نگاهی به ظرايف و لطايف تعامل فرهنگی در آفریقا(2)

  • کد خبر: 2127
  • منبع خبر: سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی

خلاصه الیجا ام. جیگرا رئیس رادیو فرهنگ سیرالئون: قاره سياه كه سرشار از معادن مي باشد به خاطر وابستگی کامل آن به دولت هاي استعمارگر دچار فقر دردناك و مهلك شده و براي رهائي از آن چاره اي جز گفتن «نه ی بزرگ» به سياست هاي امپرياليستي ، استعماري و تكيه بر استعدادهاي داخلي ندارد.


تلاش رهبران استعمار ستيز دیروز و امروز آفريقا

رهبران و متفکران بزرگ این قاره مانند جوموکینياتا، پاتريس لومومبا، جولیوس نایرره، کوامه ان کروما، امه سه زر، علیون دیپ، لئوپلد سدار سنگور، فرانتز فانون و ...و همچنين نخبگان و آحاد سياه پوستان امروز آفريقا بسیار تلاش نموده اند تا شخصیت و هویت صدمه دیده ملت های آفریقا را ترمیم نمایندكه نمونه هايي از آن ها به شرح ذيل مي باشند:

فرانتز فانون: باید یک اندیشه نو آفرید

فرانتز فانون در مواضع ضد استعماری خود خطاب به همه ی اندیشمندان جهان سوم برای ارائه طرح و اندیشه نو در آفریقا و آسیا می‌گوید: «دوستان ! بیائید دیگر از اروپا سخن نگوئیم، دیگر از تقلید میمون وار، از اروپا دست برداریم. ما نباید از آفریقا ، اروپای دیگری بسازیم . دوستان !  باید یک " اندیشه ی نو " آفرید،  باید یک " نژاد نو " ساخت و باید کوشید تا یک " انسان نو " بر پای ایستد».

لئو پولد سدار سنگور: فرهنگ و انديشه در آفريقا مبتني بر وحدت و سلاست است

لئوپولد سدار سنگور، شاعر، نويسنده ، سياست مدار، پدر وجدان آفريقا، بهترين نماينده شناخته شده فرهنگ قاره سياه، اولين ریيس جمهور سنگال پس از رهايي اين كشور از استعمار فرانسه در سال 1960  و ... محسوب مي‌شود.

در خصوص جايگاه و شخصيت سنگور به همين مقدار  بسنده مي شود كه امه سزر شاعر و نويسنده بزرگ آفريقا مي گويد: وقتي سنگور را شناختم، آفريقا را كشف كردم.

شعر معروف او تحت عنوان " دعائي براي صلح  روشنگر جايگاه منفور استعمارگران غرب در اعماق فكر و روح آفريقایي‌ها است. سنگور به نمايندگي از كل آفريقاي سياه در بخشي از اشعار خود احساسات توام با نفرت سياه پوستان به استعمارگران را چنين توصيف مي‌کند:

آنكه مرا به سفره اش مي خواند و مي‌گويد تا نانم را به همراه بياورد

آنكه با دست راست خود مي بخشد و با دست چپ،  نيمي از آن را مي ربايد

كسي كه درهاي پيروزي را بروي قهرمانان مي گشايد و با سنگالي ها بگونه ي اجيران رفتار مي كند

سنگور معتقد است كه آفريقا داراي جهان‌بيني خاصي هست كه با نوع شيوه‌هاي اعتقادي اروپا متفاوت است. وي تفكر آفريقایي را علي رغم سياست های كشورهاي غربي مبتني بر وحدت جويي دانسته و شدیدا معتقد است هدف يك آفريقایی پيوستن به وحدت و اصل يعني خداوند متعال است.

پدر وجدان آفریقا معتقد است كه انسان برخلاف موجودات، در حال پويش و حركت بوده  و بر  اين اساس هر گونه فعاليت فرهنگي  و  فكري در آفريقا  اگر سيال، روان  و در حال پویش باشد نتيجه بخش خواهد بود. همچنین وي بر اين باور است كه اختلافات آفريقا مانند نظم كائنات بايد مكمل يكديگر باشند.

اين روحيه و رويكرد در  آفريقاي سياه  همچنان وجود داشته و  اشخاص حقيقي و حقوقي اعم از رهبران، نخبگان حكومت‌ها و دولت هاي همسو و همگام  با اين ويژگي ، همواره نزد سياه پوستان محبوبيت، مقبوليت و مشروعيت ويژه اي دارند.

