باغبان بوستان شیعیان نیجریه (2)

  • کد خبر: 2117
  • منبع خبر: کتاب «سرزمین اسلام»

خلاصه شیخ ابراهیم زکزاکی در سال ۱۳۵۸ش با الهام از افکار امام خمینی، با همکاری دوستانش جنبش اسلامی نیجریه را بنیانگذاری نمود و رهبری آن را عهده‌دار گردید. این تشکل با نام «الحرکه الاسلامیه فی نیجریا» موسوم می‌باشد.


تأسیس حرکت اسلامی در نیجریه

شیخ ابراهیم زکزاکی در سال ۱۳۵۸ش با الهام از افکار امام خمینی، با همکاری دوستانش جنبش اسلامی نیجریه را بنیانگذاری نمود و رهبری آن را عهده‌دار گردید. این تشکل با نام «الحرکه الاسلامیه فی نیجریا» موسوم می‌باشد. زکزاکی می‌گوید در آن ایام مسائلی چون عدالت اجتماعی اسلام و اینکه آینده‌ نیجریه باید اسلامی باشد مطرح بود، ولی راهکار عملی مناسبی برای این موضوعات وجود نداشت تا آنکه انقلاب اسلامی ایران، شیوه‌ای کاربردی و عملی را پیش روی ما گذارد، از این پس به فکر افتاد که جنبش باید در نیجریه شکل گیرد که فراگیر و متعلق به تمامی اقشار مسلمان باشد و نه فقط دانشجویان.(۱۸)

حرکت اسلامی شمال نیجریه در بدو تأسیس موفق گردید افراد زیادی از میان جوانان مسلمان، دانشگاهیان و اعضای هیأت علمی را به سوی خود جلب کند. به تدریج این تشکل اتحاد و انسجام خاصی را میان شیعیان به وجود آورد و به مهم‌ترین تشکیلات ایالات شمالی نیجریه مبدل گردید.

برخی اعضای این حرکت اسلامی به دلیل مبارزات سیاسی، توسط دولت مرکزی دستگیر و محبوس گردیده‌اند، متعاقب درگیری‌های خونین اعضای این نهاد دینی و مردمی با نیروهای امنیتی دولت نیجریه در سال ۱۳۷۵ ش که به شهادت سی نفر از اعضای آن و دستگیر گردیدن حدود ۷۰۰ نفر منجر گردید، مراکز این جنبش در شهرهای شمالی نیجریه تعطیل گردید.(۱۹)

واقعیت این است که استکبار جهانی به سرکردگی آمریکا، صهیونیست‌ها و رژیم مرتجع عربستان سعودی درباره‌ حضور و نفوذشان در این کشور با یکدیگر تفاهم کامل دارند و از آنجا که جنبش مذکور، الگویی موفق از وحدت شیعیان و اهل تسنن را به نمایش می‌گذارد و انسجام جوامع مسلمان این کشور مانع اجرای توطئه‌های این مستکبران و مرتجعان می‌گردد، در پی آن هستند که از طریق نفوذ در نظام اداری، سیاسی و امنیتی نیجریه این تشکیل فراگیر، دینی، و مردمی را متلاشی سازند. از سوی دیگر، در مجموعه‌های اداری، مدیریتی و لشکری نیجریه فساد و سوءاستفاده مالی به وضوح وجود دارد و عناصری که می‌خواهند به هدف‌های پلید و هوس‌های آلوده خویش دست یابند، تکاپوهای این جنبش را مانع خلاف‌ها و منکرات خود می‌دانند و از بابت افشاگری‌های اعضای این جنبش احساس خطر می‌نماید، به همین دلیل درصددند این سد استوار و بازدارنده‌ تخلفات و مفاسد اداری و مالی را از سر راه خود بردارند.(۲۰)

زکزاکی به اتهام فتنه و اخلال در نظم عمومی در تمام دولت‌های نیجریه دستگیر و بر روی هم از سال ۱۴۰۱ تا ۱۴۰۹ ق به مدت نه سال در زندان‌های متعددی محبوس بوده است.

در آذر سال ۱۳۹۴ که مطابق با سالروز شهادت حضرت امام رضا(ع) بود، در زمان دولت بوهاری، نظامیان، کانون فعالیت‌های ترویجی زکزاکی را که حسینیه‌ای می‌باشد و نیز منزل مسکونی او را منهدم نمودند و عده زیادی از شیعیان را به شهادت رسانیدند و خود زکزاکی را که مورد اصابت چندین گلوله‌ واقع و جراحات زیادی به وی وارد گردیده بود، دستگیر و به منطقه‌ی نامعلومی بردند.(۲۱)

 

