جغرافیای انسانی مصر (بخش نخست)

  • کد خبر: 1994
  • منبع خبر: پایگاه اطلاع رسانی شیعیان آفریقا

خلاصه مصر، پر جمعیت‌ترین کشور خاورمیانه و سومین کشور پرجمعیت در قاره آفریقا با جمعیتی در حدود 83،688،164 نفر در سال 2011میلادی است که در رده پانزدهم دنیا قرار دارد. رشد جمعیت در این کشور 1/922درصد بوده‌است.


جغرافیای انسانی

#جمعیت

مصر، پر جمعیت‌ترین کشور خاورمیانه و سومین کشور پرجمعیت در قاره آفریقا با جمعیتی در حدود 83،688،164 نفر در سال 2011میلادی است که در رده پانزدهم دنیا قرار دارد و ایران با 76.923.300 میلیون نفر در رده هفدهم قرار دارد. رشد جمعیت در این کشور 1/922درصد بوده‌است. از نظر تراکم جمعیت، حاشیه رود نیل، دلتای نیل و کانال سوئز پرتراکم‌ترین مناطق کشورند. مردم بیشتر در نواحی دره و دلتای نیل، در نزدیکی کانال سوئز و ساحل شمالی شبه‌جزیره سینا سکونت دارند. جمعیت کمی هم در واحه‌هایی در بیابان لیبی و شهرهای معدنی بیابان عربی قراردارند.

 

#تقسیمات کشوری

پایتخت کشور مصر، شهر قاهره (Cairo)، بزرگ‌ترین شهر قاره آفریقاست که چند فرهنگ مختلف، مرکز شهری مدرن و پیشرفته و بازارهای شرقی بزرگی دارد و حدود یک چهارم جمعیت کشور در این شهر ساکن‌اند. از نظر جغرافیایی نیز، مصر به 27 استان تقسیم شده و هر استان یک پایتخت دارد که معمولا، ً هم نام هستند.

 

#نژاد

در کشور مصر، مصریان 91 درصد از ساکنان آن را تشکیل می‌دهند. سایر اقلیت‌های این کشور شامل: آبازینس(Abazins)، ترک، یونانی، بداوی است. قبایل عرب بداوی(Bedouin) در شبه جزیره سینا و بیابان شرقی، انجمن بربری زبانان(Berber)  یا آبازینس‌ها از واحه سیواس (Siwa) و مردمان حبشی (Nubian) در نواحی رود نیل و بیشتر در بخش جنوبی مصر زندگی می‌کنند. همچنین اقلیت بزرگی از نژادهای بجا (Beja) و دام (Dom) نیز در این مناطق ساکنند.

 

#مهاجرت

بنا به اطلاعات سازمان بین‌المللی مهاجرت(International Organization for Migration) حدود 2/7میلیون مصری در خارج از کشور مصر زندگی می‌کنند که حدود 70درصد از آنها در کشورهای عربی، یعنی حدود 923،600نفر در عربستان سعودی، 332،600نفر در لیبی، 226،850نفر در اردن، 190،550نفر در کویت و بقیه در سایر مناطق عربی زندگی می‌کنند. 30درصد باقی‌مانده هم اغلب در اروپا و آمریکای شمالی ساکن هستند. یعنی حدود 318،000نفر در ایالت متحده آمریکا، 110،000نفر در کانادا و 90،000نفر در ایتالیا.

بین 500،000تا3میلیون مهاجر و پناهنده در این کشور ساکن هستند. حدود 70،000پناهنده فلسطینی، 150،000پناهنده عراقی در این کشور زندگی می‌کنند. تعداد مهاجران یهودی و یونانی در این کشور در حال کاهش است. به‌طور کلی نرخ مهاجرت به این کشور در سال 2011 حدود 2/0- بوده‌است.

 

#پرچم

پرچم فعلی کشور مصر، از 4اکتبر سال 1984 شکل گرفت. این پرچم نشان ملی کشور مصر است و عقاب صلاح‌الدین (Eagle Of Saladin) نام دارد. عقاب طلا در قسمت سفید قرار دارد که صورت آن به سمت چپ است و در پایین آن نوشته‌ای است که نام جمهوری عربی مصر نقش بسته‌است. همچنین این عقاب یک سپر را حمل می‌کند که سه رنگ پرچم در جهت عمودی بر روی آن به چشم‌می‌خورد.  

