حوزه های علمیه و موسسات اسلامی در شرق آفریقا (3)

  • کد خبر: 1859
  • منبع خبر: خبرگزاری رسمی حوزه

خلاصه حجت الاسلام و المسلمین سیدمحمد شاهدی نماینده سابق جامعه المصطفی در تانزانیا در بخش دیگری از گفت وگوی خود به معرفی موسسات شیعه در تانزانیا پرداخت و گفت: در تانزانیا، مراکز و مؤسسات شیعه مختلفی وجود دارد که بعضاً به‌صورت فرا کشوری فعالیت داشته و در اغلب کشورهای شرق آفریقا نمایندگی دارند.


موسسات شیعه در تانزانیا

نماینده سابق جامعه المصطفی در تانزانیا در بخش دیگری از گفت وگوی خود به معرفی موسسات شیعه در تانزانیا پرداخت و گفت: در تانزانیا، مراکز و مؤسسات شیعه مختلفی وجود دارد که بعضاً به‌صورت فرا کشوری فعالیت داشته و در اغلب کشورهای شرق آفریقا نمایندگی دارند، می‌توان گفت؛ این مؤسسات به چند بخش تقسیم می‌شوند، برخی از این مؤسسات، از آن بومیان است، بخش دیگری با مشارکت بعضی از شیعیان کشورهای دیگر راه‌اندازی شده و بعضاً هم توسط شیعیان خوجه تأسیس‌شده است و تعدادی نیز از طرف ج.ا.ایران تأسیس و پشتیبانی و هدایت می‌شود.

حجت الاسلام و المسلمین شاهدی به تعدادی از این مؤسسات که دارای فعالیت‌های نسبتاً خوبی می‌باشند، اشاره کرد که به شرح ذیل می باشد:

 

مؤسسه بلال مسلم میشن

مرکز بلال مسلم میشن، اولین مؤسسه آموزشی شیعه در تانزانیا و شرق آفریقا، بلکه در کل این قارّه به‌حساب می‌آید. طرح تأسیس آن در سال 1964 میلادی، توسط سیّد اختر رضوی تهیه و به مسئولین فدراسیون شیعیان خوجه آفریقا داده شد که در بدو امر، با مخالفت مسئولین خوجه مواجه شد، امّا سیّد و برخی از خوجه ها که وی را در این طرح همراهی می‌کردند، چندین سال با آنان گفتگو کردند که نهایتاً مسئولین فدراسیون، این طرح را پذیرفته و نسبت به تأسیس این مرکز موافقت نمودند.

این مرکز، در سال 1967 میلادی، تحت نظارت شورای عالی شیعیان خوجه اثنی عشری و با هدایت مرحوم سید اختر رضوی شروع به فعالیت کرد. بلال مسلم میشن، جهت تربیت مبلّغ راه‌اندازی شده و تاکنون در این راستا، صدها مبلّغ شیعی را تربیت‌کرده و در مناطق مختلف شرق آفریقا و بخصوص در شهرهای گوناگون تانزانیا، مشغول به خدمت و نشر تشیع می‌باشند.

این مؤسسه دارای بیش از 60 فرع در کشور تانزانیا و دیگر کشورهای پیرامونی است، هرچند بعد از رحلت مرحوم سیّد اختر رضوی یعنی از سال 2002، فعالیت‌های این مؤسسه رو به افول گذاشت، ولیکن به خاطر پشتیبانی مالی خوبی که از طرف خوجه ها از این مؤسسه می‌شود، هنوز تا حدودی مرکز اصلی و بسیاری از مراکز وابسته به آن، فعالیت‌های خود را ادامه می‌دهند. مقرّ اصلی بلال مسلم در شهر دارالسلام و در منطقه تمکه واقع‌شده است. لازم به ذکر است که مسئولین این مؤسسه از بین خوجه ها انتخاب می‌شوند و کلیّه فروع بلال اصلی، توسط آنان و زیر نظر فدراسیون شیعیان خوجه آفریقا اداره می‌شود.

در حال حاضر، آقای محسن لالجی (شنی)؛ مسئول بخش برون‌مرزی بلال، آقای محمدرضا دوجی؛ مسئول بلال تانزانیا و آقای ریاض بشیر؛ مسئول بلال دارالسلام می‌باشند. برای هر فرعی از بلال در کشورهای مختلف و شهرهای بزرگ، از طرف خوجه ها، شخصی تعیین می‌شود. اغلب مسئولین مراکز بلال، از تجّار بوده و اصلاً سواد دینی ندارند و می‌توان گفت؛ مهم‌ترین عامل عدم موفقیت این مرکز، همین امر است که امور دینی به دست یک عده از عزیزانی است که تجربه کار دینی را ندارند.

