مسلمانان توگو (بخش نخست)

  • کد خبر: 1793
  • منبع خبر: دانشنامه جهان اسلام

خلاصه بنا بر آمار ۱۳۰۲ ش/ ۱۹۲۳، مسلمانان فقط حدود ۳% کل جمعیت را تشکیل می‌دادند. با گرویدن مردم به اسلام و مهاجرت اقوام مسلمان از غنا و نیجریه به توگو، شمار مسلمانان افزایش یافت می شود که تقریباً تمامی آن‌ها مالکی مذهب اند.


موقعیت جغرافیایی و جمعیت

این کشور با مساحت ۷۸۶، ۵۶ کیلومترمربع و ۰۰۰، ۱۵۳، ۵ تن جمعیت در ۱۳۸۰ ش/ ۲۰۰۱. خط ساحلی این کشور با خلیج گینه ، ۵۶ کیلومتر است و از مغرب با غنا ، از مشرق با بِنین و از شمال با بورکینافاسو همسایه است. پایتخت آن لومه است که جمعیت آن در ۱۳۸۱ ش/ ۲۰۰۲ حدود ۰۰۰، ۶۵۸ تن بوده است. در همین سال پرجمعیت ‌ترین شهرهای کشور بترتیب عبارت بودند از: سوکوده (۰۰۰، ۸۲ تن)، کپالیمه/ پالیمه (۰۰۰، ۷۲ تن)، آتاکپامه (۰۰۰، ۶۱ تن)، کارا (۰۰۰، ۴۹ تن)، تسه ویه (۰۰۰، ۳۶ تن) و داپانگو/ داپائونگ (۰۰۰، ۳۰ تن) [۱] [۲].

 

زبان مردم توگو

مردم توگو در دو گروه زبانی عمده جای می‌گیرند: گروه زبانی گور در شمال (شامل اقوام کابره/ کابیه، کوتوکولی یا تم زبان، مینا، موبا، لوسو، گورما/گورمانچه، لاما یا لامبا، باسار و کونکومبا) و گروه زبانی کوا در جنوب (شامل اقوام اوه، واچی، آجا، آکپوسو و چوکوسی یا آنوفو زبان؛ قوم اخیر در شمال توگو زندگی می‌کنند). قوم آنا از گروه زبانی یوروبا در جنوب و فولانی ها و هوساها با زبان خاص خود عمدتاً در شمال ساکن اند. زبان رسمی کشور، فرانسه است که نخبگان آن را به کار می‌برند، در حالی که زبان اقوام اوه و کابره زبانهای ملی محسوب می‌شوند [۳] [۴]

 

اقوام توگو

در توگو ۳۷ قوم زندگی می‌کنند. در ۱۳۷۰ ش/ ۱۹۹۱ ترکیب قومی توگو تقریباً از این قرار بود: اوه (۴ر۲۶%)، کابره (۵ر۱۴%)، واچی (۴ر۱۰%)، کوتوکولی (۲ر۶%)، مینا (۴ر۵%)، موبا (۲ر۵%)، لوسو (۱ر۴%)، گورما (۴ر۳%)، لاما (۴ر۳%)، آجا (۲ر۳%)، آکپوسو (۸ر۲%)، باسار (۸ر۲%)، آنا (۶ر۲%)، فولانی (۵ر۱%)، کونکومبا (۴ر۱%)، چوکوسی (۳ر۱%)، چامبا (۱%)، نگانگام (۱%) و اقوام دیگر حدود ۴ر۳% [۵]

 

جمعیت مسلمانان توگو

بنا بر آمار ۱۳۰۲ ش/ ۱۹۲۳، مسلمانان فقط حدود ۳% کل جمعیت را تشکیل می‌دادند. با گرویدن مردم به اسلام و مهاجرت اقوام مسلمان از غنا و نیجریه به توگو، شمار مسلمانان افزایش یافت و در سرشماری رسمی ۱۳۴۹ ش /۱۹۷۰ به حدود ۱۲% رسید. [۶] امروزه برآورد می‌شود که این میزان در حدود ۲۰% از کل جمعیت باشد که تقریباً تمامی آن‌ها مالکی مذهب اند. مسیحیان که سه چهارم آن‌ها کاتولیک و بقیه پروتستان هستند، حدود ۳۰% و پیروان باورهای جاندارپنداری (در توگو آیین وُدو/ ودون) نیز حدود ۵۰% از کل جمعیت را تشکیل می‌دهند [۷] [۸] مسیحیان و جاندارپنداران عمدتاً در جنوب و مسلمانان در شمال کشور متمرکز شده اند. [۹] صرف نظر از شمار اندکی از پیروان طریقت قادریه در میان فولانیها و طربیّه در سوکوده، تنها طریقت با نفوذ در میان مسلمانان توگو، طریقت تجانیه است که بر اثر تبلیغ هوساها در توگو رواج یافته است. [۱۰] [۱۱]

