حوزه های علمیه و موسسات اسلامی در شرق آفریقا (1)

  • کد خبر: 1856
  • منبع خبر: خبرگزاری رسمی حوزه

خلاصه حجت الاسلام و المسلمین سیدمحمد شاهدی نماینده سابق المصطفی(ص) در تانزانیا گفت: امروز شاهد رشد روز افزون علاقمندان فراگیری به علوم و معارف اهل بیت(ع) در آفریقا هستیم و حوزه های علمیه شاهد حضور پرشور جوانان است.


حجت الاسلام و المسلمین سیدمحمد شاهدی در گفت وگوی تفصیلی خود با خبرگزاری «حوزه» با اشاره به حوزه های علمیه و موسسات اسلامی در شرق آفریقا به ویژه تانزانیا، اظهار داشت: به خاطر حضور دیرینه شیعیان در مناطق شرق آفریقا و با توجه به هجرت بعضی از علماء، به این مناطق و همچنین توجّه مراجع عظام به این منطقه از آفریقا، تاکنون حوزه‌های علمیّه زیادی در این منطقه راه‌اندازی شده است.

این مبلغ عرصه بین الملل اظهارداشت: قدیمی‌ترین حوزه علمیه در آفریقا، بنام «بلال مسلم میشن»، در سال 1964 توسط مرحوم سید اختر رضوی و با حمایت تجّار خوجه تأسیس گردیده است، بعد از آن  حوزه علمیه «لامو در کنیا» و همچنین حوزه «رسول اکرم (ص)» در نایروبی، توسط سید مرتضی مرتضی تأسیس‌شده است.

وی با اشاره به اینکه 29 حوزه علمیه در منطقه شرق آفریقا وجود دارد به بیان مختصری از تاریخ حوزه‌های مشهور و تأثیرگذار شرق آفریقا به ویژه منطقه تانزانیا پرداخت. آنچه در ذیل می خوانید گفتگوی این محقق دینی با خبرگزاری حوزه های علمیه است.

 

حوزه اهل‌البیت(علیهم‌السلام) در آروشا

این حوزه که معروف به ABC است، در سال 1986 میلادی، با همت برخی از روحانیون منطقه شرقیّه عربستان، از قبیل آقای شیخ عبدالرحمن صویلح و شیخ ابو احمد الدمامی و پشتیبانی مالی بعضی از خیرین شیعه کویتی و عربستانی، در شهر موشی در 80 کیلومتری شهر آروشا راه‌اندازی شد، امّا بعد از چند سال، این حوزه به شهر آروشا منتقل شد.

این مرکز تاکنون دارای خیرات و برکات زیادی بوده، پس از بازگشت شیوخ شیعه عربستان، مدیریت آن به آقای شیخ غلام‌حسین اوکیرا، از فارغ‌التحصیلان حوزه علمیّه قائم مامازن ورامین تهران واگذار شد، ایشان چند سال پیش مرحوم شدند، مدیر کنونی این حوزه آقای شیخ سلمان؛ از فارغ‌التحصیلان حوزه علمیّه قائمیّه تهران می‌باشند، سطح آموزشی این حوزه، دوره تمهیدی و تا حدودی کاردانی است، هفت نفر مدرّس در آن مشغول به تدریس می‌باشند که اغلب آنان، از فارغ‌التحصیلان سوریه و ایران و بعضاً از تحصیل‌کرده‌های حوزه‌های بومی این کشور می‌باشند.

بیش از 90 نفر طلبه از نقاط مختلف تانزانیا و برخی از کشورهای شرق آفریقا، در مرحله تمهیدی و کاردانی در این حوزه مشغول به تحصیل می‌باشند. دوره آموزشی آن چهارساله است و اغلب متون درسی و برنامه‌های آن، از جامعه المصطفی گرفته‌شده است. ارتباط بین این نمایندگی و حوزه آروشا بسیار تنگاتنگ است، تعدادی از فارغ‌التحصیلان این حوزه در این نمایندگی مشغول به تحصیل و برخی از آنان نیز به ایران اعزام‌شده‌اند.

حوزه ABC آروشا، توسط مؤسسه سیدالشهدا علیه‌السلام؛ با مدیریت حاج جمیل کمال و لجنة اهل‌البیت علیهم‌السلام؛ با مدیریت حاج صالح عاشور کویتی پشتیبانی مالی می‌شود، فلذا حوزه اهل‌البیت علیهم‌السلام، از جهت مالی مشکلات خاصی را ندارند.

