طریقه تیجانیه در کشور نیجر

  • کد خبر: 2390
  • منبع خبر: کتاب «تصوف در غرب آفریقا»

خلاصه کشور نیجر یکی از کشورهای غرب آفریقاست که شمار قابل توجهی از مسلمانان این کشور، از پیروان طریقه تیجانیه هستند.


کشور نیجر یکی از کشورهای غرب آفریقاست که شمار قابل توجهی از مسلمانان این کشور، از پیروان طریقه تیجانیه هستند. ورود تیجانیه به ‏این کشور، به اوایل قرن نوزدهم میلادی بازمی‌گردد. در اوایل دهه ۱۸۳۰ میلادی، شیخ‌عمر تال از مشایخ بزرگ طریقه تیجانیه، با هدف ‏تبلیغ اسلام، رهسپار خلافت اسلامی سوکوتو در شمال نیجریه شد که هم‌زمان با خلافت اسلامی محمد بلو فرزند شیخ‌عثمان دان‌فودیو در سوکوتو ‏بود.‏

پس از ملاقات شیخ‌عمر تال با محمدو بلو، یک هم‌پیمانی بین این دو خلیفه بزرگ منطقه غرب آفریقا مبنی بر نشر طریقه تیجانیه صورت ‏گرفت. در نتیجه تلاش‌های شیخ‌عمرتال، طریقه تیجانیه به تدریج، به بخش‌هایی از ایالات مسلمان‌نشین شمال نیجریه راه یافت. درحالی‌که تا ‏پیش از آن، طریقت قادریه مسلک اصلی مسلمانان این مناطق به شمار می‌رفت، از اوایل دهه ۱۸۴۰ رفته‌رفته تیجانیه در نیجریه و پس از ‏آن در نیجر گسترش یافت و به مرور زمان، مثل بسیاری از مناطق غرب آفریقا، طریقه قادریه جای خود را به طریقه تیجانیه داد.‏

تیجانیه از اوایل قرن بیستم، به مناطق مختلف کشو نیجر راه یافت و از دهه ۱۹۱۰ بسیاری از مسلمانان، تدریجا به طریقت تیجانیه پیوستند و ‏این امر توجه کارگزاران فرانسوی حاکم بر این کشور را نیز برانگیخت. با توجه به آنکه تیجانی‌ها در آن زمان مردمی صلح‌جو و آرام بودند ‏و هیچ گونه دخالتی در امور سیاسی نداشتند، گرایش مسلمانان نیجر به تیجانیه با استقبال فرانسوی‌ها مواجه شد و فرمانده نیروهای فرانسوی در ‏میامی پایتخت این کشور، این طریقت را مورد تأیید قرار داد. تیجانی‌ها در دهه‌های ۱۹۴۰ و ۱۹۵۰ به فعالیت‌های تبلیغی خود در کشور ‏نیجر شتاب بخشیدند که اوج آن تأسیس مدارس قرآنی بی‌شمار در شهرها و روستاهای این کشور بود.‏

پس از سفر ابراهیم نیاس،[۴۴] از رهبران بزرگ این طریقت و مؤسس شاخه نیاسیه تیجانیه به نیجر در سال ۱۹۵۳ و حضور کوتاه‌مدت وی ‏در شهر مارادی، مسلمانان این کشور تحت تأثیر شخصیت وی قرار گرفته و فوج‌فوج به طریقت تیجانیه روی آوردند. طی مدت‌زمان ‏کوتاهی، صدها مسجد و زاویه متعلق به تیجانی‌ها در شهرها و روستاهای این کشور و حتی در مناطق بسیار دورافتاده تأسیس شد.‏

زاراما به رهبری شیخ‌ابوبکر دوکیتا داماد شیخ‌ابراهیم نیاس، از مهم‌ترین مراکز اصلی حضور تیجانی‌ها در این کشور به حساب می‌آید. شایان ‏ذکر است که شیخ‌ابوبکر دوکیتا همسر خدیجه، دختر شیخ‌ابراهیم نیاس است و همین وصلت، مهم‌ترین عامل در نشر طریقه تیجانیه و ‏به‌خصوص شاخه نیاسیه به حساب می‌آید.‏

