سازمان و تشکل های اسلامی در تانزانیا

  • کد خبر: 2478
  • منبع خبر: کتاب «شیعیان تانزانیا وضعیت دینی، فرهنگی و اجتماعی

خلاصه مسلمانان تانزانیا سازمان های مختلفی دارند و مهم ترین سازمان اسلامی کشور، شورای عالی مسلمانان تانزانیا است.


 مسلمانان تانزانیا سازمان های مختلفی دارند:

مهم ترین سازمان اسلامی کشور، شورای عالی مسلمانان تانزانیا(Bakwata) است. این شورا در سال 1968 م تاسیس شد و تاکنون نقش محوری در امور معنوی و خدمات اجتماعی مسلمانان ایفا کرده است. این شورا پس از انحلال «انجمن رفاه مسلمانان شرق آفریقا» و در هماهنگی کامل با حکومت تانزانیا تشکیل شد و در کلیه استان ها و شهرها و روستاها شعبه دارد. باکواتا با برخی دولت های اسلامی همچون مصر و عربستان رابطه دارد و سالانه تعدادی طلبه و دانشجو را در این کشورها بورسیه می کند. باکواتا در عمل از تز جدایی دین از سیاست پیروی می کند و در جهت تقویت مواضع دولت و مبارزه با سیاسی شدن علما و مردم و مساجد گام بر می دارد. باکواتا همواره مورد تایید دولت تانزانیا بوده و دولت نیز در امور مسلمانان تنها با آن شورا مشورت می کند. (دفتر مطالعات، 1388، 16).

رئیس سازمان باکواتا مفتی اعظم کشور است و هیئت امناء آن با عضویت حدود 15 شیخ از شهرهای مختلف کشور تشکیل می شود. این سازمان به شیوه شورایی اداره می شود و مفتی اعظم معمولا در مواقع مهم با اعضاء هیئت امناء به بحث و تبادل نظر می پردازد. فعالیت های سازمان باکواتا تاکنون به چند سرفصل کلی تقسیم شده است که می توان به این امور اشاره کرد: مسئولیت حج و تهیه ویزای افرادی که قصد سفر به مکه مکرمه را دارند (البته تا قبل از افتتاح سفارت عربستان سعودی در دارالسلام در سال 1996م)، نظارت بر اوقاف و امور خیریه مسلمانان کشور، نظارت بر ازدواج و طلاق مسلمانان، اعطای بورسیه به دانش آموزان مستعد در داخل و خارج کشور، برگزاری مراسم و اعیاد مذهبی نظیر جشن میلاد النبی(ص)، چاپ کتاب های اسلامی و نظارت بر کلیه امور مساجد و مدارس اسلامی کشور.

بودجه باکواتا از طریق وقف برخی از مدارس دینی و مراکز تجاری تامین می گردد و علاوه بر آن دارای دو مدرسه بزرگ در دارالسلام است که شهریه آن ها توسط سازمان باکواتا دریافت می گردد؛ باکواتا از دولت تانزانیا نیز کمک مالی دریافت می کند. با این وجود ضعف ساختاری و انفعال سیاسی باکواتا موجب شده است این سازمان تا حد زیادی اعتبار خود را نزد مسلمانان تانزانیا از دست بدهد. فقدان قدرت اجرایی باکواتا و جانبداری از دولت به هنگام بروز چند بحران مذهبی بین مسلمانان و مسیحیان نیز بر بی اعتمادی مسلمانان به سازمان دامن زده است، گرچه مفتی اعظم تانزانیا و اعضاء هیئت امناء باکواتا همچنان سعی دارند تا موقعیت خود را به عنوان عالی ترین نهاد اسلامی کشور حفظ کنند. (عرب احمدی، 1384، 130).

شورای قرآن تانزانیا(Balukta)  دومین تشکل مهم مسلمانان در تانزانیا به شمار می رود. این سازمان از نظرات انقلابی تری نسبت به باکواتا برخوردار است و معتقد است که سازمان های اسلامی باید به نحو فعال تری به مشکلات مسلمانان رسیدگی کنند. این سازمان در دهه 1980 م تاسیس شد و هدف اولیه آن گسترش اسلام با ارائه آموزش های دینی و ساخت مسجد بود؛ اما بعد موضع خود را به سمت برابری مسلمانان و مسیحیان و سپس تاسیس یک کشور اسلامی در تانزانیا تغییر داد و با گردهم آوردن جوانان مسلمان اعلام جهاد کرد که موجب شد فعالیت های آن از جانب دولت محدود شود. (دفتر مطالعات، 1388، 17).