پرچم کشور مصر در 3 ردیف به رنگ‌های قرمز در بالا، سفید در وسط، که نشان عقاب در مرکز آن نقش بسته، و رنگ سیاه در پائین طراحی شده است. رنگ قرمز نشان دهنده دوران قبل از انقلاب مصر است؛ دورانی (1923-1805) که درگیری بین سلطنت محمدعلی (Muhammad Ali Dynasty) و بریتانیا وجودداشته‌است. رنگ سفید نشانه واقعه انقلاب سال 1952 است که به حکومت رژیم سلطنتی مصر بدون جنگ و خونریزی و همراه با صلح پایان داد. رنگ سیاه نیز نشانه پایان ظلم و ستم به مردم مصر توسط رژیم سلطنتی و استعمارگری بریتانیا است.

 

#زبان و خط

زبان رسمی این کشور، عربی است که در بسیاری از رسانه‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرد. عربی مصری(Egyptian Arabic)  هم یک زبان گفتاری رایج در این کشور است که اغلب با حروف عربی نوشته می‌شود، به‌طور کلی این زبان یکی از گویش‌های عربی است‌. عربی در قرن هفتم وارد این کشور شد و عربی‌مصری تبدیل به زبان گفتاری مردم مصر شد.

انگلیسی و فرانسه و آلمانی نیز از زبان‌هایی است که مردم در تجارت و دوره‌های آموزشی مختلف از آن بهره می‌گیرند.

#زبان‌های باستانی

قبطی (Coptic) نیز یکی از زبان‌های بومی و قدیمی است که از خانواده زبان‌های آفریقایی‌آسیایی و در کلیساهای ارتدوکس قبطیان، برای خواندن دعا از آن استفاده می‌شود. قبطی نام مردمی از تیره آفریقایی‌آسیایی است که بومی مصرند و زبان و فرهنگ پرباری داشته‌اند. این زبان از سال 200میلادی تا سال 1100میلادی در مصر رایج بود و تا قرن هفدهم هم تا حدی مورد استفاده قرار می‌گرفت؛ اما اکنون عده‌ی کمی به این زبان سخن‌ می‌گویند.

زبان مصری باستان نیز با استفاده از خط هیروگلیف مصری نوشته می‌شد که مصریان آن را برای اولین بار برای نوشتن مطالب خود ابداع کردند و یکی از قدیمی‌ترین روش‌های نوشتن است. (معنای خود کلمه، کنده‌کاری مقدس است). برخی از این نوشته‌ها به 3هزار سال قبل از میلاد مسیح برمی‌گردد.

زبان کوین (Koiné) که ریشه آن یونانی است، مهم‌ترین زبان در اسکندریه بوده که در فلسفه و علوم مورد استفاده قرار می‌گرفت و بخشی از مطالعات محققان عرب به شمار می‌رفت. این زبان از سه‌هزار سال قبل از میلاد تا سه‌هزار سال بعد از میلاد مورد  استفاده قرار می‌گرفت و از خانواده زبان‌های هند و اروپایی(Indo European) است.

#سایر زبان‌‌ها

از دیگر زبان‌های مصر می‌توان زبان بیجا (Beja) اشاره کرد که در حدود 77.000 نفر از ساکنان بیابان‌های شرقی و سواحل دریای سرخ، به آن سخن می‌گویند. این زبان از جمله زبان‌های آفریقایی‌آسیایی است و در بعضی از مناطق کشور سودان و اریتره(Eritrea) نیز صحبت می‌شود.

 بیش از 234.000 نفر نیز در شهر قاهره و اُقصُر به زبان دوماری (Domari) که نوعی زبان هندوآریایی سخن می‌گویند. این زبان را به‌نام رومی‌خاورمیانه(Middle Eastern Romani) نیز می‌شناسند. این زبان در کشورهایی مانند ترکیه، لیبی، سودان و موروکو عده‌ای به این زبان سخن می‌گویند. همچنین در ایران نیز حدود 1/34میلیون‌نفر به این زبان تکلم دارند. این زبان گویش‌های مختلفی دارد

در حدود 15،000 نفر بربری در واحه سیوا (Siwa Oasis)، به زبان بربری سیوا (Siwi Berber) صحبت می‌کنند. این زبان یکی از زیرشاخه‌های زبان بربری در شمال آفریقاست. این زبان از جمله زبان‌های آفریقایی‌آسیایی است.