از امور مورد توجه اینکه، بسیاری از فارغ‌التحصیلان این حوزه، پس از اتمام دروس خود و فارغ‌التحصیل شدن، توسط خیرین کویتی، در بعضی از مناطق کشورهای شرق آفریقا، با ساختن یک باب مسجد و خانه عالم و مدرسه مشغول به تبلیغ و تدریس می‌شوند، روی این اساس می‌توان ادعا کرد، این حوزه سهم بسیار بزرگی در نشر مذهب اهل‌البیت علیهم‌السلام، در مناطق مختلف شرق آفریقا دارد، بیش از 60 مسجد و مدرسه، در شهرهای مختلف مناطق شرق آفریقا، وابسته به این حوزه است که کلیه ائمه جمعه و جماعات و مبلّغین این مراکز، از فارغ‌التحصیلان این حوزه می‌باشند و حقوق خود را نیز از همین مؤسسه دریافت می‌کنند.

حوزه اهل‌البیت علیهم‌السلام، با خرید یک قطعه زمین بزرگی به مساحت ده هزار مترمربع، در حومه شهر آروشا، با پشتیبانی مالی خیرین شیعه کویتی و عربستانی، ساختمان بسیار مجللی را ساخته که سال قبل افتتاح شد. شایان ‌ذکر است که ساختمان جدید حوزه از جهت وسعت و همچنین دارا بودن بخش‌های مختلف، در شرق آفریقا نمونه است، مسئولین حوزه در نظر دارند که ساختمان قدیمی آن ‌که در مرکز شهر واقع ‌شده را به بخش خواهران تبدیل کنند. مسئولین این حوزه، امّا ارادت خاصی نسبت به ‌نظام مقدس جمهوری اسلامی و بخصوص مقام عظمای ولایت دارند.

 

حوزه علمیه حضرت ابوالفضل (ع)

مدیر موسسه بین المللی چراغ هدایت در ادامه به حوزه علمیه حضرت ابوالفضل (ع) اشاره کرد و ادامه داد: این حوزه در شهر تانگا در فاصله 400 ک.م دارالسلام واقع ‌شده و توسط آقای شیخ شافع محمد، از فارغ‌التحصیلان لبنان اداره می‌شود، این حوزه در سال 1999 م، با همت مؤسسه حاج بهمن کویتی (مؤسسه اهل‌البیت علیهم‌السلام) راه‌اندازی و سطح علمی آن در حد تمهیدی و کاردانی است، تعداد 5 نفر از اساتید که اغلب از فارغ‌التحصیلان حوزه‌های بومی تانزانیا و جزیره لامو، در کنیا هستند، مسئولیت تدریس طلاب را به عهده‌دارند، قریب به 40 نفر طلبه در سطح تمهیدی و تا حدودی کاردانی، به مدت 4 سال در این حوزه مشغول به تحصیل می‌باشند.

این حوزه از جهت مالی وابسته به مؤسسه اهل‌البیت علیهم‌السلام کویت، با مدیریت حاج بهمن است و مشکل مالی چندانی ندارد. لازم به ذکر است، این حوزه علاوه بر ساختمان مرکزی که در شهر تانگا دارد، تعدادی مراکز وابسته نیز در مناطق مختلف تانگا راه‌اندازی نموده که فارغ‌التحصیلان آن، مشغول به تبلیغ و تدریس در این مراکز می‌باشند، رابطه بین این نمایندگی و حوزه، رابطه حسنه بوده و برخی از طلاب مستعد آن نیز در این نمایندگی مشغول به تحصیل می‌باشند.

 

حوزه علمیّه حضرت زهراء علیهاالسلام

حجت الاسلام و المسلمین شاهدی افزود: حوزه علمیّه حضرت زهراء علیهاالسلام یکی دیگر از حوزه های این منطقه است، این حوزه 4 سالی است که با همت آقای دکتر علی دینا، از فارغ‌التحصیلان جامعه المصطفی در مرکز شهر دارالسلام و در جنب مسجد شیعیان خوجه، راه‌اندازی شده است، این حوزه زیر نظر بخش تبلیغ فدراسیون شیعیان خوجه، اداره و سطح درسی آن دوره تمهیدی، بلکه می‌توان گفت؛ دوره‌های معارف اسلامی برای خواهران در سنین مختلف، برگزار می‌شود، مدیریت آن به عهده آقای شیخ دکتر علی دینا و معاونت آموزشی آن را سرکار خانم سکینه کرم علی، از فارغ‌التحصیلان جامعه الزهراء به عهده دارد.

