سياست خارجي ليبي

  • کد خبر: 1833
  • منبع خبر: www.libya.blogfa.com

خلاصه به طور كلي سياست خارجي ليبي در زمان جنگ سرد متمايل به بلوك شرق بوده و اين كشور روابط خود را بر دو اصل حمايت از گروهها و جنبشهاي آزاديبخش در سراسر جهان و ناسيوناليسم عربي استوار نموده بود.


مقدمه:

به طور كلي سياست خارجي ليبي در زمان جنگ سرد متمايل به بلوك شرق بوده و اين كشور روابط خود را بر دو اصل حمايت از گروهها و جنبشهاي آزاديبخش در سراسر جهان و ناسيوناليسم عربي استوار نموده بود. اعلام اتحاد با مصر و سوريه، پيوستن به جبهه پايداري عرب، حمايت از گروههاي فلسطيني و مقابله با كشورهاي سلطنتي عربي از جمله سياستهاي منطقه اي و بين المللي ليبي در اين دوره زماني بوده است.

 

نتیجه تصویری برای ليبي جهان

 

سياست خارجي ليبي در دوران انقلاب فاتح تا مقطع چند ساله اخير همواره با چالش و اصطكاك با منافع غرب همراه بوده است به طوريكه آمريكا در سال 1986 با هدف ترور رهبر ليبي اقدام به بمباران مقر وي در طرابلس نمود

بحران لاكربي، (سقوط هواپيماي پان آمريكن بر فراز لاكربي اسكاتلند با 270 سرنشين در اثر بمب گذاري) مهمترين چالش سياست خارجي ليبي در دو دهه گذشته بوده است. به دنبال اين حادثه (كه مقارن با تحولات بلوك شرق نيز بود) كشورهاي غربي به رهبري آمريكا، ليبي را متهم به سرنگوني هواپيماي مزبور و هواپيماي مسافربري يوتاي فرانسه برفراز نيجر نموده و اقدامات تنبيهي عليه ليبي را از طريق شوراي امنيت در دستور كار قرار دادند.

در نتيجه اين اقدامات ليبي كه از سال 1988 از سوي غرب به اتهام بمب گذاري در آلمان و قتل دو سرباز آمريكايي و تعدادي از شهروندان آلماني تحريم تسليحاتي شده بود، از 15 آوريل 1992 بر اساس قطعنامه شوراي امنيت مورد تحريم تسليحاتي، هوايي، محدوديتهاي ديپلماتيك و تحريم تجهيزات نفتي نيز قرار گرفت.

تحريمهاي اعمال شده بر عليه ليبي به تدريج آثار مخربي از خود برجاي گذاشت و ليبي جهت كاستن از فشارهاي مزبور سرانجام حاضر به تحويل دو تن از متهمان ليبيايي حادثه لاكربي به دادگاه گرديد. به دنبال صدور رأي دادگاه (تبرئه يكي از متهمان و مقصر شناخته شدن يكي ديگر از آنها) و پس از رايزنيها و پذيرش پرداخت غرامت به بازماندگان حادثه لاكربي و يوتا از سوي ليبي سرانجام شوراي امنيت در تاريخ 21/6/1382 قطعنامه لغو تحريمهاي اعمال شده عليه ليبي را تصويب نمود.

 

كنار گذاشتن برنامه توليد سلاحهاي كشتار جمعي:

در حاليكه بحران لاكربي آخرين مراحل حل و فصل خود را طي مي نمود، ليبي  يك گام ديگر نيز برداشته، توقف برنامه توليد سلاحهاي كشتار جمعي خود را اعلام نمود. در اين راستا ليبي در تاريخ 28/9/1382 برابر با 19 دسامبر 2003 طي بيانيه اي رسمي پايبندي خود را به تمامي معاهدات منع توليد و گسترش سلاحهاي كشتار جمعي اعلام و از تصميم خويش براي كنار گذاشتن و استفاده نكردن از هر نوع تجهيزات و موادي كه مي تواند به توليد احتمالي چنين سلاحهايي منجر شود، خبر داد.

ليبي در اين بيانيه همچنين با تاكيد بر تعهد خود به پايبندي به تمام معاهدات جهاني درخصوص سلاح هاي اتمي از جمله پروتكل الحاقي معاهده منع تكثير سلاحهاي هسته اي، آمادگي طرابلس را براي پذيرش هر هياتي از بازرسان بين المللي اعلام نمود. اين بيانيه مي افزايد ليبي پيشتر براي گسترش و تقويت توان دفاعي خود تلاش نموده است، اما اين به زماني مربوط مي شود كه به درخواست هاي طرابلس براي ساختن خاورميانه و آفريقايي عاري از هر نوع سلاح كشتار جمعي ترتيب اثر داده نمي شد.