 

#مذهب و اسلام

دین رسمی کشور مصر، اسلام است و تقریباً 90 % از جمعیت این کشور را مسمانان تشکیل می‌دهند که اکثریت آنان سُنی و تعداد کمی از آن‌ها مذهب شیعه دارند. 10% باقیمانده را نیز مسیحیان تشکیل می‌دهند که بیشتر آن‌ها قبطی (Coptic)(فرقه‌ای در مسیحیت) هستند. بیش از 90% آن‌ها عضو کلیسای ارتدکس قطبی اسکندریه (Coptic Orthodox Church of Alexandria) می‌باشند. همچنین گروه کوچکی از یهودیان در این کشور ساکن بودند که در سال 1956 از مصر خارج شدند.

 

#مراکز مذهبی مهم در مصر

مصر دارای دو سازمان مهم مذهبی است، که یکی دانشگاه الازهرا (Al Azhar University) در قاهره و دیگری کلیسای ارتدکس قطبی اسکندریه است.  دانشگاه الازهرا در بین سال‌های 970تا972میلادی به عنوان یک مدرسه در شهر قاهره تاسیس شد و مرکز اصلی ادبیات عربی و علوم اسلامی سنی در جهان است. در سال 1961، رشته‌هایی غیر از مطالعات دینی هم به این دانشگاه افزوده شد.

کلیسای ارتدکس قطبی اسکندریه متعلق به مسیحیان این کشور است و زبان دینی آنها زبان قطبی است. این کلیسا در اواسط قرن یکی توسط مرقس یا یهودا یا سنت مارک(Saint Mark the Evangelist)تاسیس شد که یکی از پیروان عیسی مسیح بود. در سال 2012، حدود 90درصد از مصریان مسیحی پیرو این کلیسا هستند. 

مسجد احمد ابن طولون (Ahmed Ibn Tulun) و مسجد آبی (Blue Mosque) و مسجد امام حسین (Al Hussein Mosque)و مسجد عمربن عاص (Amr Ibn As Mosque) در قاهره و مسجد ابو حجاج (Abu Haggag Mosque) در شهر اُقصُر از مهم‌ترین مساجد این کشور هستند. مسجد ابو حجاج در بقایای معبد شهر ساخته‌شد که مرکز عبادت مصریان باستان در زمان سلطنت فرعون، آمن هوتپ سوم (Amen Hotep III) در قرن 14، بوده‌است. این مسجد به یادبود ابو حجاج، شیخ صوفی که در بغداد متولد شد و به مدت 90 سال در اُقصُر زندگی کرد، نام‌گذاری شد. مسجد ابو حجاج در قرن 19 مورد بازسازی قرار گرفت و هم اکنون فعالیت‌های مذهبی زیادی در آن انجام می‌گیرد.

 

#فرهنگ و آداب و رسوم

فرهنگ 6000 ساله در کشور مصر، این سرزمین را به عنوان مجموعه‌ای برجسته و فرهنگی حفظ کرده و حتی تاثیری عمیق بر فرهنگ اروپا، خاورمیانه و دیگر کشورهای آفریقایی گذاشته‌است. بعد از دوران فراعنه، مصر تحت تاثیر آداب و رسوم یونانیان، مسیحیان و فرهنگ اسلامی درآمد. امروزه نیز بسیاری از فرهنگ‌های مصر باستان، با فرهنگی جدید که بخشی از آن متعلق به غرب است، آمیخته شده است.

مصری‌ها هر دینی که داشته باشند به شدت به آن احترام می‌گذارند. به طور کلی آنها افراد مذهبی هستند و اصول دینی آنها در زندگی روزمره‌شان تاثیر بسیاری می‌گذارد. خانواده‌‌های مصری خانواده‌های مستحکمی هستند و مردمی مهمان‌نواز و مهربان هستند. به طور سنتی، ازدواج میان سران خانواده ترتیب داده می‌شد و در این میان زن و شوهر دارای نقش بسیار کمتری بودند.

در خانواده‌های بزرگ، این گونه مرسوم است که خاله، عمه، عمو و عموزاده‌ها همگی در زیر یک سقف زندگی کنند؛ اما در شهرها با وجود حفظ روابط نزدیک میان اقوام، زندگی به صورت جداگانه است. در بیشتر خانه‌ها یک دختر توسط برادران خود حمایت شده و در میان عموم مردم با او همراه است. والدین اغلب نقش بزرگی را در برنامه‌ریزی آینده فرزندانشان ایفا می‌کنند. فرزندان نیز در قبال این حمایت، مسئولیت مراقبت از پدر و مادر خود را در سنین میانسالی بر عهده دارند.

