تانزانیا پس از استقلال

  • کد خبر: 1734
  • منبع خبر: کتاب «شیعیان تانزانیا»

خلاصه در سال های پس از استقلال، تانزانیا از نظر اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی در شرایط نابسامانی به سر می برد. جولیوس گامباراگه نایرره در سال 1967 م برنامه پنج ساله خود را برای توسعه تانزانیا در شهر آروشا منتشر کرد که به بیانیه آروشا معروف شد.


در آغاز نگاهی به بیوگرافی جولیوس گامباراگه نایرره، اولین رئیس جمهور تانزانیا می اندازیم و سپس حوادث پس از استقلال این کشور را پی می گیریم. نایرره در سال 1922 م در دهکده بوتیاما متعلق به قبیله زاناکی در حومه شهر امسوما در شمال غربی تانزانیا و در مجاورت دریاچه ویکتوریا به دنیا آمد. او در کودکی به دامداری مشغول بود و تحصیلات خود را در سن 12 سالگی در مدرسه ای واقع در 42 کیلومتری دهکده اش آغاز نمود و همزمان با پذیرفتن مذهب کاتولیک نام جولیوس را برای خود برگزید. او پس از اتمام دبیرستان در سال 1949 م در امتحانات اعزام به خارج تانگانیکا شرکت نمود و به عنوان اولین دانشجوی سیاه پوست تانگانیکا وارد دانشگاه ادینبورگ انگلستان شد.

او پس از اتمام تحصیلات در سال 1953 م در حالی که شدیدا متاثر از جریان­های سیاسی و اندیشه­های آزادی خواهان در قاره آفریقا بود به تانگانیکا بازگشت و در سال 1954 م حزب اتحاد ملی آفریقایی تانگانیکا (TANU) را تشکیل داد. هدف اولیه این حزب کسب استقلال تانگانیکا از بریتانیا بود. با ورود نایرره جوان به شورای قضایی تانگانیکا در سال 1956 م مبارزات استقلال طلبانه حزب تانو منسجم تر شد؛ گرچه در سال 1957 م در اعتراض به روند کند اعطای استقلال، از شورا کناره گیری کرد. نایرره پس از استقلال به سمت اولین نخست وزیر این کشور و در سال 1962 م به عنوان رئیس جمهور تانگانیکا منصوب شد. در سال 1964 م پس از تشکیل کشور تانزانیا نیز نخستین رئیس جمهور این کشور شد.

در سال های پس از استقلال، تانزانیا از نظر اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی در شرایط نابسامانی به سر می برد. او در سال 1967 م برنامه پنج ساله خود را برای توسعه تانزانیا در شهر آروشا منتشر کرد که به بیانیه آروشا معروف شد. طبق این برنامه او اصول و خط مشی اقتصادی خود را مبتنی بر سیستم سوسیالیستی و کنترل بخش های تجاری و اقتصادی توسط دولت اعلام کرد. بانک ها ملی اعلام شد و اراضی بزرگ کشاورزی و صنایع، تحت نظارت ماموران دولتی در آمد. نایرره در طرحی به نام «اجماعه» که برگرفته از دیدگاه او مبتنی بر سوسیالیسم آفریقایی بود، تلاش کرد با بهبود وضعیت روستاییان و اعطای امکانات و تسهیلات به آنان، مانع از مهاجرت روستاییان به شهر شود و با گسترش کشاورزی از وابستگی غذایی تانزانیا به خارج بکاهد.

در عرصه فرهنگی و اجتماعی، نایرره شعار بازگشت به خویش را سرداد و با تقویت زبان سواحیلی کوشید اتحاد را میان قبایل مختلف کشور برقرار کند. او تحصیلات ابتدایی و متوسطه را اجباری کرد و این سیاست در کمتر از ده سال، باسوادان تانزانیا را به شصت و پنج درصد رساند.

در عرصه سیاست خارجی با تلاش های او در سال 1967 م اتحادیه اقتصادی شرق آفریقا متشکل از سه کشور تانزانیا، اوگاندا و کنیا تشکیل گردید که نوعی بازار مشترک شرق آفریقا محسوب می شد.

تلاش های نایرره به دلیل­های مختلف با ناکامی مواجه شد و از جمله می توان به بروز خشکسالی در بخش های وسیعی از کشور، عدم توانایی دولت در اختصاص وام­های قابل توجهی به روستائیان و پایین بودن سطح فرهنگ روستائیان در مناطق دورافتاده تانزانیا اشاره کرد. همچنین عوامل خارجی مانند افزایش قیمت نفت در دهه 1970 م و حمله اوگاندا به تانزانیا در 1978 م نه تنها مانع از تحقق اهداف طرح های نایرره گردید، بلکه موجب ورشکستگی بسیاری از کشاورزان کشور و افت شدید تولید محصولات کشاورزی شد.