 

اقوام مسلمان توگو

مهمترین اقوام مسلمان توگو در دهة ۱۳۶۰ ش/ ۱۹۸۰ بترتیب عبارت بودند از: کوتوکولی (۵ر۹۵% آنها مسلمان بودند)، لاما (۴۳%)، فولانی یا پل (۸۶%)، چامبا (۹۷%)، چوکوسی (۴ر۷۶%)، نگانگام (۸۷%)، آنا (۲۰%)، باسار (۲ر۱۶%)، موسی (۶ر۷۱%) و هوسا (۹۸%). [۱۲] [۱۳]

مسلمانان در سرتاسر کشور پراکنده اند، ولی مهمترین مراکز تجمع آن‌ها عبارت‌اند از: لومه که مرکز علمی و دینی آنهاست و با مساجد، مدارس قرآن و «زونگو» های (محلات مسلمان نشین) خود نقش مهمی در نشر و تبلیغ اسلام دارد؛ سوکوده، پایتخت تاریخی مسلمانان که ضمناً مهمترین مرکز تجمع مسلمانان است؛ و کپالیمه که در سالهای اخیر شمار زیادی در آن‌جا به اسلام گرویده‌اند و مسلمانان آن از توان مالی خوبی بر خوردارند.

در استان ساحلی در جنوب ــ که مسیحیان حدود نیمی از جمعیت آن را تشکیل می‌دهند [۱۴] ــ پس از لومه، تابلیگبو و آنشو از دیگر مراکز تجمع مسلمانان اند. بخشی از مسلمانان این استان، در اصل بردگانی بوده‌اند که پس از آزادی به توگو آمده اند. در استان پلاتو پس از کپالیمه، آتاکپامه (مرکز استان)، آمو ـ اوبلو و املامه، تعداد زیادی مسلمان را در خود جای داده اند. در کپالیمه و آمو ـ اوبلو مسلمانان عمدتاً تحت نفوذ مسلمانان مهاجر غنایی قرار دارند، در حالی که در آتاکپامه (علاوه بر مسلمانان غنایی) و املامه مسلمانانی از تمامی کشور زندگی می‌کنند.

استان سانترال (مرکزی) و بویژه مرکز آن شهر سوکوده، محل تجمع بزرگترین قوم مسلمان، کوتوکولی، است که در بافیلو، جنوب سوتوبوآ و باسار هم ساکن اند. چامباها نیز با کوتوکولیها مختلط هستند ولی بسیاری از آن‌ها در باسار اقامت دارند. مسلمانان بیش از نیمی از جمعیت این استان را تشکیل می‌دهند. در استان کارا، مسلمانان عمدتاً از اقوام لاما، کوتوکولی، فولانی و هوسا هستند و بیش‌تر در مرکز استان، یعنی لاما ـ کارا (کاوا) و پاگودا زندگی می‌کنند. در استان شمالی، ساوان، نیز مسلمانان از اکثریت نسبی برخوردارند. در داپانگو، مرکز استان، فولانیها و موسیها و گورماهای مسلمان و در سان سانه ـ مانگو مسلمانان چوکوسی زندگی می‌کنند [۱۵] [۱۶].

 

استعمار توگو

در ۱۳۰۱/ ۱۸۸۴، آلمان توگولند را، که توگوی کنونی، بخش شرقی آن بود و دو سوم مساحت آن را تشکیل می‌داد، رسماً تحت حمایت خود قرار داد و در ۱۳۱۲/ ۱۸۹۴ آن را به متصرفات خود ضمیمه کرد. در ۱۳۳۲/ ۱۹۱۴، توگولند به تصرف نیروهای انگلیسی ـ فرانسوی در آمد و در ۱۳۳۷/۱۹۱۹ تحت قیمومت جامعة ملل قرار گرفت. در ۱۳۰۱ش /۱۹۲۲ با تقسیم توگولند، حاکمیت بخش بزرگتر شرقی به فرانسه و بخش غربی به بریتانیا واگذار شد. این امر، منجر به دوپاره شدن قوم اوه و نارضایتی سیاسی آن‌ها شد.

