خوجه‌های اثناعشری (قسمت دوم)

  • کد خبر: 2007
  • منبع خبر: ویکی شیعه

خلاصه هر چند خوجه‌های اثناعشری اصالتاً مردمانی از ایالت گجرات و منطقه کچ هندوستان به شمار می‌روند، اما این اقلیت در شبه قاره هند، قاره آسیا، شرق و جنوب افریقا، امریکا شمالی و اروپا حضور دارند و در هر کشوری جماعات و تشکیلات مستقلی‌ دارند.


حوزه‌های علمیه

حوزه علمیه سید الخوئی در بیرمنگهام

حوزه علمیه جامع ولی عصر در نیویورک

انستیتو اسلامی مطالعات عالی در دمشق

مدرسه دینی اهل بیت للعوم الاسلامیه در تانزانیا

مدرسه دینی امیرالمومنین مومباسا در کنیا

حوزه المهدی بیرمنگهام[۲۱]

 

مناطق خوجه نشین

هر چند خوجه‌های اثناعشری اصالتاً مردمانی از ایالت گجرات و منطقه کچ هندوستان به شمار می‌روند، اما این اقلیت در شبه قاره هند، قاره آسیا، شرق و جنوب افریقا، امریکا شمالی و اروپا حضور دارند و در هر کشوری جماعات و تشکیلات مستقلی‌ دارند.

آسیا:

- هند

نزدیک به ۲۵،۰۰۰ خوجه اثناعشری در هند ساکن‌اند. این افراد در منطقۀ گچ، ایالت گجرات، بمبئی و دیگر شهرها مانند بهوج، بارودا، سورات، ماندوی، احمد آباد، موربی و بهاوناگار زندگی می‌کنند و زیر نظر فدراسیون گچ و شورای گجرات قرار دارند. مرکز اصلی شیعیان خوجه اثناعشری هند، بمبئی است که بیشترین این شیعیان را در خود جای داده است.[۲۲]

- پاکستان

پس از جدایی پاکستان و هند در ۱۹۴۷، شماری از خوجه‌های اثناعشری به همراه دیگر مسلمانان هند را به مقصد پاکستان ترک کردند. آنان از همان آغاز در کراچی سپس حیدرآباد ساکن شدند و بعدها در شهرهای دیگر این کشور نیز اقامت گزیدند. در اوایل دهه ۱۹۶۰ نیز شمار کمی از خوجه‌های مقیم افریقا به پاکستان مهاجرت کردند. پس از استقلال زنگبار نیز شماری از خوجه‌های این سرزمین به پاکستان سفر کردند و در کراچی ساکن شدند. در پی جنگ هند و پاکستان در ۱۹۷۱ شماری از خوجه‌های این کشور به شرق آفریقا بازگشتند اما سال بعد و پس از اخراج آسیایی‌ها از اوگاندا، شمار زیادی از خوجه‌های اثناعشری به کراچی مهاجرت کردند. جمعیت خوجه‌های اثناعشری پاکستان حدود ۴۲،۰۰۰ تن است که بیشتر آنان در کراچی زندگی می‌کنند.[۲۳]

- دوبی

شماری خوجه اثناعشری در دوبی زندگی می‌کنند، تاریخ مهاجرت خوجه‌های اثناعشری به دوبی به اوایل دهه ۱۹۶۰ بازمی گردد، پس از انقلاب زنگبار، برخی از شیعیان خوجه اثناعشری به این شهر مهاجرت کردند، مهاجرت بخی شخصیت‌های خوجه به این شهر با عنایت شیخ راشد بن مکتوم صورت گرفته است. در رأس نخستین گروهی که در دوبی ساکن شدند رضا فاضل کرمعلی و اکبر جسا بودند که در ۱۹۶۷ به این شهر مهاجرت کردند.[۲۴]

شماری خوجه اثناعشری در کشورهای یمن، بنگلادش، عمان، کویت، بحرین، عربستان، سوریه و قطر نیز زندگی می‌کنند.[۲۵]

 

شرق و جنوب شرق افریقا

شمار زیادی از شیعیان خوجه اثناعشری در کشورهای شرق و جنوب شرق آفریقا زندگی می‌کنند، جماعات خوجه مستقر در این کشورها، به ویژه تانزانیا و کنیا از مهمترین جماعات خوجه بوده و نقش مهمی در تأسیس فدراسیون جهانی و سازمان‌های تبلیغی این گروه ایفا کرده‌اند.[۲۶]