امه سه زر: آمریکا و اروپا از نظر اخلاق و معنویات غیر قابل دفاع است

امه سه زر، شاعر و نويسنده سياه پوست با اعلام مواضع ضد استعماري خود ، جايگاه تمدن غرب را به نمايندگي از قاره سياه چنين توصيف مي كند:

تمدنی که با اصول خود ریاکاری کند ، تمدنی مردنی است .

تمدنی که در حل مسائل ناشی از شیوه کار خود فرو بماند ، تمدنی منحط است .

واقعیت این است که اروپا در دادگاه هاي " منطق " و " وجدان " از توجیه خود ناتوان است. و بیش از پیش به نوعی عوام فریبی پناه می برد و هر چه توان گول زدنش کمتر می شود ، به همان نسبت نفرت انگیزتر می گردد. این واقعیتی است که آمریکا و اروپا از نظر اخلاق و معنویات غیر قابل دفاع است ".

امانوئل ماکرون: استعمارگران اروپایی در آفریقا مرتکب جنایاتی شده اند

رییس جمهوری فرانسه آذر ماه 1396 طی ایراد سخنانی در دانشگاه واگادوگو (بورکینافاسو) اذعان کرد کشورهای اروپایی زمان استعمار در آفریقا، مرتکب جنایاتی شده اند.

وی در پاسخ به پرسش خبرنگاری گفت اینکه استعمارگران اروپایی در آفریقا مرتکب جنایاتی شده اند، هیچگونه بحث و شکی نیست . تصدیق می کنم جنایاتی در آفریقا رخ داده است. همزمان با سخنرانی مکرون در دانشگاه واگادوگو  نیروهای امنیتی بورکینافاسو با تظاهرکنندگان در نزدیکی ساختمان این دانشگاه، درگیر بودند . تظاهر کنندگان در پایتخت بورکینافاسو موانعی را در مسیر منتهی به دانشگاه واگادوگو ایجاد کردند و لاستیک‌هایی را در این مسیر آتش زدند.

کووامه ان کروما: استعمارگران  غرب با یک دست به ملت‌های آفریقا استقلال می‌دهد و با دست دیگر آن را باز می‌گردانند

کووامه ان کروما (قوام نکرومه) رهبر استعمار ستیز غنا و مرد مبارز آفریقا در مورد سیاست های استعماری جدید غرب نسبت به آفریقا می گوید که نئوکلنیالیسم یک پدیده سیاسی است که به موجب آن دولت‌های استعمارگر با یک دست به ملت های آفریقا استقلال داده و با دست دیگر آن را باز می‌گردانند.

جولیوس نیه رره: خطر سیاست های عوام فریبانه جديد غرب در آفریقا مضرتر از استعمار قدیم است

در حال حاضر یکی از خطرات بزرگ کشورهای آفریقائی سیاست های عوام فریبانه غرب می باشد و کمتر کشور آفریقائی را می توان یافت که از بلای این خطر بزرگ رهائی یافته باشد. خطری که جولیوس نیه رره رهبر استعمار ستیز تانزانیا آن را مضرتر از استعمار قدیم دانسته است.

مبارزه فرهنگی با استعمار نو باید در صدر همه مبارزات باشد

جوليوس نیه رره رهبر استعمار ستیز تانزانیا ضمن دعوت ملت‌های قاره آفریقا به وحدت با بیان اینکه استعمار جدید بسیار خطرناک تر از استعمار قدیم است، معتقد است که امروز ملت ها به لحاظ فیزیکی ظاهرا آزاد هستند لیکن از منظر فرهنگی و فکری هنوز در دوران بردگی بسر می برند. این نوع بردگی خطرناک تر از بردگی علنی و ظاهری است.

تلاش برای وحدت و آزادی آفریقا

الیجا ام. جیگرا رئیس رادیو فرهنگ سیرالئون در کنفرانس بين المللي يك آفريقا و يك ملت ؛ تلاش براي وحدت و آزادي قاره سياه كه اول نوامبر 2008 در فريتاون برگزار شد معتقد است قاره سياه كه سرشار از معادن مي باشد به خاطر وابستگی کامل آن به دولت هاي استعمارگر دچار فقر دردناك و مهلك شده و براي رهائي از آن چاره اي جز گفتن «نه ی بزرگ» به سياست هاي امپرياليستي ، استعماري و تكيه بر استعدادهاي داخلي ندارد.