ملاقات‌های افراد غالباً متفاوت است. عبارات استفاده شده در این دیدارها تا حد بسیاری بستگی به طبقات اجتماعی افراد دارد. دوستانی که از یک جنس هستند (چه دختر و چه پسر)، با یکدیگر دست داده و دیده‌بوسی کرده و یا پیشانی یکدیگر را می‌بوسند. مردان در ابتدا به زنان سلام کرده و اگر زن دست خود را دراز کند، مرد نیز به وی دست می‌دهد؛ در غیر اینصورت، دیدار فقط محدود به سلام کردن است. در نشست‌های رسمی، استفاده از نام کوچک عملی ناپسند بوده اما در دیدارهای غیررسمی و دوستانه، دوستان صمیمی یکدیگر را با نام کوچک خوانده و ممکن است حتی عبارتی را نیز به اول اسم اضافه کنند. تعارف معمولاً با تعارف و یا با آرزوی سلامتی و در پناه خدا بودن پاسخ داده می‌شود. دوستان همجنس معمولاً تمایل دارند که در یک مهمانی در کنار یکدیگر بایستند و در میان عموم، گاهی دست در دست یکدیگر راه می‌روند. در روابط خویشاوندی نیز فرزندان متاهل در روزهای تعطیل و جمعه به دیدار والدین خود می‌روند.

مردان ثروتمند برای جمع شدن دور یکدیگر اغلب به باشگاه‌های ورزشی خصوصی و یا کافی‌شاپ‌ها رفته و به تفریح و بازی‌های رومیزی می‌پردازند. زنان نیز معمولاً در خانه با یکدیگر دیدار می‌کنند.

 

#اعتقادات تاریخی قدیمی مصریان

مصریان باستان، اسراری از طبیعت و آفرینش جهان را از میان افسانه‌هایی درباره سرچشمه و قدرت‌های رب‌النوع‌هایشان بازگو کرده‌اند. مهم‌ترین رب النوع‌هایی که در مصر مورد پرستش قرار می‌گرفتند عبارتند از:

گردش خورشید در روزگار باستان، یکی از پراهمیت‌ترین نیروها بود و برطبق افسانه‌ها و عقاید آنان، رع (Ra)، رب‌النوع آفتاب، خود از آب‌های ما قبل تاریخ و در مکانی که همه چیز تیره و پر از هرج و مرج بود، به وجود آمده است. وی به شکل مردی با سر شاهین نشان داده می‌شود، که عصای سلطنتی را به یک دست، و أنخ(نماد زندگی) را به دست دیگرش گرفته است. بر فراز سر او، قرص خورشید دیده می‌شود. رع به مدت هزاران سال، بالاترین رب‌النوع مصریان بود.

سپس الهه هوا شو (Shu) و الهه رطوبت تفنوت (Tefnut) را آفرید که موجب بوجود آمدن الهه زمین گب (Geb) و الهه آسمان نات (Nut) شد و بدین ترتیب، آفرینش جهان کامل شد. الهه طبیعت ایزیس (Isis)، الهه جهان زیرزمینی اُزیریس (Osiris)، الهه هرج‌ومرج سِث (Seth) و الهه محافظ مرده نفتیس (Nephthys) از پیوند گب و نوت، آفریده شدند.

در طول قرن‌های متمادی، رب‌النوع‌های بسیاری در پایتخت مصر و دیگر شهرها مورد پرستش قرار می‌گرفتند. در ممفیس (Memphis)، پتا (Ptah)، برترین رب‌النوع و خالق جهان بود. او به صورت مردی برهنه با بدنی به شکل مومیایی شده و ریشی دروغین بود؛ همسرش به نام سخمت (Sekhmet)، زنی بود با سری به شکل شیر که رب‌النوع جنگ بود و قدرت‌های زیان بار خورشید را نشان می‌داد.

ایم هوتپ (Im Hotep)، معمار هرم استپ (Step Pyramid) در ساکار (Saqqara)، بعدها خدایی ساخت به عنوان پسر آن‌ها که رب‌النوع طب و شفا بود.

آمون رع (Amun Ra)، خدایی بود مرکب از رع (Ra)، رب‌النوع خورشید از هلیوپولیس (Heliopolis) و آمون (Amun) رب‌النوع  باد که به عنوان رب‌النوع ملی در طول دوران پادشاهی میانی مطرح شد.

ثوث (Thoth)، رب‌النوع است که بخشی از بدن آن به شکل لک لک و بخشی دیگر به شکل میمون دم کوتاه ساخته شده و به عنوان رب‌النوع علم و دانایی در مصر شناخته شده بود.

