ساختار سياسي و اداري ليبي

  • کد خبر: 1832
  • منبع خبر: www.libya.blogfa.com

خلاصه این كشور از طريق كنگره هاي مردمي (به مثابه پارلمان) و كميته هاي مردمي (به مثابه قوه مجريه) اداره مي شود.


جغرافيا و جمعيت:

كشور ليبي در منطقه شمال آفريقا و در ساحل جنوبي درياي مديترانه واقع شده و از نظر ژئوپلتيكي حلقه وصل خاورميانه به مغرب عربي و راه ورود قاره اروپا به آفريقا به شمار مي آيد. ليبي از شرق با مصر، از غرب با تونس و الجزاير از جنوب با سودان، چاد و نيجر همسايه مي باشد.

ليبي با وسعتي معادل 1.775.000 كيلومتر مربع، چهارمين كشور پهناور قاره آفريقا محسوب شده و داراي بيش از 1800 كيلومتر ساحل در درياي مديترانه است. نام رسمي اين كشور جماهيري عربي مردمي سوسياليستي عظماي ليبي مي باشد.

براساس سرشماري سال 2006 جمعيت ليبي بالغ بر 000/321/5 نفر مي باشد. اسلام، دين رسمي و 97% مردم ليبي مسلمان و مالكي مذهب و زبان رسمي كشور نيز عربي مي باشد.

آب و هواي كشور در نوار ساحلي، مديترانه اي و هرچه از ساحل دورتر شويم خشك و صحرايي مي شود به طوريكه بخش اعظمي از كشور را صحراي بزرگ آفريقا پوشانده و تنها 4درصد از زمينهاي كشور قابليت كشاورزي دارند.

حدود چهار پنجم جمعيت ليبي در نوار ساحلي اين كشور مستقر مي باشد. طرابلس پايتخت كشور يك شهر ساحلي بوده و با كمتر از يك ميليون نفر جمعيت بزرگترين شهر ليبي است. بنغازي دومين شهر بزرگ كشور و شهرهاي بندري و صنعتي، تاريخي مصراته، خمس، سرت و لبده نيز درهمين نوار ساحلي واقع شده اند.

 

تحولات تاريخي:

سرزميني كه امروزه ليبي ناميده مي شود، در دوره هاي تاريخي مختلف جزء مناطق تحت حاكميت فراعنه، ليديها، فنيقيها، يونانيها، كارتاژها و روميان بوده است. پس از گسترش اسلام اين سرزمين تابع خلافتهاي اموي، عباسي، فاطمي و عثماني گرديد. با تضعيف و متلاشي شدن حكومت عثماني پاي استعمارگران اروپايي به ليبي باز شده و نهايتاً در سال 1911 اين كشور به اشغال ايتاليا درآمد. با آغاز جنگ جهاني دوم قواي آمريكايي و انگليسي به تدريج قواي مشترك آلماني و ايتاليايي را از ليبي اخراج و خود اداره مشترك اين كشور را تا سال 1951 به عهده گرفتند. در اين سال (15/6/1951) ليبي به عنوان يك كشور پادشاهي مستقل به رسميت شناخته شد.

در اول سپتامبر 1969 سرهنگ معمر قذافي كه در آن هنگام افسر گارد سلطنتي بود از فرصت غيبت ملك ادريس سنوسي كه براي مداوا به تركيه رفته بود استفاده نموده بهمراه ياران خود در تشكيلات سري افسران آزاد (الضباط الاحرار) طي يك كودتاي بدون خونريزي نظام سلطنتي را سرنگون و با تشكيل شوراي فرماندهي انقلاب و اعلام نظام جمهوري رهبري كشور را به دست گرفت.

وي در دوم مارس سال 1977 شوراي رهبري انقلاب و وزارتخانه ها را منحل و نظام جمهوري را به جماهيري تغيير داده و ساختار سياسي جديدي براساس آموزه هاي كتاب سبز ايجاد نمود. نظام جماهيري  مبتني بر نظريه دمكراسي مستقيم و دو ركن اساسي كنگره هاي مردمي به عنوان قانون گذار (پارلمان) و كميته هاي مردمي به عنوان قوه مجريه مي باشد.

 

ساختار سياسي و اداري نظام جماهيري ليبي

ساختار نظام جماهيري برگرفته از نظريه كتاب سبز آقاي قذافي و مبتني بر مفهوم دمكراسي مستقيم (‌دربرابر دمكراسي نمايندگي) مي باشد. براساس اين نظريه كشور از طريق كنگره هاي مردمي (به مثابه پارلمان) و كميته هاي مردمي (به مثابه قوه مجريه) اداره مي شود. برطبق آخرين تقسيمات كشوري، ليبي از 32 استان و 3 منطقه اداري تشكيل شده و هر استان يا منطقه براساس تراكم جمعيتي يك تا بيست و نه كنگره مردمي را در بر مي گيرد. هر كنگره يك كميته به عنوان بازوي اجرايي خود ايجاد نموده، امور اجرايي منطقه را به آن سپرده و خود نظارت بر عملكرد آنرا بر عهده دارد. در زير ساختار كنگره ها و كميته هاي خلقي تشريح مي شود:

الف ـ كنگره هاي محلي: (الموتمرات الشعبية الاساسية)

كليه ساكنان بالاي 18 سال هر منطقه عضو كنگره محلي منطقه خود بوده و نمي توانند بطور همزمان در دو كنگره محلي عضويت داشته باشند. هر كنگره محلي حداقل 2 بار در سال تشكيل جلسه عمومي مي دهد كه مي بايست يكبار آن قبل از اجلاس سالانه پارلمان (كنگره عمومي خلق) و يكبار ديگر پس از انعقاد آن باشد. اعضاي هر كنگره ابتدا از بين خود، هيأت رئيسه كنگره، متشكل از افراد ذيل را انتخاب مي كنند:

1ـ رئيس (امين المؤتمر)

2 ـ نايب رئيس (الامين المساعد)

3 ـ مسؤل امور كميته هاي مردمي (امين شؤون اللجان الشعبية)

4 ـ مسؤل امور اجتماعي (امين شؤون الاجتماعية) كه تنها از بين بانوان برگزيده مي شود.

5 ـ مسئول امور فرهنگي و بسيج مردمي (امين الشوون الثقافية و التعبئة الجماهيرية)

كنگره هاي محلي وظايف ذيل را بعهده دارند:

1. تدوين سياست هاي عمومي و صدور قوانين در زمينه هاي مختلف

2. تدوين و تصويب برنامه هاي اقتصادي، اجتماعي و بودجه هاي عمومي

3. انتخاب مسئولان كميته هاي مردمي، رؤسا و اعضاي دادگاهها در منطقه خود و نظارت بر عملكرد آنها

4. ترسيم روابط ليبي با كشورهاي جهان

5. موافقت با معاهدات و توافقنامه هاي منعقده بين ليبي با ساير كشورها

6. اعلان جنگ و صلح

ب ـ كميته هاي مردمي محلي: (اللجان الشعبية الاساسية)

مسئولان كميته هاي مردمي كه بازوي اجرائي هر كنگره محلي محسوب مي گردند مستقيماً توسط كنگره هاي محلي انتخاب مي شوند. تعداد و نوع اين كميته ها متناظر با وزارتخانه هاي موجود در ليبي است كه معمولاً متغير بوده و هر چند سال يكبار در ساختار وزارتخانه ها تجديد نظر شده و كم و زياد مي گردند هم اينك (آخرين تغييرات 2 بهمن ماه 1385) 17 وزارتخانه (اللجنة الشعبية العامة) و 7 وزير مشاور (مفتش العام) در ساختار هيأت وزيران ليبي وجود دارد.

ج ـ كنگره هاي مردمي استاني: (المؤتمرات الشعبية للشعبيات)

كنگره هاي مردمي استاني از اعضاي ذيل تشكيل مي شوند:

1. هيأت رئيسه تمامي كنگره هاي محلي آن استان

2. رؤساي كميته هاي مردمي آن استان

3. رؤساي اتحاديه ها و سنديكاهاي صنفي استان

كنگره هاي مردمي استاني بلافاصله پس از اتمام جلسات كنگره هاي محلي تشكيل جلسه داده و از بين اعضاي خود هيأت رئيسه كنگره استاني را با تركيب ذيل انتخاب مي نمايند:

1. رئيس

2. نايب رئيس

3. مسئول امور كنگره هاي مردمي

4. مسئول امور كميته هاي مردمي

5. مسئول امور اتحاديه ها و سنديكاهاي صنفي

6. مسئول امور اجتماعي (وي از بين رؤساي امور اجتماعي كنگره هاي محلي آن استان كه همگي از بانوان هستند انتخاب مي شود)

7. مسئول امور فرهنگي و بسيج نيرو

كنگره هاي استاني از ميان خود رئيس و اعضاي كميته مردمي آن استان را انتخاب مي كنند كه عبارتند از استاندار (امين اللجنة الشعبية للشعبية)، رؤساي كميته هاي مردمي در تخصص هاي مختلف (ادارات كل موضوعي هر استان متناظر وزارت خانه ها)، رئيس دادگاه استان و رئيس كميته بازرسي. البته رئيس كميته استاني (استاندار) مي تواند ازخارج آن استان نيز انتخاب شود. همچنين بودجه استان نيز توسط كنگره هاي استاني در بين كنگره هاي محلي آن استان تقسيم شده و هيأت رئيسه كنگره استاني حداقل 4 بار در سال تشكيل جلسه مي دهد.

د ـ كميته هاي مردمي استاني: (اللجان الشعبية للشعبيات)

كميته هاي مردمي استاني وظيفه اجراي مصوبات كنگره هاي محلي و استاني، كميته مردمي عمومي (نخست وزيري) و كميته هاي مردمي عمومي (وزارتخانه ها) را بعهده دارند. همچنين برقراري امنيت، ارائه خدمات، اجراي طرحهاي عمراني، پيشنهاد ميزان اخذ ماليات و بودجه هر بخش و اجراي آن پس از تاييد كنگره هاي محلي را نيز عهده دار مي باشند.