تعداد قریب به 100 نفر از خواهران در سنین مختلف (از سن 14 سالگی تا سن 80 سالگی) در دروس این حوزه شرکت می‌کنند، اساتید آن، از فارغ‌التحصیلان حوزه علمیّه قم می‌باشند و دروسی که در آن تدریس می‌شود، معارف اسلامی بوده و دروس تخصصی در آن تدریس نمی‌شود. شایان‌ ذکر است در کنار این حوزه، حوزه‌ای دیگر برای برادران نیز راه‌اندازی شده که حوزه برادران را می‌توان گفت؛ کمی تخصصی‌تر است و دروس حوزوی در آن، با اهتمام بیشتری دنبال می‌شود.

لازم به ذکر است، در بخش برادران، بیش از 20 نفر عصرانه مشغول به تحصیل می‌باشند، مدیریت این بخش به عهده آقای شیخ کرم علی از فارغ‌التحصیلان جامعه است.

 

حوزه علمیّه الصفا (النجاح) جزیره لامو

نماینده مقام معظم رهبری در غرب آفریقا اظهار داشت: حوزه علمیّه الصفا (النجاح) جزیره لامو یکی دیگر از حوزه های علمیه موفق شرق آفریقاست، این حوزه در جزیره لامو، در کشور کنیا واقع‌ شده و می‌توان گفت؛ یکی از قدیمی‌ترین حوزه‌های شیعه شرق آفریقا به‌حساب می‌آید، حوزه النجاح، در سال 1983 م، با کمک مالی مؤسسه حاج بهمن کویتی و برخی از خیرین دیگر کویتی راه‌اندازی و آقای سید عیدروس جمل اللیل که از فارغ‌التحصیلان لبنان است، مدیریت این حوزه را به عهده دارد.

این مبلغ عرصه بین الملل ادامه داد: این حوزه دارای تاریخ بسیار عجیب و فراز و نشیب‌های بسیاری است حوزه لامو، لدی الشروع یکی از حوزه‌های قوی شیعه در شرق آفریقا مطرح و در سال‌های 1997 تا 2007، در ایام حضور آقای شیخ حسین بیضون؛ یکی از علمای لبنان و فارغ‌التحصیل نجف اشرف، در این حوزه، دوران شکوفایی آن به‌حساب می‌آید، در این مدت، فارغ‌التحصیلان بسیار عالم و فاضلی از این حوزه به مناطق مختلف شرق آفریقا، جهت تبلیغ، آماده‌سازی شده بودند، اما از تاریخ 2007 که آقای شیخ حسین بیضون از جزیره لامو به بندر ممباسا منتقل شد، این حوزه دوران افول خود را شروع نمود و به مرحله‌ای رسیده است که دروس حوزوی در آن، به‌طور بسیار ضعیفی تدریس می‌شود.

وی افزود: در حال حاضر، حوزه لامو 35 نفر طلبه در سطح تمهیدی و کاردانی دارد که تعداد 5 نفر از اساتید، مسئولیت تدریس آنان را به عهده‌ دارند. شایان ‌ذکر است، در کنار حوزه الصفا، یک مدرسه آکادمی، از مرحله ابتدایی تا مرحله دبیرستان نیز راه‌اندازی شده است که بیش از 300 نفر دانش‌آموز دختر و پسر، در سطوح مختلف آموزشی در این مدرسه مشغول به تحصیل می‌باشند، آقای سید عیدروس، در مرحله آکادمی، برنامه‌های فرهنگی خوبی را برای دانش‌آموزان، جهت آشنایی آنان با مذهب حقّه برگزار می‌کند.

از جهت مالی و امکانات نیز می‌توان گفت، این حوزه از وضعیت بسیار بالایی برخوردار‌است و این امر برمی‌گردد به اهتمام تجّار کویتی و عنایت ویژه آقای حاج عبدالحسین بهمن و آقای حاج علی غضنفر و آقای حاج کاظم و برخی از خیرین کویتی دیگر به این حوزه.

لازم به ذکر است که امین سرّ و مسئول امور مالی حضرات کویتی در این حوزه، آقای سید شیخ، برادر بزرگ‌تر سید عیدروس جمل اللیل است. ایشان علاوه بر اداره این حوزه، مشغول ساخت بزرگ‌ترین مرکز آموزشی آکادمی وابسته به مؤسسه اهل‌البیت علیهم‌السلام در نزدیکی شهر بندری ممباسا کنیا نیز است و فاز اوّل آن، سال قبل به اتمام رسید و تعدادی دانش‌آموز دختر و پسر در مرحله دبیرستان پذیرش‌ شده‌اند که به‌طور شب خواب، مشغول به تحصیل هستند.