بودجه مرکز بلال مسلم میشن از طریق خیرین خوجه و بخصوص از پرداخت سهم امام تأمین می‌شود. شایان‌ذکر است که مراجع تقلید خوجه ها، اختیار تصرف در نصف سهم امام را به خوجه ها، جهت هزینه کردن در امور تبلیغی داده‌اند. بنا به اظهار یکی از مسئولین مرکز بلال مسلم، این مؤسسه سالیانه یک‌میلیون و پانصد هزار دلار اعتبار بودجه‌ای دارد و اخیراً مسئولین خوجه، با اجرا پروژه‌های اقتصادی، از قبیل برج‌سازی، درصدد استقلال این مرکز هستند.

همان‌گونه که قبلاً ذکر شد، این مرکز بعد از فوت سیّد اختر رضوی، رو به افول گذاشت، ولی اخیراً با فعّال شدن برخی از حوزه‌های شیعه در تانزانیا و پشتیبانی خوب خیرینی از کشورهای عربی و ایران از آن‌ها، مسئولین مراکز خوجه ها، درصدد إحیاء مرکز بلال برآمده و بار دیگر، حوزه بلال در دارالسلام را فعّال نموده و آقای سیّد عارف نقوی که مدیر حوزه قائم تانگا بود را جهت مدیریت آن به دارالسلام آورده و تعدادی مدرّس را نیز استخدام کرده‌اند.

بلال مسلم میشن، در شهرهای موانزا، تانگا، دودوما، کیگوما، بوکوبا، زنگبار، موشی، ایرینگا، سونگیا، موروگورو و روفیجی، دارای فروع است. همچنین، این مرکز در کشورهایی همچون موزامبیک، کنیا، بوروندی، شرق کنگو، ماداگاسکار و اوگاندا فعالیت دارد. بلال مسلم، علاوه بر آموزش دینی و حوزوی، برنامه‌های تبلیغی نیز دارد. این مرکز بیش از 150 نفر مبلّغ را تحت پوشش داشته و برای بعضی مبلّغین، مساجدی را نیز ساخته است و درزمینهٔ چاپ کتاب و مجله هم فعالیت دارند.

 

مؤسسه تی آی سی (T.I.C)

دوّمین مؤسسه شیعه قدیمی در تانزانیا، جمعیت اثنی عشری تانزانیا است. موسسه TIC که خلاصه (Tnzania Ithna Ashari Community) است، در سال 1985، با هدایت برخی از شیعیان خوجه و پشتیانی مالی آنان و مشارکت برخی از شیعیان بومی، از قبیل شیخ محمدعلی گونگابوری و شیخ ذکری کیوندو، جهت نظم بخشیدن به فعالیت‌های شیعیان بومی تأسیس‌شده است.

عقل مدبر تأسیس این مرکز، برخی از شیعیان خوجه بودند، بعضی معتقدند که آنان به جهت کنترل بیشتر بر شیعیان بومی، اقدام به راه‌اندازی این مؤسسه نموده‌اند. شایان‌ذکر است، هیئت‌امنای این سازمان در بدو تأسیس، متشکل از سه نفر از بومیان و سه نفر از خوجه ها بود، ولی بعدها اختلافاتی در بین برخی از اعضاء مؤسس این جمعیت پیش آمد و چند تن از شیوخ، با اعتراض به اینکه شیعیان خوجه، گرداننده اصلی این سازمان می‌باشند، از این جمعیت کناره‌گیری کردند.

همین امر سبب کند شدن فعالیت‌های t.i.c شد، ولی بعدها، کلیه اعضای آن از بین بومیان انتخاب شدند، امّا شیعیان خوجه باظرافت خاصی، امور این سازمان را هدایت می‌کردند، شایان‌ذکر است که رئیس این سازمان دائماً از بین بومیان انتخاب می‌شود.

