طریقه تیجانیه در کشور نیجریه

  • کد خبر: 2402
  • منبع خبر: کتاب «تصوف در غرب آفریقا»

خلاصه شیخ ‌عمر سعید الفوتی، اولین کسی بود که طریقت تیجانیه را وارد بسیاری از شهرهای شمالی نیجریه کرد.


اولین کسی که این طریقت را وارد بسیاری از شهرهای شمالی نیجریه کرد، شیخ ‌عمر سعید الفوتی بود. او در سال ۱۹۲۶ در سر راهش به ‏حج، از سنگال به شمال این کشور آمد و با تبلیغات گسترده و انجام پاره‌ای کرامات، همانند شفای بیماران، بیان برخی از اخبار پنهانی و ‏غیب‌گویی و انجام استخاره، توانست تیجانیه را در این منطقه از آفریقا انتشار دهد و پیروان بی‌شماری را به این طریقت جذب نماید.‏

وی بعد از سفر حج و پس از آنکه شیخ‌ خرقه تیجانیه شد، و از سوی شیخ ‌محمد الغالی (قطب الأقطاب تیجانیه در عصر خود) در مکه اجازه نشر ‏این طریقت را گرفت، مدت پنج سال (۱۸۳۸-۱۸۳۳م) در دربار سلطان سوکوتو، محمد بلو (فرزند شیخ ‌عثمان دان‌ فودیو) گذراند.‏

محمد بلّو سلطان سوکوتو، عضویت در طریقت تیجانیه را پذیرفت و حاج عمر سعید تال در مدت اقامتش در سوکوتو، با دختر شیخ‌ محمد بلّو ‏ازدواج کرد. نفوذ تیجانی‌ها در سرزمین نیجریه، به‌خصوص در مناطق شمالی این کشور، موجب تشویق نظام استعماری انگلستان و نیز ‏سلاطین سوکوتو شد.‏

حضور هر طریقت دیگر می‌توانست برای نظم موجود، تهدیدی به شمار آید؛ از این رو، طرق دیگر از جمله طریقه قادریه تحت شعاع طریقه ‏تیجانیه قرار گرفت و پرونده آن در بسیاری از مناطق این کشور درهم پیچیده شد.‏

طریقه تیجانیه اصلاح ‌شده به رهبری شیخ ‌ابراهیم نیاس در شهر کولاخ سنگال، پس از حرکت تیجانیه عمریه، وارد مناطقی از کشور نیجریه ‏شد. هر چند که تیجانیه نیاسیه با عمریه اختلاف اساسی ندارد، ولی به‌خاطر نفوذ معنوی و شخصیت اخلاقی شیخ ‌ابراهیم نیاس، تا حدودی توانست ‏مردم را به خود جذب کند و طریقه عمریه را تحت الشعاع خود قرار دهد.‏

در حال حاضر، بیشترین تعداد علمای مسلمان نیجریه، پیرو طریقه تیجانیه‌اند و می‌توان تیجانیه این کشور را به دو دسته تقسیم کرد: یک عده ‏پیروان شیخ‌ ابراهیم نیاس و گروه دیگر تیجانی‌های معروف به ارتودکسی و همان تیجانیه عمریه هستند. هر دو دسته به طور طبیعی پیرو ‏سنت‌های گذشته خود بوده و بسیار به مکتب اهل‌بیت علیهم السلام نزدیک هستند و تعامل آنان با شیعیان بسیار حسنه است.‏

هم‌اکنون فرقه تیجانیه، سازمانی به نام جندالله در اختیار دارد که متشکل از مبلغان مذهبی است. این مبلغان برای تبلیغ فرقه خود، از شهری ‏به شهر دیگر و از روستایی به روستای دیگر، در آمد و رفت‌اند.‏

رهبران و رهروان طریقه تیجانیه هیچ‌گونه دخالتی در سیاست و مشارکت در به‌دست گرفتن زعامت مسلمانان نمی‌کنند و بر این باورند که ‏این‌گونه امور، از مسائل دنیوی است و دنیا محل سیر و سلوک سالک الی الله است. آنها به اقدامات دولت لائیک نیز تا وقتی که مانع فعالیت ‏و اجرای مراسم و آیین طریقت نباشد، هیچ حساسیتی نشان نمی‌دهند. قطب‌ها و شیوخ این طریقت به تربیت و تعلیم افراد اهتمام نمی‌ورزند؛ لذا ‏اکثر پیروان آنها از لحاظ علمی و آشنایی با تعالیم اسلامی، در سطح بسیار پایینی قرار دارند.‏

از شخصیت‌های معروف تیجانیه در کشور نیجریه، می‌توان به عبدالله سلام اکوشیل که بیش از ۱۱۰ سال عمر دارد، شیخ‌ کمال‌الدین و شیخ ‏شمس الدین از شهر لاگوس، شیخ تیجانی امیسور، شیخ ‌نصیرالدین اکین یمی و شیخ ‌مفتاح‌الدین از شهر ایبادان اشاره کرد. همچنین از شیوخ ‏صوفی‌مسلک فرقه تیجانیه در شمال نیجریه، می‌توان از شیخ‌ طاهر و عثمان بائوچی، شیخ‌ امینو، شیخ ‌المسکین، شیخ‌ شریف ابراهیم صالح ‏الحسینی از میدیگوری، شیخ تیجانی المسکین از کادونا، شیخ ‌هادی طاهر بائوچو، شیخ ‌حبیب الله آدم، عبدالله الایلوری و تعداد دیگری از شیوخ ‏نام برد.[۴۹]‏

 

پاورقی ها:

‏[۴۹]. نیجریه سرزمین زبان‌ها و قومیت‌ها، نوید رسولی، ص ۹۳.‏

 

منبع: فصل ششم کتاب تصوف در غرب آفریقا: طریقه تیجانیه، حجت الاسلام و ‏المسلمین سید محمد شاهدی.‏