طریقه های صوفیه در تانزانیا

  • کد خبر: 2475
  • منبع خبر: کتاب «شیعیان تانزانیا وضعیت دینی، فرهنگی و اجتماعی

خلاصه شرق آفریقا محل استقرار بسیاری از طریقه های صوفیانه است که در مناطق مختلف آن پیروان زیادی ‏دارند.


شرق آفریقا محل استقرار بسیاری از طریقه های صوفیانه است که در مناطق مختلف آن پیروان زیادی دارند. آداب و رسوم خاص، اعمال اسرار آمیز، آمیختگی عقاید صوفیانه با سنت های بومیان و زندگی ساده و به دور از تجمل شیوخ متصوفه، از مهم ترین عواملی است که موجب اقبال عمومی به این طریقه ها شده است. با ورود چند درویش بزرگ در میانه قرن نوزدهم میلادی به مناطق مختلف زنگبار و تانگانیکا، پیشرفت تدریجی تصوف در تانزانیا آغاز شد و به سرعت مورد توجه مردم قرار گرفت. از مهم ترین طریقه های صوفیانه می توان به قادریه، اویسیه، شاذلیه، عسکریه و رفاعیه اشاره کرد که دارای پیروان زیادی در تانزانیا هستند.

 

طریقه قادریه: یکی از معروف ترین و پرطرفدارترین طریقه های متصوفه در شرق آفریقا است که در زمره فعال ترین مسلمانان شرق آفریقا به شمار می روند. پیشینه این طریقه به قرن نوزدهم میلادی و ورود چند نفر از شیوخ بزرگ این طریقه از جمله شیخ اویس بن محمد سومالیایی به زنگبار بر می گردد. شیخ اویس که از بزرگان قادریه به شمار می رفت، در سال 1870 م به دعوت سلطان زنگبار به این جزیره سفر کرد و در مدت اقامت خود در زنگبار سلسله مراتب خاصی برای طریقت خود وضع کرد و هواداران بسیاری را جذب نمود. سید عمر القلطین نیز نقش مهمی در معرفی و گسترش قادریه در شرق آفریقا ایفا کرد و مقبره او در زنگبار امروزی از مراکز مورد احترام قادری ها به شمار می رود. (عرب احمدی، 1391، 137).

 

طریقه اویسیه: سنگ بنای این طریقه در زمان شیخ ظهور بن محمد در تانزانیا نهاده شد. او در سال های اقامت خود در شهر تابورا بین سال های 1894 تا 1908 م با ایجاد جامعه ای مبتنی بر برادری و اخوت، اساس و پایه انجمن اویسیه را با آموزش صوفی گری در قالب تلاوت و نغمه قرآن به تازه مسلمانان بنا نهاد. جانشینان شیخ ظهور تعالیم و دستورات او را ادامه دادند و طریقه اویسیه را به طور رسمی در تابورا تاسیس و پیروان جدیدی نیز جذب کردند. (عرب احمدی، 1384، 139).

 

طریقه شاذلیه: قدیمی ترین طریقه صوفیانه در شرق آفریقا است و پیشینه آن به نیمه اول قرن نوزدهم می رسد. تعداد قابل توجهی از مسلمانان شرق آفریقا در زمره پیروان طریقه شاذلیه به شمار می روند و دومین طریقه بزرگ متصوفه در شرق آفریقا است که زوایای فراوان در شهرها و روستاهای تانزانیا دارد. مریدان این طریقه برای قطب خود ابوالحسن علی بن عبدالله بن عبدالجبار حسینی ادریس مشهور به شاذلی بنیان گذار این فرقه احترام فوق العاده ای قائل هستند و او را امام و پیشوای خود می دانند. موسس این فرقه در آفریقا شیخ محمد بن ابوبک آل هنزوانی است که به گسترش طریقه در زنگبار همت گماشت. شاذلیه پس از آغاز فعالیت خلیفه حسین بن محمود کیلوایی در اوایل قرن بیستم جان تازه ای گرفت و در شرق آفریقا به ویژه تانزانیا گسترش یافت. یکی از مشهورترین شیخ های کنونی شاذلیه در تانزانیا، شیخ نورالدین حسین شاذلی نوه پسری خلیفه حسین بن محمود کیلوایی است. او امام مسجد شاذلیه دارالسلام است و روسای جمهوری این کشور نیز برای او احترام خاصی قائلند. (عرب احمدی، 1391، 140).

