وهابیت در تانزانیا

  • کد خبر: 2463
  • منبع خبر: کتاب «شیعیان تانزانیا وضعیت دینی، فرهنگی و اجتماعی

خلاصه شرق آفریقا از جمله مناطق مهم قاره آفریقا است که از دهه 1960 م مورد توجه عربستان سعودی قرار ‏گرفت و دولت مردان این کشور در راستای تبلیغ آیین ضاله وهابیت توجه خاصی به این منطقه نشان ‏دادند.


شرق آفریقا از جمله مناطق مهم قاره آفریقا است که از دهه 1960 م مورد توجه عربستان سعودی قرار گرفت و دولت مردان این کشور در راستای تبلیغ آیین ضاله وهابیت توجه خاصی به این منطقه نشان دادند. در دهه 1970 م و بویژه پس از افزایش قیمت نفت در 1975 م مبلغان وهابی نیز فعالیت های تبلیغی خود را در کشورهای گوناگون شرق آفریقا شدت بخشیدند. استراتژی عربستان در آن دوره اعطای بیش از سه هزار بورسیه تحصیلی دانشگاه های عربستان سعودی به مسلمانان کشورهای کنیا، تانزانیا و اوگاندا بود؛ در واقع دولت عربستان در آن مقطع زمانی در تلاش بود تا نسل جدیدی از روحانیان وابسته به خود را که در دانشگاه های این کشور به خصوص دانشگاه مدینه تحصیل کرده بودند، در راس جماعت های اسلامی این کشورها قرار دهد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، مقابله با افکار و اندیشه های شیعی در راس برنامه های وهابیان قرار گرفت.

اقدامات تبلیغی عربستان در دهه های هفتاد و هشتاد میلادی به دلیل آنکه با خشونت و افراطی گری علیه فرقه های مختلف مسلمانان همراه بود موفقیت چندانی نداشت. به همین دلیل رهبران وهابی با اطلاع از بی میلی مسلمانان نسبت به آیین وهابیت تلاش کردند از طریق اقدامات خیریه و انسان دوستانه مانند ساخت مساجد و مدارس، حفر چاه های آب آشامیدنی در روستاها، ترمیم جاده های بین شهری، ساخت کلینیک و غیره وجهه خود را بازیافته و با ارائه چهره ای خوشایند از خود نزد مسلمانان به مقابله با تشیع و طریقت های متصوفه در شرق آفریقا به پردازند. این استراتژی که بنیان آن بر سوء استفاده از فقر عمیق مسلمانان این کشورها است در حال حاضر نیز ادامه دارد و از طریق برخی سازمان های به ظاهر خیریه انجام می شود. (عرب احمدی، 1391، 369).

پیشینه ورود وهابیت به کشور تانزانیا به اواخر دهه 1960 م باز می گردد که طی این سال ها برخی از مبلغان وهابی در زنگبار و دارالسلام به تبلیغ این فرقه پرداختند. در سال 1970 م با ورود پروفسور مالک (پاکستانی الاصل و) از شاگردان ابوالعلاء مودودی به این کشور جمعیت وهابیون تانزانیا تاسیس شد. شیخ مالک که از استادان دانشگاه دارالسلام به شمار می رفت، پس از ایجاد این انجمن فعالیت های تبلیغی خود را آغاز کرد و با گرد هم آوردن گروهی از همفکران خود، در صدد اشاعه عقاید وهابیت برآمد. او حملات خود را متوجه باکواتا (شورای عالی مسلمانان تانزانیا) نمود و آن را دست نشانده مسیحیان نامید و خواهان دستیابی بیشتر مسلمانان به مقام های سیاسی و مدیریتی شد. اقدامات او موجب تشنج و ناآرامی هایی در محافل مسلمانان شد؛ به دلیل اقدامات افراطی او و همفکرانش در مرتد خواندن طریقت های متصوفه قادریه و شاذلیه و اعتراض به جشن میلاد النبی (ص) که بزرگ ترین مراسم دینی مسلمانان این کشور است، موجی از خشم و نفرت علیه وهابیان در سراسر تانزانیا به راه افتاد. به دنبال این رویدادها دولت تانزانیا از شیخ مالک خواست ظرف 24 ساعت خاک این کشور را ترک کند.