مرکز t.i.c از بدو تأسیس تاکنون، دارای فراز و نشیب‌های زیادی بوده و دائماً در بین اعضای آن کشمکش‌هایی وجود داشته است، در حال حاضر رئیس این مؤسسه آقای ژنرال سیمبا و دیگر مسئولین آن از فارغ‌التحصیلان حوزه‌های علمیّه می‌باشند. مرکز اصلی مؤسسه t.i.c، در شهر دارالسلام و در منطقه کیگوگو واقع‌شده است. این مرکز، در زمینی که توسط آقای قربان حاکی؛ از خیرین خوجه اهداء شده و با پشتیبانی مالی ج.ا.ایران، بنا گردیده است و هم‌اکنون ساختمان‌های این مؤسسه، در اختیار حوزه إمام صادق علیه‌السلام با مدیریت شیخ جلال حمید است.

در کنار این مؤسسه، مسجدی به نام الغدیر نیز توسط برخی از خیرین ایرانی و با جدیت و پیگیری سفیر سابق؛ جناب آقای محسن قمی بناشده است. این مسجد از جهت طراز معماری، به سبک بسیار زیبا و با استفاده از معمار ایرانی ساخت شده است که در دارالسلام نسبتاً کم‌نظیر است، در حال حاضر این مسجد، مهم‌ترین مرکز تجمع شیعیان بومی به‌حساب می‌آید و اغلب مناسبت‌های مذهبی، از قبیل موالید و وفیات معصومین علیهم‌السلام، با شرکت تعداد زیادی از شیعیان بومی و برخی از خوجه ها برگزار می‌شود.

از آن ‌جهت که ساختمان‌های این مجموعه به نام جمعیت شیعیان تانزانیا ثبت‌شده و اخیراً بین اعضای این جمعیت و مسئولین حوزه امام صادق علیه‌السلام، بر سر یکسری مسائل، اختلاف شدیدی ایجادشده است، فلذا، مسئولین t.i.c، درصدد پس گرفتن ساختمان‌های مذکور از حوزه می‌باشند و همین امر موجب تنش بین شیعیان بومی‌شده است.

شایان‌ذکر است، ریاست t.i.c، هرچند سال یک‌مرتبه، از طریق انتخابات تعیین می‌شود و چند سالی است که شیعیان بومی درصدد برگزاری انتخابات، برای تعیین رییس جدید برای این مؤسسه هستند، امّا به خاطر کارشکنی بعضی افراد تاکنون این انتخابات برگزار نشده است.

مؤسسه تی ای سی، در قبال شیعیان بومی فعالیت‌های مختلفی دارد که مهم‌ترین آن، رسمیت بخشیدن به شیعه بومی در این کشور است. از دیگر وظایف این مؤسسه، ثبت ازدواج و طلاق در بین شیعیان بومی است، این در حالی است که غالباً، احوال شخصی اهل سنت به ثبت رسمی نمی‌رسد، در تانزانیا تنها شیعیان و مسیحیان هستند که ازدواج و طلاق را به ثبت رسمی می‌رسانند.

از دیگر برنامه‌های t.i.c، مسئولیت کفن‌ودفن شیعیان بومی، طبق مذهب جعفری است، ولی متأسفانه، عمده وظیفه آنکه برنامه‌ریزی و پیگیری امور تبلیغی و نشر مذهب حقّه است، به بهانه عدم بودجه، در این زمینه هیچ فعالیتی ندارند. این مرکز، در حال حاضر، دوران افول خود را طی می‌کند و به نحوی وسیله‌ای شده است به دست تعدادی از شیعیان بومی قدیمی، جهت منزوی کردن بعضی از شیعیان جدید، بخصوص آن دسته که در حوزه‌های علمیّه سوریه و لبنان درس‌خوانده‌اند و با خط‌مشی آنان ‌همسو نمی‌باشند.

 

مؤسسه دارالهدی

این مؤسسه از مؤسسات ایرانی است که در سال 1992، با مدیریت آقای شیخ حسن مهاجر شریف و پشتیبانی مالی برخی از تجّار بازار تهران، به‌قصد تربیت طلاب دینی در تانزانیا راه‌اندازی شد. مرکز دارالهدی در بدو تأسیس، فعالیت‌های خود را از شهر دودوما شروع کرد و پس از گذشت چند ماهی به دارالسلام منتقل شد و بعد از آن، در شهر کیگوما، فرعی را راه‌اندازی نمود.