 

طریقه رفاعیه: در زنگبار در آغاز یکی از شعبه های شاذلیه بود که امروزه به طریقه مستقلی تبدیل شده است و در حال حاضر بیشتر پیروان آن در زنگبار، تانگا و دارالسلام زندگی می کنند. رفاعیه در اواخر قرن نوزدهم به وسیله احمد بن محمد بن خمیس(احمد فوندی) از اهالی جزیره آنژوان کومور به زنگبار راه یافت و اوایل قرن بیستم میلادی در دیگر شهرهای تانزانیا نیز گسترش یافت. پیروان رفاعیه احترام و جایگاه والایی برای سید احمد رفاعی سرسلسله این طریقه قائل هستند و به دلیل انجام برخی اعمال شگفت انگیز مانند بلعیدن آتش و فروبردن ابزارهای تیز مانند چاقو در بخش هایی از بدن و بازی با مارها شهرت دارند. (همو، 141).

طریقه عسکریه: نیز منشعب از شاذلیه است و در سال 1930 م توسط شیخ ادریس بن سعد در دارالسلام تاسیس شد. این طریقه هم اکنون در شهرهای بزرگ تانزانیا چون دارالسلام، موروگورو و سونگیا پیروانی دارد ولی شمار آن ها در مقایسه با سایر فرقه ها کمتر است. آن ها آداب و رسوم پیچیده ای دارند و پیروان آن معمولا اسرار فرقه را به غیر خود بروز نمی دهند. افزون بر این طریقه ها، فرقه علویه نیز در برخی از شهرهای تانزانیا پیروانی دارد که به اهل بیت پیامبر اسلام(ص) ارادت زیادی دارند و اعمال مذهبی آن ها شباهت هایی با شیعیان اثنی عشری دارد. (عرب احمدی، 1384، 141).

در یک نظر کلی در باره فعالیت های طرق صوفیه و انتشار آن ها می توان گفت: طرق صوفیه در شرق آفریقا و بویژه تانزانیا مثل برخی از کشورهای غرب و شمال آفریقا همچون سودان، مصر، الجزایر، مغرب، سنگال طرفداران پروپاقرصی ندارد. آن شور و نشاطی که در میان اتباع طرق صوفیه در دیگر کشورها مشاهده می شود، در تانزانیا به ندرت به چشم می خورد. اتباع طرق صوفیه در این کشور تنها در برخی از مراسم های عمومی از قبیل مولد النبی (ص) تجمع می کنند و کمتر مجالس ورد و ذکر مثل دیگر کشورها دارند. همچنین یکی از عوامل عمده در عدم توسعه طرق صوفیه، مبارزه مستمر وهابیت علیه آن ها در این مناطق است. در برخی از مناطق شرق آفریقا بویژه کشور رواندا تا چند دهه قبل طرق صوفیه فعالیت های گسترده و طرفداران زیادی داشتند، اما در حال حاضر به خاطر گسترش دامنه تبلیغات وهابی ها، اثری از آن ها دیده نمی شود. در رواندا زمانی طریقه قادریه دارای شهرت خاص و طرفداران زیادی بود و اکنون افراد معدودی طرفدار دارد. (شاهدی، 1395، 81).

 

منبع: کتاب «شیعیان تانزانیا وضعیت دینی، فرهنگی و اجتماعی» نوشته سید احمد سیدمرادی، ص 116- 114.