- تانزانیا

پیشینه ورود خوجه‌های اثناعشری به تانزانیا به اواخر قرن نوزدهم میلادی باز می‌گردد پس از اقامت تعدادی از خوجه‌های در زنگبار شماری از آنان راهی کشورهای شرق آفریقا از جمله تانزانیا، کنیا واوگاندا شدند. و از ۱۸۸۰ تعدادی از آنان در شهرهای دارالسلام، باگامویو، لیندی، کیلوا، آروشا و... سکونت گزیدند. این شیعیان جماعات مختلفی را در شهرهای تانزانیا تشکیل دادند، بزرگترین جماعات خوجه‌های ااثناعشری این کشور جماعت دارالسلام است.[۲۷]

- کنیا

حدود ۲،۰۰۰ خوجه اثناعشری در کنیا زندگی می‌کند آنان بیشتر در شهرهای نایروبی، مومباسا و ناروکو اقامت دارند. تاریخ ورود خوجه‌ها به کنیا به ۱۸۷۳ برمی‌گردد در این سال تعدادی از شیعیان خوجه مقیم زنگبار به جزیره لامو مهاجرت کردند، آنان پس از اقامت مجموعه‌ای شامل مسجد، امامباره و...در جزیره لامو ساختند که به بیش از یکصد سال قدمت، از آثار تاریخی خوجه‌های اثناعشری است.[۲۸]

- زنگبار

 

خوجه‌های اثناعشری در آغاز ورود به شرق آفریقا، ادر این جزیره ساکن شدند بعدها از زنگبار به دیگر مناطق شرق و جنوب شرق آفریقا مهاجرت کردند. جماعات زنگبار نخستین جماعات خوجه اثناعشری است در ۱۸۸۲ و چند سال پیش از جماعت بمبئی تأسیس شده‌اند. آنان پس از ورود به این جزیره نخستین مسجد خود معروف به «قوة الاسلام» را ساختند. در ۱۸۸۵ شیخ زین العابدین مازندرانی، شاگردش سید عبدالحسین شوشتری را به درخواست دوجی جمال به زنگبار فرستاد. پس از وی پسرخواده‌اش سید حسین شوشتری راه او را ادامه داد.

زنگبار تا پیش از انقلاب ۱۹۶۳ از پرجمعیت‌ترین مراکز تجمع شیعیان خوجه اثناعشری بود ولی پس از آن به سبب برخی تنگناها و فشارهای سیاسی بیش از ۹۰ الی ۹۵ درصد خوجه‌های اثناعشری به تانزانیا، کنیا، اوگاندا، ماداگاسکار، اروپا و امریکای شمالی رفتند. و کمتر از ۵۰ خانواده خوجه در این جزیره باقی مانده است که بیشتر سالخوردگان هستند و فعالیت‌های آنان در دو مسجد تاریخی قوة الاسلام و حجة الاسلام با قدمت بیش از یکصد سال ادامه دارد.[۲۹]

- اوگاندا

در ۱۹۰۳ چند خانواده خوجه اثناعشری از راه مومباسا و نایروبی وارد کامپالا شدند و نخستین جماعت خوجه را در این شهر پایه ریزی کردند. رفته رفته شمار شیعیان در این شهر افزایش یافت، اما عبدی امین آسیایی‌های ساکن اوگاندا و از جمله خوجه‌های اثناعشری را از این کشور اخراج کرد. و موجب شد بسیاری از آنان به انگلستان، سوئد، هند و پاکستان مهاجرت کنند. پس از سرنگونی دولت عبدی امین برخی از خوجه‌های اثناعشری به این کشور بازگشتند. از جمعیت کمتر از ۱۰۰۰ نفری خوجه‌های اثناعشری در اوگاندا، اکثریت در کامپالا زندگی می‌کنند.[۳۰]

- سومالی

در گذشته حدود ۱۲۰۰ تن شیعه خوجه اثناعشری در سومالی زندگی می‌کردند که با بحرانی شدن اوضاع اقتصادی و سیاسی این کشور در سال ۱۹۹۰م، ۱۰۵۳ نفر از آنها این کشور را ترک کردند و در کشورهای تانزانیا، کنیا، آمریکا و کانادا اقامت گزیدند.[۳۱]

شماری خوجه اثناعشری در کشورهای ماداگاسکار، کومور، موریس، بوروندی و رئونیون زندگی می‌کنند.[۳۲]

- بوروندی

شاری از شیعیان خوجه از اواسط دهه ۱۹۶۰ از تانزانیا و ماداگاسکار به این کشور مهاجرت کردند، در اوایل دهه ۱۹۹۰م که جنگ در این کشور درگرفت، شیعیان خوجه به تانزانیا مهاجرت کردند و پس از پایان جنگ رفته رفته به بوروندی بازگشتند.[۳۳]

