طریقه تیجانیه در گینه کوناکری

  • کد خبر: 2383
  • منبع خبر: کتاب «تصوف در غرب آفریقا»

خلاصه طریقه تیجانیه یکی از مهم‌ترین فرقه‌های مذهبی کشور گینه کوناکری به حساب می‌آید و تقریبا بیش از نیمی از مردم این کشور در زمره ‏پیروان این طریقه هستند.


طریقه تیجانیه یکی از مهم‌ترین فرقه‌های مذهبی کشور گینه کوناکری به حساب می‌آید و تقریبا بیش از نیمی از مردم این کشور در زمره ‏پیروان این طریقه هستند. اکثریت سه قبیله بزرگ گینه، یعنی فولانی‌ها، مندیکی‌ها و سوسوها را تیجانی‌ها تشکیل می‌دهند. تیجانی‌ها در ‏سرتاسر این کشور زندگی می‌کنند؛ ولی مرکز اصلی این فرقه که شیوخ بزرگ تیجانیه در آن زندگی می‌کنند، دو شهر لابه (فوتاجالون) محل ‏تشکیل حکومت شیخ‌عمر تال و کان کان است.‏

تاریخ ورود طریقه تیجانیه به کشور گینه، به اوایل قرن ۱۹ میلادی بازمی‌گردد. حاج‌عمر تال سنگالی طریقه تیجانیه را در بخش‌هایی از ‏کشور امروزی گینه رواج داد. در زمان وی و پس از استقرار دولت اسلامیِ عمر تال در این منطقه، تیجانیه به سرعت در گینه گسترش ‏یافت و بسیاری از مسلمانان بومی که شیفته شخصیت ارزشمند این عالم بزرگ شده بودند، به این طریقت پیوستند.‏

وی در مدت اقامت چهارساله خود در این کشور، توانست شاگردان زیادی را در مکتب تصوف تیجانی تربیت کند که آنان توانستند با کمک ‏شیخ‌عمر تال، در شهرها و مناطق این کشور با راه‌اندازی مدارس قرانی و مکتب‌خانه‌ها این طریقت را توسعه دهند؛ به‌طوری‌که در ‏مدت‌زمان کوتاهی، طریقه تیجانیه کل این کشور را فراگرفت. شیخ‌عمر تال علاوه بر تربیت شاگردان بارز جهت هدایت مردم، توانست ‏نیروهای جهادی را نیز تربیت کرده و جنگ‌هایی را علیه استعمارگران و بعضی از قبایل بت‌پرست، راه بیندازد.‏

تیجانیه در قرن بیستم و به‌خصوص در دهه‌های نخستین این سده، به‌وسیله توسط شیوخی که شاگردان شیخ‌عمر تال تربیت کرده بودند، به ‏پیشرفت‌های چشمگیری نایل آمد. برخی از این شیوخ، علاوه بر مقام مقدمی تیجانیه، مسئولیت‌های دینی نظیر امامت جمعه و جماعات مساجد ‏فوتاجالون و کان‌کان و قضاوت در محاکم محلی را برعهده داشتند. همین شیوخ بودند که به نحوی در مناطق قلمرو خود، حکومت اسلامی ‏را تشکیل داده و در برابر حکومت مرکزی، برای خود جایگاهی را تعریف کرده بودند.‏

تیجانی‌های کشور گینه کوناکری، مانند سایر کشورهای غرب آفریقا، در زمینه تربیت و تعلیم فعالیت‌های بسیار چشمگیری داشته و با ‏راه‌اندازی مدارس دینی و آکادمی اسلامی توانستند گام بزرگی در جهت تربیت اسلامی نسل جدیدی از مسلمانان بردارند. مهم‌ترین مراکز ‏آنان، در شهر لابه و کان‌کان است. بالاترین مقام مذهبی تیجانی‌ها در این کشور که همان خلیفه تیجانی است، در شهر لابه سکونت دارد که ‏همه‌ساله مریدان وی از سراسر این کشور برای زیارت خلیفه و در مناسبت‌های مذهبی به‌خصوص مولد النبی ص  به این شهر سفر می‌کنند.‏