 

حوزه علمیّه امام محمدباقر علیه‌السلام

نماینده سابق المصطفی در تانزانیا  به حوزه علمیّه امام محمدباقر علیه‌السلام شهر تانگا اشاره کرد و گفت:  این حوزه توسط آقای شیخ علی عمار، از فارغ‌التحصیلان حوزه علمیّه سوریه اداره می‌شود و با پشتیبانی مالی مؤسسه سیدالشهدا علیه‌السلام کویت راه‌اندازی و در دوره تمهیدی قریب به سی نفر طلبه در آن مشغول به تحصیل می‌باشند. یکی از عمده‌ترین فعالیت‌های حوزه امام محمدباقر (علیه‌السلام) شهر تانگا، فعالیت‌های تبلیغی در روستاها و مناطق دوردست شهر تانگا است، از آن‌ جهت که آقای شیخ عمار، عشق و علاقه خاصی به امور تبلیغی دارد، فلذا، وی در زمینه های تبلیغی فعالیت‌های گسترده‌ای دارد و فارغ ‌التحصیلان خود را در بخش تبلیغ کمک می‌کند.

لازم به ذکر است حوزه شیخ عمار، علاوه بر کمک از طریق خیرین کویتی، کمک‌های بسیار خوبی را نیز از علماء و مؤسسات شیعه شرق عربستان دریافت می‌کند، برخی از علمای عربستان از قبیل آقای شیخ محمود آل السیف که به این حوزه تردد دارند، در نظر دارد که مؤسسه المصطفی که یکی از فعالیت‌های آن، کار حوزوی است را با اشراف و مدیریت آقای شیخ عمار راه‌اندازی کنند.

 

حوزه علمیّه امام جعفر صادق (علیه‌السلام)

مدیر موسسه بین‌المللی چراغ فروزان هدایت افزود: حوزه علمیّه امام جعفر صادق (علیه‌السلام) یکی دیگر از حوزه های موفق آفریقاست که این حوزه، در شهر دارالسلام و در منطقه کیگوگو واقع ‌شده که توسط آقای شیخ جلال حمید اداره می‌شود، وی از فارغ‌التحصیلان حوزه علمیّه صور لبنان است که این حوزه را با حمایت و پشتیبانی بخش تبلیغ سازمان فرهنگ و ارتباطات، دفتر مقام معظم رهبری و سازمان مدارس خارج کشور، راه‌اندازی نموده‌اند.

دوره تحصیلی در این حوزه 4 ساله و دروس تمهیدی و تا حدودی کاردانی در آن تدریس می‌شود، اساتید این حوزه اغلب از فارغ‌التحصیلان حوزه‌های بومی و برخی از فارغ‌التحصیلان حوزه‌های علمیّه سوریه و لبنان می‌باشند و در حال حاضر بیش از 230 طلبه، از نقاط مختلف تانزانیا و برخی از کشورهای پیرامونی، در این حوزه مشغول به تحصیل هستند.

حجت الاسلام و المسلمین شاهدی بیان داشت: از امتیازات ویژه این حوزه، وجود ساختمان‌های بسیار خوب و امکانات بسیار عالی است، شیخ جلال، علاوه بر کمک و مساعده برخی از خیرین خارج از تانزانیا و مؤسسات ایرانی، شیعیان خوجه نیز عنایت خاصی به ایشان داشته و در زمینه های مختلف ایشان را کمک می‌کنند.

وی افزود: آقای شیخ جلال حمید، علاوه بر تدریس و مدیریت در این حوزه، در زمینه تبلیغ، بسیار فعّال بوده و می‌توان ادعا کرد که ایشان، خطیب منحصر به ‌فرد شیعه در این کشور است، از خصوصیات منبر ایشان قرائت عزاء است که سایر مبلّغین بومی، از این توفیق محروم می‌باشند، همین امر موجب شهرت خاص و مشار بالبنان ایشان در این زمینه شده است، باید گفت؛ که اهتمام بیش از حدّ وی به تبلیغ تا حدودی سبب افت سطح درسی این حوزه شده است.

از معایب دیگر این مرکز، این است که در پذیرش، رعایت هیچ‌گونه قوانین و ضوابطی نکرده و هرکسی که اندک رغبتی به دروس حوزوی داشته باشد می‌تواند به این حوزه ملحق شود، فلذا وجود افرادی در سنین مختلف و بعضاً بی‌رغبت، سبب بی‌نظمی خاصی در آن شده است.