در اردیبهشت ۱۳۳۵/ مه ۱۹۵۶، بخش بریتانیایی توگولند به مستعمرة دیگر بریتانیا، یعنی ساحل طلا (غنای کنونی)، منضم شد و پس از استقلال غنا در سال بعد، همچنان بخشی از آن سرزمین باقی ماند. در ۷ فروردین ۱۳۳۹/۲۷ آوریل ۱۹۶۰، با به استقلال رسیدن توگوی فرانسه با نام جمهوری توگو، سیلوانوس اولیمپیو، که هوادار وحدت مجدد توگولند بود، به ریاست جمهوری رسید ولی در دی ۱۳۴۱/ ژانویه ۱۹۶۳ در کودتایی نظامی به رهبری ایادما از قبیلة کابره کشته شد.

ایادما، نیکولاس گرونیتزکی را به قدرت رساند، اما در دی ۱۳۴۵/ ژانویة ۱۹۶۷ وی را برکنار کرد و خود قدرت را در دست گرفت. وی در ۱۳۴۷ ش/ ۱۹۶۹ حزب تجمع ملت توگو را تشکیل داد و تاکنون (۱۳۸۲ ش/ ۲۰۰۳) رئیس حکومت توگو است (> کتاب سال جهان اروپا ۲۰۰۳ <، ج 2، ص 4070ـ4074؛. [۱۷]

 

منابع:

(۱) حسین الهی ، «اسلام در توگو»، مشکوة ، ش ۲۰ (پاییز ۱۳۶۷).

(۲) ژوزف ام . کوک ، مسلمانان افریقا ، ترجمة اسداللّه علوی ، مشهد ۱۳۷۳ ش .

(۳) رحمت اللّه منشی زاده ، جهان اسلام و تحولات ساختاری ، تهران ۱۳۷۸ ش .

(۴) مروین هیسکت ، گسترش اسلام در غرب افریقا ، ترجمة احمد نمایی و محمدتقی اکبری ، مشهد ۱۳۶۹ ش .

(۵) Peter B Clarke, West Africa and Islam , London ۱۹۸۲.

(۶) EI ۲ , sv "Togo" (by Comi M Toulabor).

"Ethnologue: Togo", Christus Rex et Redemptor Mundi (Online (Available: http://wwwchristusrexorg/www۳/ethno/togohtml) ۱۹ June ۲۰۰۴ (؛

The Europa world yearbook ۲۰۰۳ , London: Europa Publications, ۲۰۰۳؛

M Ali Kettani, Muslim minorities in the world today , London ۱۹۸۶؛

"The Kotokoli of west Africa", Bethany) Online (Available: http://wwwbethany com/profiles/clusters/۸۰۶۴ html) ۳۰ Nov ۲۰۰۲ (؛

"Togo", Journeymart) Online (Available: http://wwwjourneymart com/DExplorer/Africa/ Togo/ defaultasp) ۳۰ Nov۲۰۰۲ (؛

The World gazetteer: current population figures for cities, towns and places , ۴ Oct ۲۰۰۲) Online) Available: http://wwwworld-gazetteer com/c/c-tghtm

pls (۳۰ Nov ۲۰۰۲)؛

 

پانویس

۱. ↑ کتاب سال جهان اروپا ۲۰۰۳ ، ج ۲، ص ۴۰۷۰، ۴۰۷۶

۲. ↑ فرهنگ جغرافیائی جهان، ذیل «توگو»

۳. ↑ قوم شناسی: توگو ، ۲۰۰۴

۴. ↑ ژوزف ام کوک، مسلمانان افریقا، ج۱، ص۲۸۴.

۵. ↑ قوم شناسی توگو، ۲۰۰۴.

۶. ↑ حسین الهی، «اسلام در توگو»، ج۱، ص۸۷ ـ ۸۸.

۷. ↑ قوم شناسی توگو، ۲۰۰۲

۸. ↑ حسین الهی، «اسلام در توگو»، ج۱، ص۸۸.

۹. ↑ ، ژوزف ام کوک، مسلمانان افریقا، ج۱، ص۲۸۶،۲۸۸

۱۰. ↑ ژوزف ام کوک، مسلمانان افریقا، ج۱، ص۲۸۹ـ۲۹۰.

۱۱. ↑ حسین الهی، «اسلام در توگو»، ج۱، ص۹۴.

۱۲. ↑ ذیل «توگو».

۱۳. ↑ حسین الهی، «اسلام در توگو»، ج۱، ص۸۸ ـ۸۹.

۱۴. ↑ ذیل «توگو».

۱۵. ↑ حسین الهی، «اسلام در توگو»، ج۱، ص۸۸ ـ۹۳.

۱۶. ↑ کتانی، ص ۱۸۳

۱۷. ↑ ژوزف ام کوک، مسلمانان افریقا، ج۱، ص۲۸۵ـ ۲۸۶.

 

منبع: دانشنامه جهان اسلام، بنیاد دائرة المعارف اسلامی، برگرفته از مقاله «توگو، مسلمانان»، شماره۴۰۶۴.