شکوفه‌های باشکوه

تا قبل از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، شیعیان نیجریه اندک و اکثراً مهاجرین لبنانی بودند، اما زکزاکی با تأثیرپذیری از اندیشه‌های امام خمینی و امواج نهضت اسلامی ایران، موفق گردید بوستان تشیع را در این سرزمین به شکوفایی باشکوهی برساند. با اهتمام ایشان بزرگترین کانون تشیع آفریقای باختری، در شمال نیجریه قرار دارد و هم‌اکنون حدود ۱۵ میلیون نفر شیعه در این قلمرو سکونت دارند. هنگامی این حرکت بابرکت و اعجاب‌انگیز تلقی می‌گردد که بدانیم شیخ زکزاکی در فضایی به چنین اقداماتی باارزش روی آورد که نیجریه در موجی از اختلافات، درگیری‌ها و تبلیغات فرقه‌ای فرو رفته بود. ارتجاع عرب، غربی‌ها و عوامل وابسته به رژیم اشغالگر قدس نیز در این ناحیه به منظور دست یافتن به منافع خود، نقشه‌های گوناگونی را علیه مسلمانان راستین و پیروان اهل‌بیت به اجرا گذاشته بودند. گروه‌های تکفیری محیط پژمرده و ناامنی را به جامعه‌ اسلامی نیجریه تحمیل کرده‌اند.

علامه شیخ ابراهیم زکزاکی باید برای مبلغان و مروجان و نیز نهادهای فرهنگی و ترویجی الگویی مناسب قرار گیرد. او ثابت کرد اگر انگیزه‌ای صادقانه داشته باشیم، وظایف دینی را به درستی بشناسیم و معارف اهل بیت را از طریق رفتار و گفتار و اعمال، متناسب با مقتضیات زمان و سطح فکر و تمایلات مخاطبین و نیازسنجی معرفی کنیم و در این مسیر استقامت بورزیم، خداوند راه را برایمان می‌گشاید و نصرت الهی نصیب‌مان می‌گردد.(۲۲)

 

تلاش‌های ترویجی، فرهنگی و آموزشی

کانون مهم فعالیت‌های تعلیماتی و تبلیغی زکزاکی در شهر زاریا می‌باشد که در ۲۵۰ کیلومتری مرکز حکومت یعنی ابوجا قرار دارد. محل اجتماعات مذهبی و جلسات آموزشی و ترویجی شیعیان نیز حسینیه بقیه‌الله زاریا می‌باشد. علامه زکزاکی در این مکان جلسات تفسیر قرآن، نهج‌البلاغه، آموزش عقاید و مباحث کلامی را برگزار می‌کند و برخی آثار مهم امام خمینی چون تحریرالوسیله و ولایت فقیه و حکومت اسلامی را برای علاقمندان تبیین نموده. هم‌چنین انواع ادعیه و زیارات معصومین و نیز مجالس و محافلی به مناسبت سالروز ولادت و شهادت ائمه هدی را در این حسینیه برگزار می‌نماید.

ایشان درباره‌ مسائل گوناگون مذهبی، سیاسی، ابعاد شخصیت، اندیشه و افکار امام خمینی(قدس سره)، مقام معظم رهبری، انقلاب اسلامی، مقاومت اسلامی، توطئه‌های غربی و صهیونیستی، سخنرانی‌های متعددی نموده که برخی از آنها به صورت مکتوب درآمده و به زبان نیجریه چاپ و دراختیار علاقمندان قرار گرفته است.(۲۳)

از هنگامی که امام خمینی«ره» آخرین جمعه ماه مبارک رمضان را به عنوان روز قدس تعیین نمود، در نیجریه با هدایت زکزاکی تظاهراتی در این روز برپا می‌گردد.(۲۴) در رمضان المبارک ۱۴۳۵، تیر ۱۳۹۳ ش هنگامی که شیعیان و دیگر مسلمانان نیجریه مشغول برپایی مراسم روز جهانی قدس در زاریا بودند، نیروهای نظامی به صفوف تظاهرکنندگان حمله کردند و در این یورش وحشیانه ۳۳ نفر از جمله ۳ تن از فرزندان شیخ زکزاکی را به شهادت رساندند.(۲۵)

اما شدیدترین و خونین‌ترین حملات علیه پیروان اهل‌بیت رسول اکرم«ص» در نیجریه هنگامی روی داد که شیعیان همراه دیگر مسلمانان در حال برگزاری مراسمی به مناسبت سالروز رحلت نبی‌اکرم«ص»، و شهادت سبط اکبرش حضرت امام حسن مجتبی«ع» و نیز شهادت حضرت امام رضا«ع» بودند. در این تهاجم وحشیانه که در آخر صفرالمظفر ۱۴۳۷ ق/ ۲۱ آذر ۱۳۹۴ ش روی داد، نیروهای نظامی، حسینیه بقیه‌الله را تحت محاصره قرار دادند، آنگاه به سوی عزاداران شلیک کردند و حدود هزار نفر را به ضرب گلوله به شهادت رساندند، اجساد کشته‌ها را در گورهای دسته‌جمعی دفن نمود و برخی جنازه‌ها را سوزانید، حسینیه را هم با خاک یکسان کردند.