اُزیریس (Osiris) همانند پادشاهی مومیایی شده با ریشی دروغین و در دست داشتن عصایی سلطنتی ساخته شد. او رب‌النوع عالم مردگان و جهان رستاخیز بود.

هاثور (Hathor) نیز، رب‌النوع در مصر بود که به شکل زنی با گوش‌های گاو بود. وی رب‌النوع زیبایی، دوستی و موسیقی بود.

هُروس (Horus)، رب‌النوع که به شکل یک باز ساخته شده بود و بیشتر به عنوان رب‌النوع خورشید و همچنین حامی و پشتیبان پادشاهان و راهنمای آنان به سمت مرگ و عالم اموات بود.

آنوبیس (Anubis) همانند شغال یا مردی به شکل شغال بود که به مردگان در عالم اموات درود می‌فرستاد و نگهبان بدن آنان از فساد و پوسیدگی بود.

 

#تعطیلات رسمی

در مصر در تجارت و امور دولتی، از تقویم میلادی غربی و برای مناسبت‌های مسلمانان از تقویم قمری استفاده می‌شود. سال قمری تقریباً 11روز از ماه میلادی کمتر است. در روزهای تعطیل رسمی، ادارات و مدارس تعطیل هستند. این تعطیلات هم تعطیلات مذهبی‌اند و هم ملی غیر مذهبی.

 

#مناسبت‌ها و رویدادها

سال نو (New Year's Day) اول ژانویه که بر اساس تقویم میلادی است؛ کریسمس قِطبی (Christmas)

7 ژانویه؛ روز ملی پلیس (National Police Day) 25 ژانویه، روز ملی پلیس در مصر است؛ این جشن یادبود 50 افسر پلیسی است که در 25 ژانویه 1952 در اداره پلیس اسماعلیه (Ismailia) در مقابله با ارتش بریتانیا کشته شدند؛

روز انقلاب مصریان(Egyptian Revolution Day) 25 ژانویه 2011، روز آغاز راه‌پیمایی‌ها و اعتراضات به دولت حسنی‌مبارک است، که در نهایت به استعفای وی در  روز 11 فوریه 2011 منجر شد؛

روز ورزشکاران(Sportsmen's Day) در 3مارس به مناسبت بزرگداشت تمام ورزشکاران مصری برگزار می‌شود؛

روز مادر(Mother's Day) 21مارس روز مادر در مصر است؛

روز ملی آزادی  سینا (Sinai Liberation Day) 25 آوریل، جشن خروج نیروهای اسرائیل از شبه جزیره سینا در سال 1982؛

روز کارگر (Labour Day)

 اول مِی؛ روز پاکسازی (Evacuation Day)

از دیگر جشن‌های ملی امروزی است که در 18 ماه جون، به مناسبت عقب‌نشینی بریتانیا از مصر در سال 1956میلادی برگزار می‌شود؛

روز انقلاب (Revolution Day)  23 جولای به یاد پیروزی انقلاب مصر در سال 1952 و سقوط سلطنت مشروطه برگزار می‌گردد؛

روز طغیان نیل(Flooding of the Nile) در 15 آگوست، روز شروع طغیان نیل را جشن می‌گیرند؛این جشن نمادی از رود نیل و یکی از جشنواره‌های قدیمی مصر است که هر ساله برگزار می‌گردد؛

روز نیروهای مسلح (Armed Forces Day) 6 اکتبر جشن عبور از کانال سوئز توسط نیروهای مصری در دوران جنگ اکتبر؛

روز نیروی دریایی (Egyption Naval Day)  در 21 اکتبر به مناسبت انهدام ناوشکن اسرائیل به نام ایلات (Eilat) در سال 1967 به دست نیروهای مصری جشنی برگزار می‌گردد؛

روز پیروزی سوئز (Suez Day)  در 24 اکتبر جشنی به مناسبت مقاومت نیروهای محلی در سوئز، در طول دوران بحران سوئز در طول جنگ اکتبر، برگزار می‌شود؛

روز پیروزی (Victory Day) در 23 دسامبر، جشنی در پایان بحران سوئز است.

#تعطیلات با روزهای متغیر

در این تعطیلات ملی و عمومی، تاریخ آن‌ها متغیر است، که به ماه میلادی و اسلامی بستگی دارد.

