانگیختن حس همدردی نسبت به مستمندان و همنوعان تنگدست است. آنانکه زندگی آسوده ای دارند و رنج و فقر و طعم گرسنگی و تشنگی را نچشیده اند، ممکن است از حال مستمندان غافل بمانند و روزه وسیله ای است که آنان را از غفلت می رهاند و رنج مستمندان را به یاد آنان می آورد تا به دستگیری فقیران همت گمارند و به درد دل آنان برسند.

هشام از امام صادق(ع) علت روزه را پرسید، امام فرمود: «خداوند روزه را واجب کرد تا غنی و فقیر با هم مساوی باشند، و بدان جهت که غنی رنج گرسنگی را لمس نکرده تا به فقیر رحم کند و ثروتمند هر وقت چیزی خواسته قوت به دست آوردن آنرا داشته است. خدا خواسته است که میان بندگانش یکنواختی بوجود آورد و خواسته است ثروتمند طعم گرسنگی را بچشد، و اگر جز این بود ثروتمند بر مستمند و گرسنه ترحم نمی کرد».(وافی، ج 2، کتاب الصیام، ص 8).

 

8- نظم و انضباط

فرائض اسلامی نشانگر توجه اسلام به نظم و انضباط است؛ هر یک از نمازهای پنجگانه را باید در وقت مخصوص آن بجا آورد؛ مراسم حج باید در وقت و مکان ویژه انجام شود و روزه نیز در ماه مبارک با دیدن هلال ماه رمضان شروع و با دیدن هلال ماه شوال خاتمه می یابد و نیز هر روز از سپیده دم آغاز و تا مغرب پایان می پذیرد و با توجه به اینکه ماه رمضان ماه قمری است طبعا در فصول چهارگانه سال جریان دارد و گاه در روزهای بلند تابستان و گاه در روزهای کوتاه زمستان قرار می گیرد، و در همه شرایط لازم است که لحظه و دقیقه را نیز در شروع سپیده دم و آغاز مغرب درنظر داشت و به هیچ وجه روزه دار نمی تواند از نظام آن سرپیچی نماید و این خود درسی است تا مسلمان امور خویش را در زندگی تنظیم کند.

 

این موارد، گوشه هایی از برخی نتایج و آثار فریضه الهی روزه است، و ماه روزه اضافه بر آنها سودمندیها و برکات دیگری نیز دارد که در پرورش اسلامی فرد و جامعه بسیار مؤثر است:

ماه مبارک رمضان، ماه خدا، ماه آشنایی با قرآن، ماه عبادت، ماه دعا، ماه آمرزش، ماه توبه و بازگشت از گناهان و اصلاح خود است. از برکتهای این ماه همین انقلاب روحی و تحول درونی روزه داران و همین توفیقات عملی است، که انسان آلوده را پاک می سازد و از عذاب الهی که محصول گناهان است نجات می بخشد و روزه دار را از ظلمتها به نور می کشاند، به نور تقوی، به نور فضیلتهای اخلاقی، به نور توبه و بازگشت به سوی خدا، به نور مهر و رحمت خدای متعال...

 

خدایا ما را به درک و آگاهی و اطاعت از این نعمتی که به ما ارزانی داشته ای موفق بدار.

 

برگرفته از کتاب: «کوثر بخشایش: ارمغانی برای مهمانان ماه خدا»/ سید حسین اسحاقی/ قم/ صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران/ مرکز پژوهشهای اسلامی/ 1384.