بامداد روز بعد به منزل شیخ زکزاکی یورش بردند و تمام محافظان او را کشتند. در این تهاجم سبعانه،‌ شیخ شیعیان نیجریه و همسرش به شدت مجروح شدند و تنها فرزندش هم به شهادت رسید. ایشان را به یک مرکز پزشکی نظام بردند که متأسفانه به دلیل کوتاهی در درمانش آسیب زیادی به وی وارد گردیده و تا حد زیادی بینایی خود را از دست داده و به دلیل جراحات زیاد به سختی می‌تواند راه برود‌.(۲۶)

 

پی‌نوشت‌ها

۱۸ـ مصاحبه با شیخ ابراهیم زکزاکی، فصلنامه حضور، ش ۵۳، صص ۲۴ـ۲۳.

۱۹ـ سرزمین و مردم نیجریه، صص ۳۱۱ـ۳۱۰.

۲۰ـ سایت ویکی شیعه (ذیل نیجریه)، مصاحبه با جومای کروفی نویسنده و کارگردان نیجریه، ماهنامه فکه، ش ۱۴۶، تیر ۱۳۹۴، گفت‌وگو با جعفر قنادباشی کارشناس مسایل آفریقا، روزنامه اطلاعات، ۱۵تیر سال ۱۳۹۴.

۲۱ـ سایت جنبش اسلامی نیجریه با عنوان: htty://www.islamimovement.org

تاریخ السید الزکزاکی: htty://www.horkalislamiya.org

۲۲ـ فرصت‌ها و چالش‌های حضور شیعیان در آفریقا، سیده مطهره حسینی، ماهنامه خبری تحلیلی اخبار شیعیان جهان، ش ۸۱، مرداد ۱۳۹۱، صص ۲۴ـ۲۳، سرزمین زبان و قومیت‌ها، ص ۱۰۴، پاسدار اسلام، ش ۴۰۷ و ۴۰۸، ص ۳۰، سایت ویکی شیعه.

۲۳ـ سایت تاریخ السید الزکزاکی، سایت ویکی شیعه و نیز نشریه گنجینه، ۱۶ مرداد ۱۳۹۳، ص ۴، مصاحبه با شیخ ابراهیم زکزاکی، فصلنامه حضور، شماره ۵۳، ص ۲۵، هفته‌نامه مبعث، نیمه دوم آذر ۱۳۹۴، سایت ریشه.

۲۴ـ مصاحبه با استاد یعقوب یحیی، حضور، ش ۱۱، ص ۲۷.

۲۵ـ ویکی‌پدیا (دانشنامه آزاد)، سایت ویکی شیعه، ویژه‌نامه گنجینه، ۱۶ مرداد ۱۳۹۳، ص ۶.

۲۶ـ مصاحبه با خانم بدیعه‌ی زکزاکی دختر شیخ ابراهیم زکزاکی، سیمای جمهوری اسلامی ایران، شبکه‌ی دوم، ۲۷ آذرماه ۱۳۹۳، بیانیه جنبش اسالمی نیجریه که در ۲۵ آذرماه ۱۳۹۴ در جراید ایران درج گردیده است. دست‌های پشت پرده‌ی سرکوب شیعیان نیجریه، روزنامه اطلاعات، ش ۲۶۳۴۳،

 

سوتیتر:

1- حدود ۱۰ درصد اهالی نیجریه پیرو مذهب شیعه‌ اثنی عشری می‌باشند که در نواحی گوناگون این قلمرو پراکنده‌ شده اند، لذا جمعیت شیعیان این سرزمین را تا حدود ۵ میلیون نفر گزارش کرده‌اند. ۹۰ درصد افرادی که اکنون پیرو مذهب شیعه می‌باشند تا حدود چهل سال قبل پیرو مذهب مالکی بوده‌اند که در دهه‌های اخیر به تشیع گرویده‌اند.

2- شیخ ابراهیم زکزاکی این افتخار را برای خود رقم زده است که با «جون‌بن حوی» که در حماسه‌ی کربلا در رکاب امام حسین«ع» به شهادت رسید، پیوستگی دارد. وی ارتباط با این سیاهپوست فداکار را فراتر از مسائل قومی می‌داند.

3- زکزاکی از چهره‌های اصلی و تأثیرگذار اعتراض‌های سراسری دانشجویانی بود که درصدد بودند قوانین شرع اسلامی در بازه جهانی قانون اساسی نیجریه لحاظ شود، تلاش‌های مبارزاتی و سیاسی ایشان در این دوران به دانشگاه محدود و منحصر می‌گردید، اما بعد از فارغ‌التحصیلی، فعالیت‌هایش به سوی شهرها و روستاهای نواحی شمالی نیجریه گسترش یافت

 

منبع: ماهنامه پاسدار اسلام، آذر ۱۳۹۵، شماره 417-418.

غلامرضا گلی‌زواره