#جشن شم النسیم یا بهار (Sham el Nassim)

که به معنای بوئیدن باد غربی است، هر ساله در آغاز فصل بهار در روز دوم ماه مِی جشن گرفته می‌شود و ریشه آن به فستیوال اُپت (Opet) فراعنه مصر باز می‌گردد. این فستیوال در دوشنبه شبِ عید پاک ارتدوکس (Orthodox Easter) برگزار می‌گردد و مردم اوقات فراغت خود را در پارک‌ها، فضاهای سبز و اطراف سواحل نیل با خوردن غذاهای سنتی از قبیل شاه ماهی (Mullet)، کاهو، پیازچه و تخم مرغ پخته رنگی سپری می‌کنند؛

#سال نو اسلامی (Islamic New Year)

اولین روز ماه محرم در تقویم قمری است. به مناسبت هجرت حضرت محمد از مکه به مدینه جشن گرفته می‌شود. این روز، روزی نیکو برای مسلمانان است و اینکه آن‌ها می‌توانند در زندگی خود تغییرات مثبتی به وجود آورده و آن را بسازند؛

#تولد حضرت محمد (Birthday of the Prophet Muhammad)

همان عید میلاد پیامبر اسلام، حضرت محمد (ص) است، در مصر بنا بر نظریه سُنی‌ها، این جشن، در 12 ربیع‌الاول، سومین ماه اسلامی، جشن گرفته می‌شود؛

#عید فطر (Eid al-Fitr)

بعد از سی روز روزه‌داری، در اول تا سوم ماه شوال، جشن عید فطر است؛

#عید قربان (Eid al-Adha)

که در روزهای پایانی آخرین ماه سال قمری در ایام حج برگزار می‌گردد. این روز، یادآور روزی است که حضرت ابراهیم به اذن خدا مامور شد تا پسر خود، اسماعیل را قربانی کند؛ اما خداوند به سبب صداقت و فداکاری ایشان، گوسفندی را فرستاد تا به جای پسر قربانی شود. مسلمانان نیز هر ساله به یاد آن روز گوسفندی قربانی می‌کنند.

#عید پاک قِبطی (Coptic Easter)

روزی به منظور بزرگداشت مردگان است که در ماه مارس، برطبق تقویم قبطیان، با برپایی دعا همراه می‌شود. در این روز خانواده‌ها دور یکدیگر جمع شده و برخی روزه‌داری می‌کنند؛

#جشن عروسی فراعنه (Pharaonic Wedding)

جشنی نمادین، از تمدن مصر باستان بوده و هر ساله در دسامبر برگزار می‌گردد و به عنوان روز خجسته و مبارک برای ازدواج مطرح شده است. در این روز زوج‌های جوان در معبد کارناک (Karnak) با یکدیگر پیمان زناشویی می‌بندند؛

#میلاد ابوحجاج (Abu El Haggag Moulid)

دو هفته قبل از ماه مبارک رمضان جشنی در مصر برگزار می‌شود که به ابوحجاج روحانی پرهیزگار مصریان اختصاص داده شده است. مسابقات اسب سواری، رقص و موسیقی از برنامه‌های متنوع برگزار شده در این جشنواره است.

 

#خوراک

خوراک بسیاری از مصریان، نان، برنج، ماهی، گوشت بره، مرغ و بوقلمون است. در غذاهای آن‌ها از سبزیجات و حبوبات به مقدار زیادی استفاده می‌شود. تاریخچه غذا در این کشور به مصر باستان برمی‌گردد. به‌طور کلی رژیم غذایی مردم این کشور بر پایه غذاهای گیاهی است. در این کشور غذاهای گیاهی توسعه بسیاری یافته‌است.

کوفته (Kofta) و کباب (kebab) دو تا از غذاهای آشنای محلی این کشورند: کوفته، گوشت گردشده با ادویه است که بریان می‌شود. کباب شبیه به کوفته است، ولی گرد نمی‌شود و با سیخ روی آتش می‌گیرند.

یکی از سبزیجات اصلی که در غذاهای مصری خیلی زیاد مورد استفاده قرارمی‌گیرد، مولوخیا (Mulukhiyah) است: سبزیجات برگ‌داری که قرن‌هاست در کشتزارهای رود نیل پرورش می‌یابند، گیاهی بلند که تقریباً پیش از گرمای تابستان رشد می‌کند. در حین پخت، ماده‌ای فوق‌العاده خوش طعم به نام میوسیلاجینس (Mucilageinous) از خود تولید می‌کند که مصری‌ها به آن علاقه‌مند بوده و معتقدند به همان اندازه که خوش طعم است بسیار مقوی نیز می‌باشد. یکی از غذاهایی که با مولوخیا درست می‌شود، سوپ مولوخیا و جوجه است که ترکیبی از مرغ با این نوع سبزی است.