پس از اخراج شیخ مالک، فعالیت وهابی ها تا مدتی دچار رکود شد، اما برخی از شاگردان شیخ کارهای او را ادامه دادند. در سال های بعد چند نفر از دانش آموزان مستعد توسط رهبران وهابی شناسایی و به عربستان اعزام شدند. پس از بازگشت این دانش آموزان از عربستان، وهابیت در تانزانیا قدرت بیشتری پیدا کرد و این مبلغین با سکونت در شهرهای مختلف، شروع به تبلیغ وهابیت در میان مسلمانان کردند. در این سال ها بسیاری از مصری ها، سودانی ها و عمال سعودی نیز در پوشش معلمان قرآن و مدرسان مدارس اسلامی وارد این کشور شده و به تبلیغ وهابیت پرداختند.

در این میان تاسیس دفتر رابطه العالم الاسلامیه در دارالسلام و آغاز به کار سایر سازمان های وابسته به آن، موجب گسترش دامنه فعالیت مبلغان وهابی در مناطق گوناگون این کشور شد. سپس اقدام به تاسیس سازمان انصارالسنه در دارالسلام کردند که از آن زمان تاکنون به طور رسمی در راستای تبلیغ وهابیت تبلیغ می کند. آن ها همچنین دفاتر و شعبه هایی در سایر شهرهای کشور از جمله موروگورو، دودوما، آروشا و تانگا دارند. وهابی ها دو مسجد بزرگ در دارالسلام و ده ها مدرسه و مسجد در شهرهای زنگبار، تانگا و کیگوما، آروشا و موانزا دارند. 

مجمع الجزایر زنگبار نیز هدف فعالیت گسترده وهابیت قرار گرفته است. مردم زنگبار همواره بسیار خونگرم و صمیمی بوده و از دیرباز از اسلام معتدل و متسامح پیروی می کرده اند، ولی این جزیره در دهه های اخیر دستخوش تغییراتی شده است و بیم آن می رود که زنگباری ها بیش از پیش قربانی افراط گرایی شوند. تبلیغ و اشاعه وهابیت تغییرات اساسی در آداب و رسوم اسلامی مردم بوجود آورده است. مردم هر روز بیشتر نسبت به شیوه اسلامی که پیش گرفته اند، متعصب می شوند و مدارای خود را نسبت به دیگر مذاهب و مسلک های صوفیانه و نیز نسبت به مسیحیان از دست می دهند.

در ماه می سال 2012 گروهی از مسلمانان به یک کلیسا یورش بردند و پانصد نیمکت را به آتش کشیدند. در پی آن تظاهرات بزرگی برپاشد و در جزیره ای که سالیان طولانی شاهد زندگی مسالمت آمیز پیروان ادیان مختلف در کنار یکدیگر بود، ترس و اضطراب حاکم شد. گروهی دیگر به نام "جمعیت ترویج و بسیج اسلامی" که بیشتر به نام یومشو (Uamsho) شناخته می شوند، کشیشان مسیحی زنگبار را تهدید به سربریدن کردند و اعلام نمودند که برای استقلال زنگبار از تانزانیا و تاسیس دولتی مبتنی بر اسلام سیاسی می جنگند. این اظهارات جوی از ترس و بی ثباتی در زنگبار بوجود آورد و بر صنعت گردشگری که پیکره اقتصاد این جزیره است، تاثیر منفی گذاشت.