شایان‌ذکر است، اولین مسافرت این حقیر به خارج از کشور در سال 1992، جهت همکاری با دارالهدی در تانزانیا بود و توفیق، رفیق این حقیر شد که بتواند مدتی در شهر دودوما و دارالسلام در خدمت این مؤسسه باشد و از طرائف امور این‌که در حال حاضر که باز توفیق، رفیق بنده شده، پس از گذشت بیش از بیست سال به این کشور برگشتم و شاهد تعدادی از محصلین آن زمان که از طلبه‌های این حقیر بودند و الآن از کوارد شیعه در تانزانیا و برخی کشورهای هم‌جوار می‌باشند، هستم.

مؤسسه دارالهدی، علاوه بر تانزانیا، در کشورهای رواندا و کنگو، فروعاتی را راه‌اندازی کرده بود، ولی به علت‌های مختلف، در این مناطق نتوانست موفقیت‌هایی را کسب کند و این مؤسسه تا زمان حضور آقای شیخ حسن مهاجر دارای نشاط و فعالیت بسیار خوبی بود، ولی پس ‌از اینکه ایشان تانزانیا را به ‌قصد ایران ترک کردند، این مؤسسه گاهاً بدون مدیر و گاهاً تحت اشراف سازمان مدارس خارج از کشور و در نهایت توسط نمایندگی جامعه المصطفی اداره می‌شد، ولی پس از استقرار نمایندگی جدید المصطفی در این کشور و توصیه‌های ریاست محترم جامعه مبنی بر استقلال کاری، مدیریت این مؤسسه، به مسئولین دارالهدی در تهران واگذار شد.

استاد حوزه علمیه قم بیان داشت: در حال حاضر، مرکز دارالهدی در دارالسلام از حالت حوزوی بیرون آمده و به‌عنوان یک مدرسه آکادمی دینی فعالیت می‌کند و بخش خواهران آن فعّال است. تنها مرکز حوزوی باقی‌مانده از دارالهدی را می‌توان مرکز کیگوما ذکر کرد که موفقیت‌های این مرکز به پشتیبانی مالی آقای شنی و جدیت حضور آقای شیخ عبدالواحد عبیات برمی‌گردد و می‌توان اذعان داشت که در صورت نبود پشتیبانی مالی ایشان، سرنوشت فرع کیگوما نیز مثل سایر فروع دیگر این مرکز می‌شد.

در خصوص مرکز دارالهدی در کشور کنگو نیز لازم به ذکر است که آن مرکز، طی تفاهم‌نامه‌ای به سازمان مدارس واگذار شد و سازمان مدارس خارج از کشور، فعالیت‌های آن مرکز را ادامه داد و در حال حاضر به‌صورت دانشکده‌ای تحت اشراف جامعه المصطفی، به فعالیت‌های خود را ادامه می‌دهد. مؤسسه دارالهدی در کشور بورکینافاسو نیز دارای فعالیت است.

حجت الاسلام و المسلمین شاهدی افزود: شایان‌ذکر است که یکی از فروعات دارالهدی در کشور رواندا، سالیان زیادی بود که به یکی از مدارس آکادمی اهل سنّت واگذار شده بود که در نهایت دو سال قبل، توسط مسئولین دارالهدی و در سفر آقای دکتر قلی‌ها، مدیرعامل این مؤسسه در تهران و آقای شیخ زرگانی، به مبلغ ناچیزی به صاحب مدرسه آکادمی فروخته شد و بدین ترتیب، طومار فعالیت‌های این مؤسسه در رواندا که زمانی یکی از مراکز فعّال دارالهدی به‌حساب می‌آمد درهم‌پیچیده شد.

 

مرکز ویپاس WIPAHS (ولی‌عصر علیه‌السلام)

ویپاس مختصر (World Islamic Propagation And Humanitarian Services) که به معنای سازمان خدمات جهانی بشردوستانه و تبلیغات جهانی اسلامی است، توسط تنی چند از شیعیان خوجه و با مدیریت حاج صاحب راجانی از سال 1983 میلادی، راه‌اندازی شده است و تاکنون در تانزانیا مشغول به خدمت است، مقرّ اصلی این مؤسسه، در منطقه کیباهای دارالسلام و در فاصله تقریباً 40 ک.م مرکز شهر دارالسلام واقع‌شده است، این مرکز که سزاوار است از آن به یک شهرک آموزشی یادکرد، دارای بخش‌های مختلف آموزشی و خدماتی است، تاکنون به خاطر پشتیبانی خوب مالی شیعیان خوجه و برخی از خیرین عربستان، قطر و کویت و همچنین برخی از مؤسسات لبنانی و ارگان‌های ج.ا.ایران، ساختمان‌های بسیار مجللی در این زمین بسیار وسیع بنا شده است.