درپي اين تصميم، ليبي اقدامات اعتمادساز خود با آمريكا را توسعه بخشيد. كنار نهادن برنامه توليد سلاح هاي كشتار جمعي روند لغو تحريم هاي غرب عليه ليبي و نزديكي دوطرف به يكديگر را تشديد نمود. روند لغو تحريم ها با آزاد شدن اموال بلوكه شده اين كشور در آمريكا در اواخر سال 2004 و لغو تحريمهاي نظامي آمريكا عليه ليبي در سپتامبر 2005 توسط جرج بوش و موافقت وي با تعمير و تحويل 8 فروند هواپيماي ترابري 130C به طرابلس به طور كامل پايان يافت.

 

روابط با آمريكا:

رايس وزير خارجه آمريكا در تاريخ 25/2/1385 با صدور بيانيه اي اعلام نمود نام ليبي از ليست حاميان تروريسم حذف و امكان برقراري روابط كامل ديپلماتيك ميان دو كشور فراهم شده است. وزيرخارجه آمريكا در اين بيانيه اين اقدام را پاسخي به همكاري ليبي با جامعه جهاني در مبارزه با تروريسم پس از حوادث 11 سپتامبر و كنار گذاشتن برنامه توليد سلاح هاي كشتار جمعي خود دانسته و اظهار اميدواري نمود كشورهاي ديگر از اين اقدام ليبي الگو برداري نمايند.

وزيرخارجه آمريكا همچنين از سرگيري روابط سياسي با ليبي را مقدمه پي گيري مسائلي چون حمايت از حقوق بشر، توسعه آزادي هاي سياسي،‌آزادي بيان و گسترش اصلاحات اقتصادي و سياسي در ليبي دانست. عليرغم اين تحول روابط ديپلماتيك آمريكا و ليبي هنوز در حد كاردار باقيمانده است.

 سازمان ساحل و صحرا پس از نشست سران كشورهاي ليبي، بوركينافاسو، مالي، نيجر، چاد و سودان در سال 1988 در طرابلس شكل گرفت. رهبر ليبي هدف از تأسيس اين مجموعه را خارج نمودن كشورهاي صحرايي واقع در جنوب كشورهاي آفريقايي ساحل مديترانه از حصار خشكي و اتصال آن به مديترانه و اروپا از طريق ليبي عنوان نمود. اين سازمان هم اكنون با پيوستن كشورهاي ديگر شمال آفريقا و منطقه پائين تر آن داراي 23 عضو گرديده، دبيرخانه آن در طرابلس مستقر و ليبي نقش فعالي در آن ايفا مي نمايد. هم اينك دكتر مدني الازهري از ليبي دبير كلي اين سازمان را بعهده دارد.

 

تأسيس اتحاديه آفريقا و نقش ليبي در آن :

در جريان چهارمين نشست فوق العاده سران سازمان وحدت آفريقا در تاريخ 9/9/1999 در ليبي كه 44 پادشاه، رئيس جمهور و نخست وزير از تعداد كل 54 كشور عضو در آن شركت نموده و اين نوع حضور در تاريخ گذشته اين سازمان كم نظير تلقي شده است، آقاي قذافي شعار وحدت آفريقا، تشكيل ايالات متحده آفريقا و اتحاديه آفريقايي را مطرح و با رأي مثبت كشورهاي آفريقايي، سازمان وحدت آفريقا به اتحاديه آفريقايي تغيير نام داد.

رهبر ليبي در سخنراني خود در اين اجلاس گفت من بي صبرانه منتظر چنين روزي بودم زيرا روز تولد ايالات متحده آفريقاست. در اواخر بهمن ماه 1382 اجلاس فوق العاده سران اتحاديه آفريقا در ليبي برگزار شد كه غالب رهبران آفريقائي در اين نشست شركت نمودند.

در چهارمين نشست سران اتحاديه آفريقا در اواخر سال 2004 و در پي پيشنهاد ليبي در جهت تشكيل وزارتخانه هاي مشترك دفاع، خارجه، بازرگاني خارجي، اقتصاد و ارتباطات، لغو تعرفه هاي گمركي ميان اعضاء و ايجاد يك كانال ماهواره اي مشترك براي هماهنگ نمودن اين اقدامات ميان اعضاء اتحاديه كميته اي براي بررسي روشهاي اجراي اين پيشنهاد به رياست رييس جمهور اوگاندا تشكيل گرديد مأموريت اين كميته در پنجمين نشست سران اتحاديه در نيمه اول سال 2005 در شهر سرت مورد تاكيد مجدد قرار گرفت.