 

حوزه اهل‌البیت علیهم‌السلام کیگوما

مدیر کتابخانه تخصصی تفسیر و علوم قرآنی با اشاره به فعالیت های حوزه اهل‌البیت علیهم‌السلام کیگوما اظهار داشت: این حوزه در شهر کیگوما و در فاصله قریب به 1300 ک. م دارالسلام، در مرز بروندی واقع ‌شده و از حوزه‌های قدیمی تانزانیا به‌حساب می‌آید که توسط مؤسسه خیریه دار الهدی و کمک آقای محسن لالجی معروف به شنی، یکی از خیرین شیعیان خوجه در سال 1994 راه‌اندازی شده است، این حوزه تاکنون فارغ‌التحصیلان زیادی داشته و مدیران متعددی از ایران جهت اداره آن به این کشور اعزام ‌شده‌اند، آخرین مدیر و طولانی‌ترین مدیریت، توسط آقای شیخ عبدالواحد عبیات بوده که در حال حاضر نیز مدیریت این حوزه را به عهده ‌دارند.

طلاب این حوزه در حاضر قریب به 40 نفر می‌باشند و فارغ‌التحصیلان آن تاکنون، بیش از 300 نفر هستند، اغلب فارغ‌التحصیلان این حوزه، در مناطق مختلف تانزانیا و برخی از کشورها هم‌جوار مشغول به تدریس و تبلیغ می‌باشند. برخی از فارغ‌التحصیلان آن نیز در این نمایندگی و بعضاً هم در ایران مشغول به ادامه تحصیل هستند، پنج نفر از اساتید که اغلب از فارغ‌التحصیلان این حوزه می‌باشند، مسئولیت تدریس طلاب را به عهده ‌دارند، شایان ‌ذکر است، در کنار این حوزه، مدرسه آکادمی بسیار بزرگی وجود دارد که بیش از 700 دانش‌آموز در سطوح مختلف در آن مشغول به تحصیل می‌باشند.

استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: چند سالی است که مؤسسه دارالهدی، به خاطر مشکلات مالی، توان کمک به مراکز خود را در آفریقا ندارد، به‌طوری‌که بعضی از آن‌ها، از قبیل مرکز رواندا و شرق کنگو تعطیل ‌شده و مرکز دارالسلام نیز رو به افول گذاشته و به‌صورت شبه تعطیل درآمده است.

حوزه کیگوما، چندین سال تحت اشراف سازمان مدارس و حوزه‌های علمیّه خارج از کشور اداره می‌شده، ولی بعدها به دارالهدی واگذار شد. در حال حاضر، آقای محسن لالجی؛ معروف به شنی، اولین و آخرین پشتیبان این مجتمع آموزشی بوده و ایشان، نسبت به پیشرفت حوزه و خدمات به حوزه، از هیچ اقدامی فروگذاری نکرده و نمی‌کند. مدتی است که در کنار این حوزه، بخش حوزوی خواهران نیز راه‌اندازی شده است که در حال حاضر بیش از 40 نفر از خواهران، در این بخش مشغول به تحصیل می‌باشند.

وی ادامه داد: به خاطر وجود حوزه اهل‌البیت علیهم‌السلام، در شهر کیگوما و حضور زیاد مدیران ایرانی، همچنین سفر تبلیغی برخی از مبلّغین ایرانی و حضور نسبتاً طولانی و مفید آقای عبیات، این شهر را مشهور به قم تانزانیا کرده است.

نماینده سابق جامعه المصطفی در تانزانیا اذعان داشت: بسیاری بر این باورند که اکثریت شیعیان بومی تانزانیا، در استان کیگوما زندگی می‌کنند، به برکت این حوزه و فارغ‌التحصیلان آن، بسیاری از روستاهای این منطقه، از قبیل سونگا ابیلا، امیمبا، لوبا نگیلا در سواحل دریاچه تانگانیکا، همگی به مذهب تشیع تشرف پیدا کرده‌اند، به خاطر توجه خاص خیرین خوجه به این منطقه و همچنین وجود مؤثر آقای عبیات، بیش از 60 مرکز شیعی (مسجد و مدرسه دینی) که همگی تحت اشراف این حوزه است در استان کیگوما مشغول به نشر مذهب حقّه می‌باشند.

مدیر موسسه بین‌المللی چراغ فروزان هدایت ادامه داد: حضور تشیع در این منطقه از تانزانیا، به‌قدری قوی است که وهابیت به‌طورکلی عقب‌نشینی کرده و برخی از سران این فرقه ضاله به مذهب تشیع تشرف پیدا کرده‌اند، به خاطر امکانات مالی و موقعیت سیاسی آقای شنی، بسیاری از مسئولین این شهر و شیوخ آن، نسبت به مذهب حقّه متعاطف بوده و هرگونه تسهیلاتی که لازم باشد، برای مبلّغین و مراکز شیعی فراهم می‌کنند.

ادامه دارد...

 

گفت و گو: اکبر پوست چیان