كميته هاي مردمي استاني متشكل از تمامي رؤساي كميته هاي مردمي در كنگره هاي محلي، رؤساي كميته هاي مردمي موضوعي (ادارات كل استاني) و رئيس كميته مردمي استاني (استاندار) مي باشند اما در هيأت رئيسه استاني (‌شوراي استانداري) تنها استاندار و مديران ادارات كل استاني عضويت دارند هيأت رئيسه كميته هاي استاني بايد پس از هر جلسه، نسخه اي از صورتجلسه را براي افراد ذيل ارسال كند: رئيس كميسيون امور كميته هاي مردمي كنگره عمومي خلق (پارلمان)، نخست وزير يا وزير مربوطه، رئيس كنگره مردمي استان،‌رئيس كميسيون امور كميته هاي مردمي كنگره استان و رئيس كميته بازرسي استان.

ضمناً هر ماه جلسات مشتركي بين هيأت رئيسه كنگره استاني و شوراي استانداري برگزار مي شود كه رياست آن بر عهده رئيس كنگره استان مي باشد.

ه ـ كنگره عمومي خلق: (الموتمر الشعب العام)

كنگره عمومي خلق (پارلمان) متشكل از افراد حقوقي ذيل مي باشد:

1. رؤساي كنگره هاي مردمي محلي

2. رؤساي كنگره هاي مردمي استان ها (32 نفر)

3. رؤساي اتحاديه ها و سنديكاهاي صنفي

4. اعضاي دبيرخانه كنگره عمومي خلق (هيأت رئيسه پارلمان) (8  نفر)

5. اعضاي كميته مردمي عمومي (هيأت وزيران: درحال حاضر 26 نفر)

6.  رئيس شوراي عاي برنامه ريزي كشور

7. رئيس كميته مردمي نظارت (سازمان بازرسي كل كشور)

8. رئيس بانك مركزي

ملاحظات:

1 ـ كنگره عمومي خلق بطور عادي هر سال يكبار، قبل از پايان سال تشكيل جلسه مي دهد اما مي تواند نشست اضطراري (به دعوت هيأت رئيسه يا دو سوم اعضاء) داشته باشد.

2 ـ اعضاي دبيرخانه كنگره عمومي خلق (هيأت رئيسه).

3 ـ استوار نامه رؤساي نمايندگي هاي خارجي مقيم ليبي توسط رئيس كنگره عمومي خلق بعنوان عالي ترين مقام رسمي كشور دريافت مي گردد.

و ـ هيأت دولت: (اللجنة الشعبية العامة)

هيأت دولت ليبي متشكل از نخست وزير (امين اللجنة الشعبية العامة)، معاون نخست وزير (الامين المساعد للجنة الشعبية العامة) و وزراء (امناء اللجان الشعبية العامة) مي باشد كه توسط كنگره عمومي خلق (پارلمان) برگزيده شده و وظايف ذيل را بر عهده دارند:

1. اجراي قوانين مصوب كنگره عمومي خلق

2. پيشنهاد لوايح مورد نظر به كنگره خلق جهت طرح و بررسي دركنگره هاي محلي و در نهايت كنگره عمومي خلق

3. انعقاد پيمان ها و توافقنامه هاي بين المللي

4. انتصاب رؤسا و اعضاي هيأت رئيسه سازمانها، دستگاهها و مؤسسات وابسته به دولت با هماهنگي دبيرخانه (هيأت رئيسه) كنگره عمومي خلق

5. نظارت بر فعاليت استانداريها و صدور مجوز عقد قرارداد ميان آنها و شركت هاي خارجي جهت اجراي پروژه هاي مورد نظر.

سازمانهاي زير مجموعه نخست وزيري عبارتند از:

1. سازمان نهر صناعي (رودخانه بزرگ مصنوعي)

2. سازمان راه آهن

3. سازمان سرمايه گذاري دريائي

4. سازمان اوقاف و زكات

5. سازمان ارتباطات و اطلاع رساني

6. سازمان محيط زيست

7. سازمان حمل و نقل

8. سازمان برنامه ريزي بهداشتي

9. سازمان آب

10. سازمان توسعه كشاورزي

11. شوراي سرمايه گذاري ليبي

12. مركز ملي برنامه ريزي آموزش

13. سازمان ملي تحقيق و توسعه

ضمناً در اسفند ماه سال 1384 وزارت نفت منحل و كليه اختيارات و مسئوليت هاي آن به شركت (مؤسسه) ملي نفت ليبي منتقل گرديده است.

دـ وزارتخارجه:

وزارتخارجه مطابق آخرين تغييرات (2 بهمن ماه 85) علاوه بر وزير، قائم مقام وزير و دبير كل (كاتب عام) داراي 5 معاونت منطقه اي مي باشد.

انتخاب معاونين منطقه اي وزارتخارجه از سوي كنگره عمومي خلق به هيأت وزيران سپرده شده است.