در سال 1977 م با کناره گیری اوگاندا از اتحادیه اقتصادی شرق آفریقا، این اتحادیه فروپاشید. یک سال بعد عیدی امین دیکتاتور اوگاندا به بهانه حمایت تانزانیا از شورشیان به تانزانیا حمله کرد و بخش هایی از شمال این کشور را به تصرف در آورد. نایرره با بسیج کردن نیروهای مردمی به سرعت ورق را برگرداند و نه تنها ارتش اوگاندا را از تانزانیا عقب راند، بلکه با پیشروی به سمت کامپالا پایتخت اوگاندا، این شهر را به تصرف در آورد و حکومت عیدی امین را سرنگون کرد. این جنگ اگرچه چند ماه بیشتر طول نکشید، اما از نظر اقتصادی ضربه بسیار سنگینی بر تانزانیا وارد آورد.

نیمه اول دهه هشتاد میلادی سال هایی سخت و مصیبت بار برای نایرره و مردم تانزانیا بود. علاوه بر خزانه خالی کشور، تورم بسیار بالا و فساد اداری، زیرساخت های اقتصادی تانزانیا را در هم شکستند و موجب از بین رفتن سازمان های مربوط به خدمات عمومی شدند. این عوامل به همراه بدهی چند میلیارد دلاری کشور که ناشی از شکست دولت در طرح اجماعه و جنگ با اوگاندا بود، موجب نا امیدی نایرره گردید. او در سال 1985 م با میل شخصی خود از قدرت کناره گرفت، با این حال همچنان عنوان دبیرکلی حزب حاکم انقلابی خلق (CCM) را تا سال 1990 م در دست داشت. (عرب احمدی؛ 1384، 531).

جانشین او علی حسن مووینی بود که در 1925 م در شهر دارالسلام به دنیا آمد، ولی دوران جوانی خود را در زنگبار به سر برد. او تحصیلات مقدماتی خود را در تانزانیا انجام داد و در سال 1956 م موفق به اخذ مدرک لیسانس از دانشگاه دورهام انگلستان گردید. او یکی از بنیان گذاران حزب آفروشیرازی بود و در دوران ریاست جمهوری خود تلاش فراونی کرد تا سیستم اقتصادی کشور را از سوسیالیستی به اقتصاد بازار آزاد تغییر دهد. او با خصوصی سازی شرکت ها و کارخانجات دولتی به اصلاح ساختار اقتصادی کشور پرداخت و کوشید حمایت صندوق بین المللی پول را با انجام اصلاحات اقتصادی و سیاسی به دست آورد. از سال 1992 م سیستم چند حزبی در تانزانیا برقرار گردید و اولین انتخابات چند حزبی در سال 1995 م انجام شد که با پیروزی بنجامین ویلیام امکاپا که او هم از حزب انقلابی خلق بود همراه شد.

امکاپا در نوامبر 1938 م در جنوب تانزانیا به دنیا آمد و تحصیلات ابتدایی و متوسطه خود را در تانزانیا گذراند. وی در سال 1957 م موفق به ادامه تحصیل در دانشگاه ماکرره در اوگاندا گردید و در سال 1961 م در رشته ادبیات انگلیسی از این دانشگاه فارغ التحصیل شد. امکاپا سپس موفق به اخذ بورس از دانشگاه کلمبیا آمریکا شد و در سال 1963 م به اخذ دیپلم روابط بین  الملل از این دانشگاه نائل آمد. او پس از بازگشت به تانزانیا در مشاغلی مانند وزیر امور خارجه و وزیر اطلاعات و رسانه های جمعی کشور به خدمت پرداخت و از سال 1995 تا 2005 م رئیس جمهور تانزانیا بود. در دوره امکاپا سیاست های اقتصادی دولت قبلی ادامه پیدا کرد و او کوشید با همکاری رهبران کشورهای اوگاندا و کنیا جامعه شرق آفریقا را مجدا رونق بخشد. یکی از اولویت های امکاپا صنعت گردشگردی و جذب گردشگران خارجی بود. (همو، 36).

چهارمین رئیس جمهور تانزانیا جاکایا مریشو کیکویه بود. او در سال 1950 م به دنیا آمد و پس از طی تحصیلات مقدماتی در سال 1975 م از دانشگاه دارالسلام در رشته اقتصاد فارغ التحصیل گردید. او مدتی عضو ارتش بود و به درجه سرهنگی هم رسید؛ اما سپس به سیاست رو آورد و توانست به مدت ده سال از 2005 تا 2015 م به مقام ریاست جمهوری تانزانیا برسد که در دوره او، تانزانیا از رشد اقتصادی مناسبی برخوردار شد. (دفتر مطالعات، 1388، 77).

رئیس جمهور فعلی تانزانیا دکتر جان پومبه ماگوفولی است که در سال 1959 م به دنیا آمد. او دارای دکتری شیمی از دانشگاه دارالسلام است و در سال 2015 م به مقام ریاست جمهوری تانزانیا رسید.

 

منبع: کتاب «شیعیان تانزانیا، وضعیت دینی، فرهنگی و اجتماعی»/ سید احمد سیدمرادی/ ص 60- 64.