هر تلاش فرهنگی که اهداف و چهره ریاکارانه استعمار نو را بشناساند در قاره سیاه گامی تحول زا محسوب می شود. لووزی کینشاز دبیرکل انجمن پان آفريكنيسم آفریقا در غنا معتقد است  " اوضاع مردم آفریقا بیش از پیش ناگوار می باشد . استعمار نو و نظام سرمایه داری غرب علت اصلی عقب ماندگی آفریقا بوده است. حدود پانصد سال پیش اروپا که به آفریقا هجوم آورده و با کشتن و بردگي كشيدن میلیون ها آفریقائی منابع معدنی این قاره را به غارت برده است.

سؤال رهبران دیروز و امروز آفریقا از جمله كوامه ان كروما ، سكوتوره ، فرانتس فانون و ... نخبگان و آحاد مردم قاره سياه این  است که چرا ثروت آفریقا توسط غرب غارت می شود؟ سوالی که تاکنون پاسخ صریح به آن داده نشده است.

لووزی کینشاز به این باور رسیده است که هرگونه تلاش و فعالیت  فرهنگی که اهداف و چهره ریاکارانه  استعمار نو را به ملت های مظلوم آفریقا بشناساند گامی مهم ،  مثبت و تحول زا در قاره سیاه محسوب شده و با استقبال گرم مواجه می گردد.

ابراهیم عبدالله استاد دانشکده تاریخ و مطالعات آفریقای دانشگاه فورابه  در كنفرانس فوق الذكر مي گويد " نظام سرمایه داری و امپریالیسم با بکار گیری شیوه های جدید استعماري و گسترش سلطه خود موجبات عقب ماندگی این قاره سرشار از منابع معدنی و نیروی انسانی را فراهم نموده است " .

چرنو آلفا باه استاد دانشگاه انجلا نيز  معتقد است كه " این کنفرانس یاد آور اولین کنفرانسی است که کووامه نکرومه رهبری جنبش هاي آزادي بخش و استقلال طلب را در آفريقا داشته است . رهبران و ملت های آفریقا  با حفظ وحدت برای آزادی قاره سیاه بايد با امپریالیسم و استعمار جدید مبارزه کنند.

قاره آفریقا، بزرگ ثروتمند و با فرهنگ است

برخی با نگاهی عاری از حقیقت و با مواضع تحقیر آمیز  خود پی در پی سوال می کنند که ؛ آفریقا در جریان پیشرفت و مناسبات بین المللی چه جایگاهی داشته است ؟ این افراد که با دید تحقیر  آمیز به آفریقا می نگرند باید بدانند که به اعتراف آگاهان منصف ، آفریقا طی چندین هزار سال در طلیعه پیشرفت های جهانی قرار داشته است . امروزه با نگاهی دقیق و با چشمی باز و دیدی بهتر به جایگاه قاره سیاه  مشخص می گردد که واقعا آفریقا بزرگ ، ثروتمند و با فرهنگ بوده و در سرنوشت آینده سایر کشورها نقش حیاتی دارد .

فرانتز فانون در غرب و جوموکنیاتا در شرق:

اروپایی‌ها در آفریقا صاحب زمین شدند و ما صاحب انجیل

فعالیت‌های فرهنگی بدون سر و صدای استعمارگران در آفریقا و ورود گربه‌ای آن‌ها به این قاره مستعد آن قدر عمیق، دردناك و مهلک بوده است که فرانتز فانون و جوموکنیاتا دو رهبر مسیحی ضد استعمار غرب و شرق آفریقا دو پیام مشابه هم به شرح ذیل اظهار کرده‌اند:

«قبل از اینكه اروپایی‌ها به آفریقا بیایند ما زمین و همه چیز داشتیم و آن‌ها هيچ؛ آن‌ها با کتاب انجیل  به آفریقا وارد شدند و از ما خواستند با چشم‌های بسته «هله لويا» بگوييم. وقتي كه چشم‌هاي خود را باز كرديم ديديم آن‌ها در آفریقا زمین و همه چیز دارند و ما فقط انجیل».

هندولو تراي:

غرب تصویر تحریف شده‌ای از ایران ترسیم می‌کند

من واقعیت‌ها را در ایران دیده‌ام

هندولو ترای شخصیت انقلابی، ضد استعماري، با نفوذ در آفريقا و وزیر فرهنگ و گردشگری سیرالئون  مانند اسلاف خود در عصر حاضر در همایش «امام خمینی (ره) و بیداری ملت‌های مظلوم» می‌گويد: سال 1391 شمسی امام خميني (ره) رهبری الهام بخش، فیلسوفی بزرگ، مشعل دار رهبران ملت‌های مظلوم، رهبری صالح، مقاوم با ایمان که افکارش موجب آگاهی، بيداری، وحدت، انسجام و توسعه ملت‌ها شد، بودند.