برخی از شیوخ بزرگ تیجانیه گینه کوناکری عبارتند از:‏

‏1.‏ شیخ‌الحاج‌محمد الأمین سی: خلیفه تیجانیه در گینه کوناکری، امام سوم مسجد جامع مرکزی (مسجد ملک فیصل) و عضو شورای ‏مسلمانان گینه؛

‏2.‏ شیخ‌شریف عبدالحمید: خلیفه بزرگ تیجانی‌های گینه و مرشد اعلای تیجانی‌های سراسر گینه؛

‏3.‏ شیخ‌الحاج‌عبدالرحیم باه: مسئول یکی از ۳۳ زاویه بزرگ تیجانی‌های گینه؛

‏4.‏ شیخ‌چرنو مبشر: رهبر معنوی تیجانی‌های شهر کولا؛

‏5.‏ الحاج‌مدینه نیانو: مرشد معنوی تیجانی‌ها در شهر لابه؛

‏6.‏ شیخ‌الحاج‌منتقی تال: خلیفه بزرگ تیجانی‌ها در گینه علیا؛

‏7.‏ شیخ‌چرنو یعقوب: یکی از شیوخ مهم شهر فوتاجالون؛

‏8.‏ شیخ‌الحاج‌اربابا: خلیفه بزرگ تیجانیه در شهر کان‌کان.[۳۹]‏

تیجانی‌های گینه مانند برخی از کشورهای غرب آفریقا به دو گروه عُمَری‌ها (پیروان حاج‌عمر تال) و نیاسی‌ها (پیروان شیخ‌ابراهیم نیاس) ‏تقسیم می‌شوند. این تقسیم بر مبنای مناطقی است که این دو شخصیت بزرگ توانسته‌اند این طریقت را منتشر کنند. این دو گروه از تیجانی‌ها ‏در زمره کاباروها جای می‌گیرند. کابارو‌ها گروهی از تیجانی‌ها هستند که در هنگام نماز به حالت تکلف می‌ایستند. دیگر شاخه تیجانیه گینه را ‏سادالوها تشکیل می‌دهند که برخی ار آنها در هنگام نماز تکتف نمی‌کنند.‏

تیجانی‌ها در کشور گینه دارای ده‌ها زاویه در فوتاجالون و کان‌کان هستند و برخی از این زوایا که در زمره اماکن متبرکه این طریقت ‏محسوب می‌شوند، مدفن شیوخ بزرگ و مقدمان طریقت تیجانیه در قرن ۱۷و ۱۸ است.‏

اعمال عبادی تیجانی‌های گینه کوناکری از قبیل تشکیل مجالس ذکر و خواندن اذکار و اوراد، همچون اعمال عبادی تیجانی‌های سنگال است ‏که به طور مبسوط و مشروح، پیش از این یاد کردیم[۴۰].‏

رابطه تیجانی‌های گینه کوناکری با شیعیان

در کشور گینه کوناکری بین شیعیان و شیوخ طریقه تیجانیه رابطه بسیار خوبی وجود دارد و می‌توان گفت که شیعیان و تیجانی‌ها در اکثر ‏مناسبت‌های مذهبی یکدیگر، به‌خصوص مولد النبی ص و عاشورای حسینی شرکت می‌کنند. لازم به‌ذکر است که بیشتر مستبصرین این کشور، ‏از طریقه تیجانیه بوده که همین امر سبب محبوبیت شیعه نزد پیروان طریقه تیجانیه در کشور گینه کوناکری شده است.‏

 

پاورقی ها:

‏[۳۹]. جامعه و فرهنگ گینه کوناکری، ص۲۵۰.‏

‏[۴۰]. همان، ص۱۷۱-۱۸۰.‏

 

منبع: فصل ششم کتاب تصوف در غرب آفریقا: طریقه تیجانیه، حجت الاسلام و ‏المسلمین سید محمد شاهدی.‏