نان از ارکان مهم غذای مردمان خاورمیانه است که در کنار هر بشقاب سرو می‌شود و در میان مصریان از اهمیت بالایی برخوردار است.

باقلای بخارپز یا آب پز ادویه‌دار که به آن فول مدامس (Ful Medames) می‌گویند که یکی دیگر از غذاهای اصلی مصر است و خوراکی با ترکیب باقلا و عدس آرام پز شده‌‌‌است که با روغن زیتون، جعفری و پیاز و سیر و آب لیمو سرو می‌شود. 

از دیگر غذاهای محبوب مصری‌ها می‌توان به فلافل که به آن تامیا (Ta`Meyya) نیز گفته می‌شود اشاره نمود، که اغلب در کنار سالاد و نان یا کباب ذغالی آبدار، سرو می‌گردد. فلافل توپی سرخ‌شده از نخود پخته و ادویه‌جات است.

نان فطیر، نخودفرنگی سرخ شده و آب‌پز، کوشاری (Kushari) (غذایی مخلوط از ماکارونی شکل‌دار، برنج، عدس، نخود، سیر، پیاز داغ، سرکه و سُس گوجه‌فرنگی) و میوه‌های تازه و سبزیجات در مصر رایج است. در این میان، مصریان ثروتمند تمایل به خوردن غذاهای اروپایی به خصوص غذاهای فرانسوی دارند.

از سایر غذاهای این کشور می‌‌توان موارد زیر را نام برد:

نان پیتا (Pita Bread): این نان اندازه‌های مختلفی دارد و در کشورهای مختلف از جمله فلسطسین، ترکیه، مصر و غیره مورد استفاده قرار می‌گیرید. با حرارت بالایی آن را می‌‌پزند که این امر باعث پوف زیاد نان می‌شود. زمانی که نان سرد ‌شد، لایه های پف کرده از هم جدا می‌مانند و یک فضای خالی در وسط نان ایجاد می‌شود.

بسبوسه (Basbousa): نوعی کیک که در آن از آرد سمولینا(Semolina)  و کِرِم استفاده می‌شود و یکی از دسرهای اصلی این کشور است. اغلب به این دسر نارگیل اضافه می‌کنند. گاهی هم در شربت آن از گلاب استفاده می‌شود.

باباغَنوج (Baba ghanoush): از بادمجان له شده کبابی، حلوا ارده، ادویه، سیر و روغن زیتون تهیه می‌شود و نوعی پیش‌غذای محبوب در این کشور است.

در این کشور، مسلمانان گوشت خوک و الکل مصرف نمی‌کنند. در پایان غذا، میوه‌های تازه و سالم به همراه قهوه غلیظ، چای سیاه، چای سبز و چای قرمز خوشمزه که به آن کارکِید (Karkadeh) گفته می‌شود و از گل روسیلی (Roselle)خشک شده به دست می‌آید، جداگانه و یا در کنار شیرینی‌های مصری سرو می‌شود. در ایران به این نوع نوشیدنی، چای ترش می‌گویند.

 

#پوشاک

لباس در مصر باستان با مصر امروزی تفاوت بسیاری دارد. در مصر باستان زنان لباس‌هایی تنگ و بلند و مردان دامن مردانه می‌پوشیدند. لباس‌ مردان و زنان در طبقات اجتماعی مختلف از نظر طراحی یکسان بود. اما در طبقات اجتماعی بالاتر از پارچه‌ها ظریف‌تر تهیه می‌شد و با زر روی آن نقش‌هایی دوخته می‌شد. آرایش چشم مردان و زنان مصر باستان مشابه هم بود و هر دو گروه کلاه‌گیس بر سر می‌گذاشتند. ‌پوشش مصر از دهه 1500میلادی از روی ترک‌های عثمانی و از سال 1798 از اروپائیان اقتباس شد. مصر دارای دامنه‌ای گسترده از لباس‌های محلی و سنتی است که در اینجا به ذکر تعدادی از آنها می‌پردازیم:

 

#پوشش زنان

زنان روستایی در بیرون از منزل گالی‌بایا می‌پوشند. اما زنان شهری این نوع پوشش را فقط در منازل خود به تن می‌کردند. به‌طورکلی، یک زن در جمع، لباسی بلند و گشاد به نام تاب‌سبله (Tob Sebleh) به تن می‌کند. تاب سبله نوعی پیراهن گشاد و بلند برای زنان است که بسیار استفاده می‌شود.