 

امریکای شمالی

از مهاجرت شیعیان خوجه اثناعشری به ایالت متحده امریکا تاریخ دقیقی در دست نیست؛ اما بنا بر شواهد و مدارک، در اواسط دهه ۱۹۲۰ و اوایل دهه ۱۹۳۰ شماری از شیعیان شرق افریقا به طور نامنسجم عازم این کشور شدند و در چند شهر از جمله نیویورک سکونت یافتند. در دهه ۱۹۴۰ نیز برخی از خوجه‌های اثناعشری مقیم کانادا، از این کشور به امریکا مهاجرت کردند و در چند ایالت شمالی این کشور سکونت یافتند. پس از جنگ جهانی دوم نیز گروهی از شیعیان خوجه اثناعشری از کشورهای تانزانیا، کنیا، هند و پاکستان به امریکا مهاجرت کردند.

در اوایل دهه ۱۹۷۰ نیز برخی از شیعیان خوجه اوگاندایی در پی اخراج از این کشور اجازۀ اقامت در امریکا را گرفتند. خوجه‌های اثناعشری در چند ایالت امریکا زندگی می‌کنند، این شیعیان زیر نظر «سازمان شیعیان خوجه اثناعشری شمال امریکا» فعالیت می‌کنند. آیت الله سیستانی اجازه بخشی از سهم امام را برای ساخت مراکز اسلامی به آنان داده است.[۳۴]

- کانادا

پیشینه حضور شیعیان خوجه اثناعشری در کانادا به ۱۹۶۷ بازمی گردد، در این سال گروهی از شیعیان خوجه اثناعشری از کشورهای تانزانیا و کنیا عازم کانادا شدند و در شهرهای تورنتو و ونکوور اقامت گزیدند. در ۱۹۷۲ نیز گروهی از مهاجران شیعیان خوجه اثناعشری پس از اخراج از اوگاندا راهی این کشور شدند. شیعیان خوجه اثناعشری کانادا چند جماعت رسمی در شهرهای ونکوور، ادمونتون، تورنتو و اونتاریو دارند و شیعیان خوجه‌های ساکن شهرهای کالگری، وندرز، اتاوا، همیلتون، بروکس، کچنر، نیپک و... جماعت رسمی ندارند. همه جماعات رسمی و غیر رسمی خوجه‌های اثناعشری کانادا زیر نظر سازمان شیعیان خوجه اثناعشری امریکای شمالی قرار دارند. جمعیت خوجه‌های مقیم این کشور بین ۴۰۰۰ تا ۵۰۰۰ هزار نفر است.[۳۵]

شمار بسیار کمی از شیعیان خوجه اثناعشری نیز در مکزیک، ونزوئلا و آرژانتین زندگی می‌کنند. این شیعیان به دلیل نداشتن جماعت، فعالیت‌های مذهبی ندارند و در مراسم مذهبی شیعیان لبنانی مقیم این کشورها شرکت می‌کنند.[۳۶]

 

اروپا

گروهی از شیعیان خوجه اثناعشری در کشورهای انگلستان، هلند و فرانسه زندگی می‌کنند، جماعات این گروه در تصمیم‌گیری‌های فدراسیون‌های جهانی و منطقه‌ای نقش تأثیرگذاری دارند. شورای جماعات اروپا، علاوه بر هماهنگی جماعات خوجه اثناعشری کشورهای اروپایی، سازماندهی اعزام حجاج خوجه را نیز بر عهده دارد. تعداد بسیار اندکی از این شیعیان در کشورهای پرتغال، اسپانیا، سوئد، دانمارک و آلمان نیز زندگی می‌کنند.[۳۷]

- انگلستان

آغاز حضور شیعیان خوجه اثناعشری در انگلستان به اوایل دهه ۱۹۵۰ بازمی گردد. در این دوره گروهی از شیعیان خوجه اثناعشری با هدف تحصیل در دانشگاه‌های انگلستان از کشورهای شرق آفریقا به انگلستان مهاجرت کردند. در این دهه شماری از خانواده‌های خوجه اثناعشری از شرق آفریقا به انگلستان رفتند. در ۱۹۷۲ با اخراج خوجه‌های اثناعشری از اوگاندا موج دیگری از مهاجران خوجه اثناعشری به انگلستان شکل گرفت. شیعیان خوجه اثناعشری مقیم انگلستان در شهرهای لندن، بیرمنگهام، لستر، منچستر، پیتربورو، لیدز، وسکس، میستون، میلتون و...استقرار یافتند. جماعت لندن با ۵،۰۰۰ عضو از جماعات بزرگ شیعیان خوجه اثناعشری است این جماعت در تأسیس فدراسیون جهانی نقش مهمی داشت. و با حمایت فدراسیون جهانی، مرکز اسلامی حسینی را تأسیس کرد.[۳۸]

- هلند

از حدود ۲۰۰،۰۰۰ هزار شیعه که در هلند زندگی می‌کنند، تعداد بسیار اندکی خوجه اثناعشری و ما بقی مهاجران ترک، افغانی، عراقی، کرد، لبنانی و ایرانی تشکیل می‌دهند.