در حال حاضر شورای قرآن تانزانیا همه ساله مسابقات حفظ و قرائت قرآن را در سطح کشور برگزار می کند و برگزاری کنفرانس ها و گردهمایی های مختلف و چاپ و نشر کتاب های اسلامی نیز از دیگر فعالیت های تبلیغی این سازمان به شمار می رود. درآمد این سازمان از طریق کمک های مالی برخی افراد نیکوکار، موسسات خیریه خارجی و برخی اقدامات تجاری همچون ساخت هتل و رستوران به دست می آید. طی چند سال گذشته ایدئولوژی شورای قرآن تانزانیا نرم تر شده است ولی آنان همواره عملکرد مسئولان باکواتا را زیرسوال می برند و از محافظه کاری و بی توجهی آن ها به اوضاع اجتماعی مسلمانان انتقاد می کنند. (عرب احمدی، 1384، 132).

شورای عالی سازمان های اسلامی که به زبان سواحیلی بارازاکو نامیده می شود، سازمان اسلامی دیگری است که در سال 1992 م و به دنبال برگزاری سمیناری در دانشگاه دارالسلام در خصوص بررسی عملکرد سازمان باکواتا تشکیل شد و گروهی از استادان و کارمندان مسلمان دانشگاه دارالسلام با مشارکت دیگر مسلمانان به طور رسمی این سازمان را به وجود آوردند. اقدامات مهم بارازاکو طی دوران فعالیت خود اغلب برگزاری همایش ها و گردهمایی های اسلامی در مناطق گوناگون کشور بوده است و علاوه بر آن، ده ها مدرسه قرآنی و اسلامی و مسجد را در شهرهای گوناگون تانزانیا تحت پوشش خود دارد.

این سازمان از بدو تاسیس همواره به اقدامات باکواتا و شخص مفتی اعظم تانزانیا در رسیدگی به وضعیت مسلمانان کشور اعتراض کرده و موارد ضعف این سازمان را آشکار ساخته است. آن ها معتقدند شورای عالی مسلمانان تانزانیا و سیاست ها و خط مشی این سازمان باید دچار دگرگونی های زیرساختی شود. آنان جامعه اسلامی تانزانیا را دارای ظرفیت های فراوان برای پیشرفت های چشمگیر در زمینه های اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی می دانند. (همو، 1391، 267).

مرکز اسلامی و مسجد قبا در سال 1982 م توسط انجمن نویسندگان تانزانیا تاسیس گردید و در حال حاضر یکی از مراکز اسلامی مهم تانزانیا و به ویژه دارالسلام به شمار می آید. این مرکز علاوه بر برگزاری مناسبت های گوناگون مذهبی، فعالیت های آموزشی چشمگیری در مقاطع ابتدایی، متوسطه و دروس آزاد (اصول عقاید، قرائت قرآن و عربی) دارد و مدارک تحصیلی آن را وزارت آموزش و پرورش تانزانیا تائید می کند. مسجد قبا از طریق هیئت مدیره اداره می شود و اعضاء هیئت مدیره هر چهار سال یک بار و براساس رای گیری اعضاء انتخاب می شوند؛ این سازمان نیز از منتقدان باکواتا به شمار می رود. (همو، 1384، 134).

 

کانون نویسندگان مسلمان (وارشا) نیز یکی از موسسات اسلامی مهم است که در سال 1975 م فعالیت خود را آغاز کرد. اعضاء این کانون را گروهی از نویسندگان مسلمان کشور تانزانیا تشکیل می دهند که با چاپ کتاب های اسلامی و برگزاری همایش هایی در باره موضوعات آموزشی، در صدد رشد سطح معلومات علمی و دینی جوانان مسلمان هستند. وارشا در آغاز زیر مجموعه باکواتا بود، اما در سال 1982 م با مشاهده ضعف عملکرد این سازمان در خصوص اقدامات دولت تانزانیا، به طور رسمی از باکواتا جدا شد.

مرکز اصلی کانون نویسندگان مسلمان، مرکز اسلامی و مسجد قبا است و آنان از سال 1982 م اقدامات گسترده ای را با برگزاری کلاس ها و کارگاه های آموزشی در زمینه معرفی اسلام به غیر مسلمانان و نشر تعالیم اسلامی به مسلمانان آغاز کردند. وارشا تاکنون ده ها عنوان کتاب و مجله در موضوعات اسلامی به چاپ رسانده است و اعضاء آن در صدد تقویت مدارس قرآنی و تدریس قرآن به شیوه جدید در این مدارس هستند. کانون نویسندگان مسلمان از منتقدان باکواتا است و اعضاء آن با سخنرانی در مجامع عمومی و چاپ کتاب و نشریات و بهره گیری از اینترنت، همواره در باره اقدامات دولت مبنی بر محدود نگه داشتن بیشتر مسلمانان کشور و همراهی باکواتا و دولتمردان تانزانیا روشنگری می کنند. (همو، 1391، 269).