شلوارهای گشاد نیز به عنوان پوشش زیرین استفاده می‌شد؛ که در قسمت زیر زانو جمع و تا قوزک پا می‌افتاد. قبای زنان نیز یلک (Yelek) نامیده می‌شد. این لباس از گردن تا قسمت قفسه سینه باز و سپس با دکمه‌ای بسته می‌شد. زنان تمایل به پوشیدن پیراهنی در زیر این لباس به همراه جبه (Djubbeh) یا بینیش (Binnish) داشتند. جبه نوعی پیراهن بلند و گشاد با آستین‌های بلند است.

در شهرهای اسکندریه و قاهره نیز برخی از زنان پوشاکی به نام ملایالوف (Melayaluf) به تن می‌کردند. ملایالوف، پارچه مستطیلی بزرگی گرمی بودکه برای حجاب و همچنین برای حمل وسایل مختلف از آن استفاده می‌کردند.

زنان شهر نیز اغلب بورا (Bur`a)، روبند مستطیلی بلندی از جنس کتان سفید و یک مقنعه به سر می‌کردند. یکی دیگر از پوشش‌های سر برای زنان مصر، مندیل (Mandil) به همراه تزئیناتی زیبا بود.

 

#پوشش مردان

کشاورزان به طور کلی از گالی‌بایا (Gallibayas) به عنوان پوشش استفاده می‌کنند که پیراهن‌های بلندی تا روی پا با آستین‌های بلند است. در قسمت جنوب کشور، حبشی‌ها و اعراب نیز دارای لباس‌های محلی خاص هستند.

پوشاک سنتی اصلی مردان مصر، پیراهنی بلند به نام گالی‌بایا است. تیلک (Tilke) نیز با اندازه کوتاه‌تر در زیر بازوها و بسیار پهن‌تر از گالی‌بایا است که کامیس (Kamis) نامیده شده و بیشتر کشاورزان از آن استفاده می‌کردند. برخی از کشاورزان نیز تمایل به پوشیدن گالی‌بایا داشتند و آن را در اطراف ران‌هایشان پیچانده و معمولاً در زیر آن شلوار به پا می‌کردند.

برروی گالی‌بایا، یک قبا پوشیده می‌شود. قبا، پوشاکی کاملاً بلند، شبیه به یک کت با پهنای زیاد و آستین‌هایی گشاد می‌پوشیدند که در جلو باز است و اغلب با یک کمربند پارچه‌ای بسته می‌شود. بر روی قبا یک بینیش (Binish) پوشیده می‌شد که یک اورکت با آستین‌های گشاد و اغلب به رنگ خاکستری تیره و بدون آستر بود. جبه (Jubbah) نیز بیشتر توسط ترک‌ها و در طول دوران تسلط عثمانی‌ها پوشیده می‌شد. علما نیز جبه را بر روی قبای خود می‌پوشیدند. جبه، پوشاکی با آستین‌های پهن و بلند بود که تا پائین پا پوشیده شده و تا نیمی از آن با دکمه بسته شده‌بود.

از دهه 1800، پوشاک اروپایی جایگزین پوشاک سنتی شد که توسط گروهی از ثروتمندان جامعه از ترک‌های عثمانی اقتباس شده‌بود. به همین دلیل، نظامیان و تعدادی از روشنفکران جامعه در مصر، پوششی به سبک اروپائیان برتن داشتند.

هر چند پوشش سر اروپائیان در مصر پذیرفته نشد؛ اما در عوض سلطان محمود خان دوم (Sultan Mahmud Khan II) دستور داد از پوشش چچیا (Checheya) به عنوان پوشش سر استفاده شود و این نو ع پوشش در مصر تاربوش (Tarboosh) نام گرفت. بعدها محمدعلی، تاربوش را به عنوان بخشی از یونیفرم نظامی معرفی کرد و پس از انقلاب سال 1952 تاربوش به عنوان پوشش سر از میان برداشته شد. فِز (Fez) نوعی کلاه سنتی مردان مصر است که دو نوع دارد: از جنس نمد و مخروطی شکل قرمز و یا از جنس گلیم. هر دو تای ان‌ها دارای یک آویز بر روی کلاه هستند.  چفیه عرب (kufeya) وعقال (Igal) نیز توسط برخی از اعراب بادیه‌نشین مورد استفاده قرار می‌گرفت.