امام خمینی (ره) یکی از بزرگترین فلاسفه و رهبران دینی و صد استعماری در عصر جدید بودند که هویت ملت خود را تعالی بخشیده و آن‌ها را از غل و زنجیر و وابستگی به استبداد نجات دادند. 

وی طی مصاحبه‌اي با روزنامه‌هاي ديلي تايمز و ليبرتي وويس می‌گويد: غرب تصویر تحریف شده‌ای از ایران ترسیم می‌کند West Painted distorted picture of Islamic Iran، من واقعیت‌ها را در ایران دیده‌ام I have seen the realities in Iran و تصورات غرب، نسبت به ایران نادرست است Perceptions of Iran are unfair West.

بای بوره:

خانه خودم است، به انگلیسی‌ها مالیات پرداخت نمی‌کنم

«بای بوره» مبارزی آزادیخواه غرب آفريقا نيز با استعمار انگلستان جنگید. هرسال به منظور بزرگداشت و یادآوری میراث وی سازمان پان آفریکن مراسم با شکوهی در كشورهاي مختلف غرب آفريقا برگزار می‌کند.

بای بوره که «معارف ديني و معنوی» پایه‌های اعتقادی وی را تشکیل می‌دهد در سال 1893 میلادی با استعمار انگلستان جنگید و در سپتامبر 1898 میلادی در زندان‌های مخوف آن کشور استعمارگر درگذشت.

در سال 1893 میلادی دولت استعمارگر انگلستان در سیرالئون قانون پرداخت مالیات بر خانه‌ها را به مردم این کشور تحمیل کرد. در پی مخالفت‌های مردمی «بای بوره» در راس مخالفین قرار گرفته و با شعار «خانه مال خودم است و به انگليسی‌ها مالیات پرداخت نمی‌کنم»، مخالفت خود را با دولت استعمارگر انگلستان اعلام کرد که نتایج قابل توجهی در بین کشورهای منطقه داشت. از این روی بای بوره در تاریخ سیرالئون، گينه، ليبريا و ... به عنوان مبارز بزرگ، محبوب، آزادیخواه و انقلابی مشهور شد.

دولت انگلستان وی را دستگیر و زندانی کرد و سر انجام در شرایط سختی درگذشت. هنرمندان استعمار ستیز غرب آفریقا در دهه اخیر سالگرد مبارزات وی با انگلستان را گرامی داشته و به عنوان «روز ملی بای بوره» در تاریخ به ثبت رسانده اند.

در پایان مقاله فرازهایی از رهنمودها و بيانات مقام معظم رهبری (مدظله العالی) راجع به ضرورت تكيه بر ارزش‌های انقلاب اسلامی، مفاهيم و معارف دین مبین اسلامی در فعاليت‌های فرهنگی و همچنین، روایت معظم له از نحوه ورود استعمار به آفريقای سیاه جهت حسن ختام مقاله به شرح ذيل اشاره می‌شود:

1-تکیه به اسلام در فعالیت‌های فرهنگی: «ما آنچه را که می‌خواهیم تبلیغ کنیم، باید حرف‌های اسلام و انقلاب اسلامی باشد. بعضی خطای بسیار بزرگی مرتکب می‌شوند که سعی می‌کنند حرف خود غربی‌ها را بگیرند، گاهی «اسلامیزه» کنند، گاهی حتی «اسلامیزه» هم نکنند و همان‌ها را به خود آن‌ها پس بدهند. ما باید بتوانیم مفاهیم و معارف اسلامی و آنچه را که متعلق به ماست بیان کنیم. البته باید با لحن و بیان روشنفکرانه و کاملا مترقی و با استفاده از واژگان متناسب با هر دوره و زمان باشد».

2-نحوه ورود استعمار به آفريقاي سياه: «در مناطقى از آفريقا، كشيش‌هايى رفتند و سال‌ها آن‏جا ماندند. براى چه ماندند؟ مسيحى كردن قبايل آفريقايى براى چه بود؟ آن‌ها پيشاهنگان استعمار بودند. رفتند مردم را مسيحى كنند، تا آن عنصر استعمارى بتواند به آن‏جا بياييد و كار خودش را انجام بدهد. كشيش‌ها هم مى‏دانستند كه براى چه دارند كار مى‏كنند». (11)