رهبر فعلی تیجانیه در کشور نیجر، شیخ‌ابوبکر حسومی (داماد شیخ‌ابراهیم نیاس) معروف به شیخ‌بزرگ است که در شهر چیوتا در فاصله ‏‏۱۲۵ کیلومتری شهر میامی استقرار دارد. به دلیل حضور شیخ‌حسومی در چیوتا، این شهر کوچک، به شهری مذهبی و مقدس برای همه ‏مسلمانان نیجر تبدیل شده و علاوه بر رهبران بزرگ مسلمانان این کشور، عالی‌ترین مقامات سیاسی این کشور، حتی رئیس‌جمهور، برای ‏ملاقات با شیخ‌و شرکت در مراسم وی، به این شهر سفر می‌کنند.‏

شیخ‌مالام ابراهیم دان جیزا تائوبا، از دیگر شیوخ بزرگ طریقه تیجانیه است که در شهر مارادی اقامت دارد. تمام شیوخ و علمای مسلمان ‏این شهر، برای شیخ‌مالام احترام ویژه‌ای قائل هستند. تیجانی‌ها زاویه‌های بسیاری در شهرهای مختلف نیجر و از جمله شهر چیوتا دارند. ‏مردم این کشور مانند سایر کشورهای غرب آفریقا، به زوایا و شیوخ احترام خاصی می‌گذارند و نذورات و هدایا و تبرکات خود را به آنان ‏هدیه می‌کنند. شیوخ و مراکز آنان، اغلب از جهت مالی به واسطه کمک‌های مردمی اداره می‌شوند. در بعضی از کشورها هدایا و ‏کمک‌های مردمی به‌اندازه‌ای زیاد است که فرزندان شیوخ به‌واسطه این مساعدت‌ها، در یک حالت رفاه و خوش‌گذرانی به سر می‌برند.‏

تیجانی‌های کشور نیجریه، از ورود به مسائل سیاسی و دخالت در شئون کشوری پرهیز کرده و اغلب به دنبال تدریس قرآن و علوم دینی ‏هستند. آنان در بعضی از مراکز، افزون‌ بر دروس دینی، با راه‌اندازی مدارس فرانکوعرب، به سوی دروس عصری نیز روی آورده‌اند و ‏در برخی از معاهد تحت اشراف آنان، دانشجویان این طریقت به مراحل آموزش‌های دانشگاهی نیز راه یافته‌اند. شایان ذکر است که سازمان ‏کنفرانس اسلامی، یکی از دانشگاه‌های خود را در این کشور تأسیس کرده است.‏

ارتباط شیعیان با تیجانی‌ها در نیجر

همان‌گونه که پیش از این ذکر شد، تیجانی‌های کشور نیجر متأثر از افکار تیجانی‌های شمال کشور نیجریه بوده و در نتیجه، در بسیاری از ‏تصمیم‌گیری‌ها تابع آنان هستند. از امور بسیار قابل‌توجه اینکه پس از روی آوردن تعداد بسیاری از مسلمانان تیجانی کشور نیجریه به مذهب ‏تشیع، تیجانی‌های کشور نیجر نیز به این مذهب روی آورده و شیعه شده‌اند. آمار نشان می‌دهد که جمعیت شیعیان در نیجر، بعد از شیعیان ‏نیجریه است. رابطه شیوخ تیجانیه و مراکز آنان در کشور نیجر با شیعیان و به‌خصوص نمایندگی‌های ایران در این کشور، بسیار حسنه بوده و ‏در مناسبت‌های یکدیگر شرکت می‌کنند. در حال حاضر، بسیاری از دانش‌آموختگان المصطفی ص که در این کشور حضور دارند، با ‏راه‌اندازی مراکز آموزشی و تبلیغی، به نشر مذهب اهل‌بیت: پرداخته‌اند.‏

 

پاورقی ها:

‏[۴۴]. وی از شیوخ بزرگ طریقه تیجانیه است که در شهر کولاخ سنگال متولد و دروس دینی خود را نزد ‏علمای سنگال و موریتانی ‏فراگرفت و پس از آن به کسوت خلافت تیجانی‌های سنگال و برخی از مناطق ‏غرب آفریقا درآمد. وی در نشر این طریقت در کشورهای ‏غرب آفریقا سهم بسیار بزرگی را داشته است.‏

 

منبع: فصل ششم کتاب تصوف در غرب آفریقا: طریقه تیجانیه، حجت الاسلام و ‏المسلمین سید محمد شاهدی.‏