تاریخ مهاجرت شیعیان خوجه اثناعشری به این کشور به اوایل دهه ۱۹۷۰ برمی‌گردد. نخستین مهاجران هلند چند تن از مهاجران اخراجی شده از اوگاندا بودند. خوجه‌ها در هلند از ۱۹۸۶ برنامه‌های خود را در مرکزی به نام محفل زینب در لاهه برگزار می‌کنند. آنان جماعت رسمی ندارند و معمولا فعالیت‌های مذهبی خود را از طریق محفل زینب پیگیری می‌کنند.[۳۹]

- فرانسه

در اوایل دهه ۱۹۷۰ شماری از شیعیان خوجه اثناعشری ار شرق و جنوب شرق افریقا(اغلب ماداگاسکار) به فرانسه مهاجرت کردند. از جمعیت حدود ۲۰۰۰۰۰ شیعه فرانسه نزدیک به ۱۵۰،۰۰۰ را ایرانیان و بقیعه را شیعیان کشورهای عراق، لبنان، پاکستان، الجزایر، مراکش و شمار بسیار اندکی را خوجه‌های اثناعشری تشکیل می‌دهند. شیعیان خوجه این کشور بیشتر به صادرات و واردات کالاهای گوناگون مشغولند. آنان در انتخابات فرانسه حق رأی نیز دارند، اما به دلیل سیاست‌های سکولاریستی دولت این کشور، زیر فشار نسبی موسسه‌های دولتی قرار دارند.[۴۰]

 

اقیانوسیه

بیشتر شیعیان خوجه اثناعشری مقیم اقیانوسیه در استرالیا استقرار دارند و از سه جماعت سیدنی، ملبورن و کوگرا تشکیل شده‌اند، اعضای این جماعات از کشورهای تانزانیا، کنیا و اوگاندا به این سرزمین مهاجرت کرده‌اند. جمعیت آنان در استرالیا حدود ۸۰ نفر است. چند خانواده خوجه اثناعشری در نیوزلند نیز زندگی می‌کند.[۴۱]

 

پانویس

21. عرب احمدی، شیعیان تانزانیا، دیروز و امروز، ۱۱۶-۱۲۱

22. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ص۲۷۱

23. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ص۲۷۶

24. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ص۲۸۰

25. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ص۲۷۱-۲۸۶

26. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ص۲۸۶

27. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ص۲۸۷

28. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ص۲۹۰-۲۹۱

29. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ص۲۹۴-۳۰۰

30. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ص۲۹۲-۲۹۳

31. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ص۳۰۱

32. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ص۳۰۵-۳۱۰

33. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ص۳۷۰

34. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ص۳۲۵-۳۳۱

35. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ص۳۳۱-۳۳۵

36. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ص۳۳۱

37. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ص۳۱۰

38. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ص-۳۱۱۳۱۰

39. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ص۳۱۹

40. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ص۳۲۰-۳۲۱

41. عرب احمدی، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، ص۳۳۵-۳۳۶

 

منابع

1. دانشنامه جهان اسلام ج۱۶، زیر نظر غلامعلی حداد عادل، تهران، ۱۳۹۰ش.

2. روغنی، زهرا، شیعیان خوجه در آینه تاریخ، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ۱۳۸۷ش.

3. عرب احمدی، امیربهرام، شیعیان خوجه اثناعشری در گستره جهان، موسسه شیعه شناسی، قم، ۱۳۸۹ش.

4. امینی، رحیم، تانزانیا، تهران، دفتر مطالعات سیاسی و بین المللی، ۱۳۷۵ش.

5. سازمان تبلیغات اسلامی. معاونت اعزام مبلّغ به خارج از کشور. بانک اطلاعات دفتر طرح و برنامه، گزیده: فرقه‌های اسلامی در کشور تانزانیا، تهران ۱۳۷۳ش.

6. رنجبر شیرازی، روح الله و جان احمدی، فاطمه، شیعیان تانزانیا و وضعیت آنان (با تأکید بر شیعیان خوجه اثناعشری)، فصلنامه علمی و پژوهشی شیعه شناسی، سال دهم، ش۴۰، زمستان ۱۳۹۱