3-غصه دينداران دنيا: «يكى از غصه‏هاى دينداران دنيا اين است كه قدرتمندان مسلط بر كشورهاى مسيحى، تبليغ على‏الظاهر دين مسيح در سطح دنيا را وسيله‏اى براى پيش بردن ماشين استعمار قرار دادند و اين‌ها جاده صاف كن استعمار شدند. گروه‌هاى تبليغى و به اصطلاح تبشيرى را به عنوان تبليغ مسيحيت كه ظاهرش تبليغ مسيحيت بود؛ اما باطن قضيه اين بود كه راه را باز كنند تا استعمارگران اروپايى از كشورهاى مختلف اروپاى آن روز، وارد كشورهاى اسلامى شوند و قدرت سياسى را قبضه كنند به اطراف دنيا فرستادند و متاسفانه در بسيارى از جاها هم موفق شدند». (12)

4-آفريقا قاره‌ای دارای استعداد انسانی و طبيعی: «اگر شما به آفریقا مسافرت کنید، یک نمونه بارز پدیده استعمار را در آن جا می‌بینید. آفریقا قاره‌ای است که هم استعداد انسانی در آن جا هست، هم استعداد عجیب طبیعی. اروپایی‌ها به آن جا رفتند و با کشتار و قتل و غارت، از بی خبری مردم استفاده کردند و حتی مجسمه‌های خودشان را به عنوان آزادکننده این کشورها در آن جاها نصب کردند؛ یک نمونه‌اش کشور زیمبابوه بود. من وقتی به آن جا رفتم، دیدم مجسمه‌ای را در وسط جنگلی که از تماشاگاه‌های معروف زیمبابوه است، نصب کرده‌اند. گفتم این کیست؟ گفتند مجسمه سردار انگلیسی است که اول بار زیمبابوه را فتح کرد و به انگلیسی‌ها داد! اسم او «رودِز» یا «رودْز» بود، که کشور زیمبابوه سال‌های متمادی به نام او «رودزیا» نامیده می‌شد! شماها یادتان نیست؛ قبل از انقلاب، زمان جوانی ما، اسم کشور زیمبابوه به رودزیا تغییر داده شد. آمدند کشور را گرفتند، روی منابع دست گذاشتند، انسان‌ها را تحقیر کردند، برده گرفتند و ده‌ها بلا بر سر مردم آوردند؛ آخر هم اسم خودشان را روی آن کشور گذاشتند؛ یعنی این کشور متعلق به ماست!

5-آفريقا در مقابل ظلم ايستاده است: «آفريقا در دهه‌هاى اخير مردان بزرگى از جمله نكرومه، موگابه، جوليوس نیه رره و نيز، نلسون ماندلا داشته است و ما از آن جهت كه آفريقا در مقابل ظلم ايستاد، به اين منطقه از جهان عميقا علاقه‌منديم».

 

منابع و مأخذ

1-کتاب درون جهان سوم؛ پل هریسون، ترجمه شاداب وجدی، مطالعات فرهنگی ـ بین‌المللی ـ 1378.

2-بیداری آفریقا؛ م . براگینسکی، بررسی جنبش‌های آزادی‌بخش ملی در آفریقای استعماری.

3-استعمار؛ امه سه زر ترجمه: منوچهر هزارخانی.

4-چهره استعمارگر، چهره استعمار زده ـ آلبر ممی، ترجمه: محمد امین کاردان.

5-تبلیغات رادیوهای بیگانه در آفریقا؛ محمدرضا قزلسفلی، رایزنی فرهنگی کشورمان در فریتاون.

6-دوزخیان روی زمین (آفریقا)؛ فرانتر فانون.

7-آفریقا باید متحد شود، قوام نکرومه؛ ترجمه: دکتر محمد توکل.

8-کتاب رهنمون، 1380.

9-ديدار مقام معظم رهبری (مدظله العالی) با اقشار مختلف مردم به مناسبت نيمه شعبان، 1374/10/17.

10-یاداشت‌های نگارنده در طول فعالیت‌های فرهنگی و مأموریت.

11-بیانات مقام معظم رهبری (مدظله العالی) (در ديدار با روحانيون دفتر نمايندگى ولى‏فقيه در امور اهل سنت سيستان و بلوچستان‏ 27/8/70).

12-بيانات مقام معظم رهبری در جمع اقشار مختلف مردم در روز نیمه شعبان17/10/74).

13-بیانات مقام معظم رهبری خاطراتی از رهبر انقلاب در سفر به هند و زیمباوه در پایگاه اطلاع‌رسانی KHAMENEI.IR منتشر شد.

 

محمدرضا قزلسفلی، رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در اوگاندا ـ آذرماه 1397 به مناسبت هفته پژوهش