در نشست وزراي كشور عضو اتحاديه نيز كه كمي پيش از تشكيل پنجمين نشست سران در سرت، در ليبي برگزار گرديد، مشاركت كنندگان بر عزم خويش براي يكسان نمودن تعرفه هاي گمركي و سپس لغو آن، تسهيل مقررات صادرات و واردات كالا ميان كشورهاي عضو، صدور اوراق هويتي يكسان براي شهروندان عضو اتحاديه ـ اين اقدام با صدور گذرنامه هاي يكسان براي ديپلماتهاي عضو آغاز و به تدريج گسترش خواهد يافت ـ و آزادي حركت شهروندان در ميان كشورهاي عضو تاكيد ورزيده و كميته هايي براي عملي نمودن اين مصوبات تشكيل دادند.

اين پيشنهاد نيز عمدتاً از سوي ليبي مطرح و به تصويب رسيده و اين كشور همواره اعضاء را براي طي مراحل قانوني آن تشويق نموده است. در اجلاس بهمن ماه 1385 سران آفريقا در آديس آبابا كليات طرح تأسيس وزارتخانه هاي مشترك آفريقائي و حركت به سمت شكل گيري ايالات متحده آفريقا تصويب و بررسي جزئيات آن به اجلاس 6 ماه آينده در اكرا (غنا) موكول گرديد.

 

روابط ليبي با جهان عرب:

عدم حمايت كافي جهان عرب از دولت ليبي در دوران محاصره اين كشور، حركت پرشتاب دولتهاي عربي به سوي اسراييل پس از جنگ نفت و در نتيجه بيشتر شدن فشارها عليه دولتهاي انقلابي عرب (از جمله ليبي) اين كشور را به عكس العمل واداشت به طوريكه آقاي قذافي در تاريخ 21/2/1382 اعلام نمود به علت ناكار آمدي اتحاديه عرب، ليبي از آن خارج خواهد شد.

گرچه وساطتهاي به عمل آمده و ملاحظات جانبي ليبي مانع از خروج رسمي اين كشور از اتحاديه عرب شد اما سردي روابط طرابلس با اتحاديه عرب استمرار يافت رهبر ليبي در كنفرانس سران عرب در الجزيره در سال 1384 شرق الاوسط (خاورميانه) را شرق الاوسخ (شرق كثيف) خوانده و خواستار جدا نمودن مسائل خاورميانه از مسائل شمال آفريقا شده و هيئت ليبيايي شركت كننده در نشست وزيران خارجه اتحاديه عرب در خارطوم در بهار 1385 نيز بر اين موضوع تأكيد نمود.

سرانجام و در پي سفر عمرو موسي دبير كل اتحاديه عرب در تاريخ 22/3/1385 به طرابلس و ملاقات با رهبر ليبي، ليبي كليه بدهي هاي معوقه خود بابت حق عضويت در اتحاديه عرب را پرداخت نموده و به سردي چندين ساله روابط خود با اين سازمان عربي پايان بخشيد.

همچنين پس از پيروزي جنبش حماس در فلسطين هيئت دولت ليبي در مصوبه اي كمك به مردم فلسطين را بطور رسمي تصويب نمود و به دنبال سفر بهار 1385 دكتر محمود الزهار وزير خارجه فلسطين به ليبي و ديدار وي با رهبر اين كشور، ليبي متعهد شد ماهيانه 55 ميليون دلار به دولت خودگردان (ازطريق اتحاديه عرب) كمك نمايد كه اولين قسط اين كمك ها در سفر مورخ 22/3/1385 دبير كل اتحاديه عرب به طرابلس به وي پرداخت گرديد.

روابط ليبي با كشورهاي عضو شوراي همكاري خليج فارس نيز در سال هاي اخير توسعه زيادي يافته است و امارات و قطر چند سال است كه در طرابلس داراي سفارت خانه هاي فعالي مي باشند. سفارت كويت در طرابلس نيز در تابستان سال 1385 بازگشايي شده و در سطح كاردار اداره مي شود.

هيئت دولت ليبي در خرداد ماه 1385 گشايش سفارت اين كشور در مسقط (عمان) را نيز تصويب نموده و انتظار مي رود به زودي شاهد فعاليت سفارت خانه هاي دو كشور در طرابلس و مسقط باشيم. اگر چه ليبي و بحرين هنوز روابط رسمي ديپلماتيك ندارند ولي تماس هاي ديپلماتيك ميان دو كشور برقرار بوده و مطبوعات ليبي از اصلاحات سياسي بحرين در سالهاي اخير تمجيد نموده اند.