تخمین زده می شود عربستان سعودی به تنهایی سالانه یک میلیون دلار خرج موسسات اسلامی زنگبار می کند؛ در این خصوص می توان از بنیاد خیریه النور نام برد که چند سال قبل با هزینه عربستان سعودی در تانزانیا تاسیس شد و تا کنون دانشجویان و معلمان بسیاری را بطور رایگان جهت تحصیل به سودان و ابوظبی و عربستان فرستاده است. (The Wahabi Invasion Of Africa 13).

اکنون استراتژی وهابی ها در تانزانیا بر مبارزه با طریقت های صوفیه از یک سو و شیعیان از سوی دیگر استوار شده است. آن ها با چاپ کتاب، جزوه و نشریات مختلف و توزیع آن در شهرهای عمده تانزانیا به فعالیت می پردازند. با این حال گرایش عمومی در میان مسلمانان اهل سنت تانزانیا و به ویژه طریقت های قادریه و شاذلیه، بیزاری از این فرقه ضاله و مخالفت با حضور آن ها در این کشور است. گفتنی است در حال حاضر چند سازمان بزرگ وابسته به رابطه العالم الاسلامیه در این کشور فعالیت دارند که برخی از آن ها از جمله بنیاد الحرمین از سال 1998 م به بعد با محدودیت های دولت و نیروهای امنیتی روبرو شده اند. (عرب احمدی، 1391، 384).

در مجموع می توان گفت وهابیت با وجود سرمایه گذاری های هنگفت و فعالیت های زیاد تبلیغی، توفیق چندانی در تانزانیا به دست نیاورده است و عوامل آن را می توان در چند امر خلاصه نمود؛ اول: تندروی در تبلیغ وهابیت و ایجاد درگیری با مسیحیان و دیگر مسلمانان. دوم: مخالفت علنی و افراط در تبلیغ علیه طرق صوفیه. سوم: ورود به جرم، قتل و انفجار، از جمله انفجار سفارت امریکا که طالبان مسئولیت آن را به عهده گرفت. 

در حال حاضر می توان مغزهای مدبّر فرقه وهابیت در تانزانیا را شیخ قاسم مفوتا قاسم و شیخ جمعه المزروعی دانست. این دو شخصیت از افراد بسیار فعّال این فرقه هستند و در راستای نشر افکار خود با سخنرانی های متعدد و نوشتن مقالات و کتب علیه شیعه، فعالیت بسیار زیادی دارند، ولی در هر صورت آنان نتوانسته اند جلوی مذهب حقّه و رشد تشیع را بگیرند. (شاهدی، 1395، 90).

پایان سخن این که با نفوذ وهابیان در تانزانیا به تدریج القاعده نیز در این کشور فعال شد و براساس گزارش های سازمان سیا چند سازمان خیریه اسلامی وابسته به عربستان سعودی در تانزانیا از حامیان القاعده به شمار می روند. چند تن از ماموران عالی رتبه القاعده از سال 1993 م فعالیت های خود را در این کشور را آغاز کردند و با حمایت برخی از مسلمانان زنگباری از جمله خلفان محمد خمیس که در جوانی در اردوگاه های طالبان افغانستان آموزش دیده بود، چند شرکت تاسیس کردند و تحت پوشش این شرکت ها اقدام به ورود سلاح به تانزانیا نمودند. حمله به سفارت آمریکا در دارالسلام در سال 1998 م به دست خلفان محمد خمیس و زنگباری الاصل دیگری انجام شد و بمب های استفاده شده نیز به دست یکی از اعضای مصری القاعده ساخته شده بود. در جریان این حمله 11 نفر کشته و 85 نفر زخمی شدند و سپس برخی از مسلمانان دستگیر و فعالیت چند موسسه وابسته به عربستان (از جمله بنیاد الحرمین) نیز متوقف گردید.

 

منبع: کتاب «شیعیان تانزانیا وضعیت دینی، فرهنگی و اجتماعی» نوشته سید احمد سیدمرادی، ص 113- 110.