هیئت امنای مسلمانان دانشگاه دارالسلام که از آن با عنوان «انجمن دانشجویان مسلمان دانشگاه دارالسلام» نیز یاد می شود، سازمانی اسلامی است و فعالیت خود را از دهه 1980 م آغاز کرد. اعضاء هئیت امنای مسلمانان دانشگاه دارالسلام را گروهی از دانشجویان و استادان مسلمان دانشگاه تشکیل می دهند که با روشنگری (در زمینه تبعیض های موجود در پذیرش دانشجویان مسلمان و مسیحی)، تلاش می کنند، دیدگاه تبعیض آمیز دولت و مسیحیان حاکم بر کشور و بی میلی آن ها در ارتقاء سطح تحصیلات عالیه مسلمانان را نمایان سازند. به عنوان نمونه آمارهای منتشر شده این سازمان در دهه های 1990 و 2000 میلادی در باره دانشجویان ورودی سال های متوالی، سهم بسیاری در بیداری مسلمانان و اعلام اعتراض آنان به نابرابری جمعیت دانشجویان مسلمان و مسیحی در بزرگ ترین دانشگاه این کشور داشته است.

شورای مساجد تانزانیا موسوم به بامتیا، سازمان اسلامی دیگری است که وظیفه اصلی آن رسیدگی به امور مساجد کشور به ویژه زنگبار است. این سازمان در سال 1981 م با کمک های مالی چند کشور اسلامی تاسیس شد و با همکاری آن ها کمک های نقدی و غیر نقدی را در اختیار مساجد تانزانیا قرار می داد. شورای مساجد از آغاز فعالیت با مخالفت باکواتا که خود را متولی نظارت و رسیدگی به مساجد کل کشور می دانست مواجه شد، اما در عین حال تاکنون شوری به فعالیت های خود ادامه داده است.

منظمات الدعوه الاسلامیه از تندرو ترین و انقلابی ترین سازمان های اسلامی تانزانیا است و اعضاء آن را گروهی از مسلمانان انقلابی و فعال اهل سنت تشکیل می دهند که در پی پیشرفت مسلمانان کشور و بهبود وضعیت اجتماعی و رفاهی آن ها هستند. این سازمان، مخالف محافظه کاری باکواتا و در صدد تغییرات جدی به نفع مسلمانان است. (همو، 1384، 135).

جمعیت مقارنه الادیان، مرکز اسلامی تانزانیا، مرکز تولاریقا امبالی، جماعت کوکانی، جماعت کچ و جماعت مسلمانان سنی از دیگر سازمان های اسلامی کشورند که در راستای تبلیغ مذهب خود فعالیت می کنند.

 

آژانس مسلمانان آفریقا در تانزانیا

آژانس مسلمانان آفریقا، آژانس کمک های بین المللی اسلامی و لیگ مسلمانان جهان (رابطه العالم الاسلامی) در تانزانیا نمایندگی دارند. این سازمان ها هر یک در جهت کمک به مسلمانان فقیر و دردمند این کشور و پخش کمک های نقدی و غیر نقدی و البته با انگیزه تبلیغ اسلامی فعالیت می کنند.

در این میان آژانس مسلمانان آفریقا، سازمانی اسلامی و غیردولتي است كه در سال 1981 م توسط يك پزشك كويتي بنام «عبدالرحمن حمود السميط» با اهداف فعالیت های خيريه و عمرانی تأسيس شد. او بارها اعلام كرد هدف اصلي سازمان اين است كه به هر تعداد از افراد جامعه كه ممكن است خدمات ديني ـ مذهبي، درماني، اجتماعي و فرهنگي ارائه كند. اين آژانس تقريباً در چهل كشور آفریقایی از جمله تانزانیا فعاليت دارد و معمولا توسط مراكشي ها و سوداني ها اداره می شود كه پس از طي دورۀ آموزشي و مهارتي در بوركينافاسو، به اين سِمت گمارده می شوند.

آژانس در هر يك از اين چهل كشور، حداقل پنج کادر اداری دارد كه يك نفر به عنوان مدير اجرايي و چهار نفر ديگر به عنوان مسئول فعاليت هاي اجتماعي (راعي الاجتماعيه)، مسئول فعاليت هاي درماني (راعي الصحه)، مسئول فعاليت هاي تبليغی (راعي الدعويه) و مسئول فعاليت هاي فرهنگي و علمي (راعي العلميه) اشتغال دارند. در كشورهايي كه آژانس فعاليت هاي گسترده تري دارد، تعداد كارمندان به سي نفر هم مي رسد.