در بخش آموزشی، این مؤسسه از مرحله مهد کودک تا بخش تربیت‌معلم، دانش‌آموز دارد، بیش از هزار و سیصد نفر دانش‌آموز دختر و پسر به‌طور شبانه‌روزی در این مرکز مشغول به تحصیل می‌باشند، دانش‌آموزان اکثراً از شهرهای مختلف تانزانیا و بعضاً از کشورهای هم‌جوار می‌باشند، در این مؤسسه آموزشی خیری، علاوه بر بخش آموزش بخش خدمات پزشکی (کلینیک) نیز وجود دارد، در کنار این‌ها بخش دارالایتام نیز از بخش‌های ملفت نظر این مؤسسه است.

تعامل این مؤسسه با تمام افراد و مراکز شیعه محاید بوده و مسئولین این مرکز بیشتر، در جهت جلب اموال با مراکز و افراد حقیقی خیرین رابطه حسنه داشته و در این راستا، سالیانه صدها هزار دلار جهت فعالیت‌های خود جمع‌آوری می‌کنند، شایان‌ذکر است، بیشترین کمک‌های مالی به این موسسه، از طرف شیعیان خوجه مقیم کانادا و آمریکا تأمین می‌شود، این مرکز علاوه بر آموزش آکادمی، بخش حوزوی نیز دارد، بخش حوزوی آن نیز به بخش خواهران و برادران تقسیم می‌شود که مجموعاً بیش از 250 نفر طلبه در این حوزه در سطح تمهیدی و کاردانی مشغول به تحصیل هستند.

اساتید بخش حوزوی و همچنین دروس دینی آکادمی مرکز ویپاس، اکثراً از فارغ‌التحصیلان حوزه‌های علمیّه بومی و ایران و سوریه می‌باشند. بیش از شصت نفر از اساتید اسلامی در این مرکز مشغول به تدریس هستند.

وی تصریح کرد: از امتیازات بارز این مرکز آموزشی، توجه ویژه به مباحث تربیتی است، کلیه دانش‌آموزان موظف‌اند در نمازهای پنج‌گانه که به‌طور جماعت برگزار می‌شود شرکت کنند و هیچ دانش‌آموزی حق تخلف از برنامه‌های تربیتی را ندارد و در صورت عدم حضور دانش‌آموز در این برنامه‌ها او را اخراج خواهند کرد، مرکز ویپاس، علاوه بر بحث آموزشی، موضوع تبلیغات مذهب تشیع را نیز تا حدودی پوشش می‌دهد، این مرکز با پشتیبانی مالی از مبلّغین، در گوشه و کنار این کشور، در این زمینه نیز فعالیت دارد.

از دیگر برنامه‌های مفید مرکز ویپاس، برگزاری دوره‌های دانش‌افزایی برای مبلّغین و اساتید حوزه‌های بومی مناطق شرق آفریقا و بخصوص تانزانیا است. این مؤسسه همه‌ساله چندین دوره دانش‌افزایی که بعضی از آن‌ها بیش از یک ماه طول می‌کشد، با استفاده از اساتید برجسته ایرانی و بومی، برگزار می‌کند. در این زمینه می‌توان به همکاری بسیار خوب، بین این موسسه و مرکز بین‌المللی مطالعات اسلامی، آقای دکتر شمالی اشاره کرد که این مرکز چندین سال است با اعزام نیروهای باکفایت، مسئولیت برگزاری این دوره‌ها را به عهده دارد، همچنین موسسه ویپاس، با استفاده از اساتید اعزامی از ایران در ایام تابستان، دوره‌های معارف اسلامی برای دانشجویان مسلمان تانزانیایی و کشورهای هم‌جوار برگزار می‌کند.

از دیگر برنامه‌های ویپاس، خدمات انسان دوستانه به مسلمانان تانزانیا و به‌ویژه شیعیان است، به‌عنوان‌مثال؛ آقای حاج صاحب راجانی با جذب کمک از خیرین، توانسته است تاکنون تعداد زیادی چاه آب شرب، در روستاهای زیادی حفر کند و از طرف دیگر، با مساعده مالی به افراد کم‌درآمد و بخصوص خانم‌های بی‌سرپرست، آنان را در بخش کشاورزی و تجّارت فعال نماید.

 

گفت و گو: اکبر پوست چیان