دغدغۀ اصلي آژانس، تعليم و تربيت و آموزش هاي حرفه اي و فنی است كه نتيجۀ آن تقویت زيرساخت ها و پي ريزي شالوده اي محكم است و بدینگونه شرايط مشاركت مسلمانان را در فعاليت هاي مدني و سياسي كشورشان فراهم می سازد. تفاوت برنامه درسي رايج در آموزشگاه هاي زير مجموعۀ آژانس در قياس با برنامه دیگر مدارس، در این حد است كه غير از دروس معمول رسمی، دروس دینی نيز در این مدارس آموزش داده مي شود. در مناطق دورافتاده، آژانس فعاليت های خود را بطور ويژه به ساخت مساجد، مدارس ابتدايي، حفر چاه و خدمات درماني به اهالي اختصاص می دهد. آژانس در شهر کوروگوه تانزانیا در سال 1987 چهار مسجد و در سال 2000 يك مدرسه ابتدايي و دو منبع آب احداث كرد. (مقاله شبكه سازمان هاي اسلامی در جنوب صحراي آفريقا).

 

بنیاد الحرمين

سازمانی است كه در سال 1991 ميلادي مطابق با 1412 قمري توسط گروهي از علماي سعودي در رياض در كشور عربستان با هدف تبليغ اسلام و كمك به نيازمندان در سراسر جهان بنيان گذاشته شد. رياست اجلاس عمومي اين سازمان در اختيار دكتر شيخ صالح عبدالعزيز آل الشيخ وزير «شؤون اسلامي و  تبليغات و ارشاد اسلامي« عربستان بود كه اين امر به روشني نشان دهنده دخالت دولت سعودي در خط مشي سياسي سازمان است. در واقع سنگ بناي الحرمين در سال 1988 توسط يك عربستاني به نام عقيل العقيل در شهر كويته نزديك كراچي پاكستان گذاشته شد. چهار سال از زندگي او در پاكستان، وقف تبليغ اسلام و كمك به مبارزۀ افغان ها عليه اتحاد جماهير شوروي شد و اين در زماني اتفاق افتاد كه عقيدۀ جهادي و جنبش هاي برخاسته از آن به وجود آمدند.

 از بدو تأسيس تا ژانويۀ سال 2004 م العقيل منصب دبير كلي اين سازمان را بر عهده داشت. در اين تاريخ و متعاقب متهم شدن سازمان به حمايت مالي از گروه القاعده، او مجبور به كناره گيري شد. پس از آن وزير شؤون اسلامي عربستان و رئيس سازمان الحرمين طي حكمي شيخ دبّاس بن محمد نايب رئيس و  نمايندۀ سابق شعبۀ اين سازمان در اروپا را به دبير كلي سازمان گماردند. الدبّاس به نوبۀ خود در اعتراض به سركوب سازمان و به ويژه در اعتراض به بلوكه شدن دارائي هاي آن كه مانع جدي بر سر راه فعاليت هاي تبليغي سازمان بود، در سال 2004 م بنیاد الحرمين را ترك كرد. پس ازآن الحرمين توسط آمريكائي ها به دقت تحت نظر قرار گرفت و در نهايت دولت عربستان در پنجم اكتبر 2004 م اين سازمان را به طور رسمی منحل كرد.

در ساختار سازمان الحرمين، كميسيون هايي با وظايف مختلف تعریف شده بود که كميته هاي تبليغي را در زیر مجموعه خود داشتند و آن کمیته ها در نقاط مختلف جهان از جمله آفريقا، اروپا، آسيا و آمريكاي شمالي فعاليت می کردند. رواج آموزشگاه هايي در سطح متوسطه براي مطالعات علوم اسلامي در شرق آفريقا به ويژه در پايتخت هاي تانزانيا و كنيا و نيز در شهرهاي تانگا، موشي و مومباسا در اين دو كشور، از اقدامات اين سازمان بود. تمام ادارات اجرايي سازمان در منطقه در حال حاضر تعطيل هستند، ولی نهادهاي آموزشي اين بنياد، عليرغم مشكلات عديدۀ مالي كه بر اثر بلوكه شدن دارائي هاي شركت در بانك ها به وجود آمده است كماكان به فعاليت خود ادامه مي دهند. (همان).

سازمان اطلاعاتی آمریکا در گزارشی در باره عملیات تروریستی القاعده در تانزانیا هشدار داده و یادآور شده است که جزیره زنگبار در حال حاضر یکی از مراکز اصلی تجمع القاعده و افراد وابسته به آن در شرق آفریقا به شمار می رود. (عرب احمدی، 1391، 418).

 

منبع: کتاب «شیعیان تانزانیا وضعیت دینی، فرهنگی و اجتماعی» نوشته سید احمد سیدمرادی، ص 121- 116.