جوانان و زنان در جامعه خوجه اثنی عشری

  • کد خبر: 2549
  • منبع خبر: کتاب «شیعیان تانزانیا وضعیت دینی، فرهنگی و اجتماعی

خلاصه یکی از موضوعات مهم در روابط اجتماعی شیعیان خوجه چگونگی تعامل با نسل جوان است.


مراسم ازدواج شیعیان خوجه

جامعه شیعیان خوجه اثنی عشری به دلیل پیشینه خود برخی از آداب و رسوم ویژه هندوها را در خود جای داده است. یکی از مهم ترین سنت های آنان که اوج آمیختگی آداب و رسوم هندویی و اسلامی را نشان می دهد مراسم ازدواج است. در جامعه شیعیان اثنی عشری پس از آن که خانواده پسر دختری را شناسایی می کنند، مراسم خواستگاری به صورت سنتی انجام می شود و خانواده داماد در منزل عروس حضور می یابند. پس از توافق درباره ازدواج، مذاکرات رسمی در باره مهریه و جهیزیه انجام می شود و در پی آن خبر نامزدی زوج جوان در یک مهمانی به نام «سقای» و بنابر آداب و رسوم گجراتی اعلام می شود.

یک شب قبل از جشن عروسی، مراسمی که شادی نام دارد آغاز می شود و زنان خانواده عروس مراسم شادمانی و آواز را برگزار می کنند. در این جشن حنابندان با تشریفات ویژه ای انجام می شود، به این ترتیب که خانواده داماد ظرفی از حنا به نام «مهتدی» را برای خانواده عروس می فرستد و دست ها و کف پاهای عروس با حنا نقاشی می شود. سپس خانواده عروس کوزه ای از روغنی خوشبو را نزد داماد می فرستند و وی خود را با آن معطر می سازد. جشن عروسی معمولا در امامباره های هر جماعت و تنها با حضور مردان انجام می شود. در این زمان عروس که اطرافیان گرد او را گرفته اند در سالن زنان پایان مراسم را انتظار می کشد. خطبه عقد را روحانی جماعت می خواند و پس از خواندن خطبه، حلقه گلی را بر گردن داماد می آویزند و همگان برای زوج جوان آرزوی خوشبختی و موفقیت می کنند.

جشن عروسی پس از عقد ادامه می یابد و شب هنگام عروس به خانه داماد منتقل می شود. با پای گذاشتن عروس به منزل پدر و مادر داماد، آن ها با شیرینی به استقبال وی می شتابند. نخستین گام عروس به خانه پدر شوهرش را «پاگایلاگانی» می نامند. عروس پس از آن پای خود را بر کوزه ای گلی می نهد. در کشور تانزانیا جشن های عروسی گاهی با برخی سنت های عربی نیز در هم می آمیزد. (همو، 35).

 

جوانان خوجه اثنی عشری

یکی از موضوعات مهم در روابط اجتماعی شیعیان خوجه چگونگی تعامل با نسل جوان است. گسترش فرهنگ غربی و گرایش برخی جوانان خوجه به آن و دور شدن از سنت های اجدادی، سبب چالش های جدی در روابط داخلی جامعه خوجه شده است. جوانان با متد و روش تبلیغ تشیع در میان بومیان آفریقایی چندان موافق نیستند؛ آن ها به نوع نگاه بزرگ ترها به سیاهان آفریقایی اعتراض دارند و معتقدند که این وضعیت باید تغییر کند و شیوه های جدیدی برای جذب سیاهان بومی به مذهب تشیع به کار گرفته شود.

آن ها مقررات و اصول حاکم بر جوامع خوجه را با اختیار و آزادی خویش در تناقض می دانند و از نظر آن ها خوجه بودن، افتخاری در رده های سوم و چهارم است و انسانیت و تشیع تقدم بر هندی و خوجه بودن دارد. آنان معتقدند که به جای گریه و عزاداری، راه های دیگری نیز برای جلب رضایت ائمه(ع) وجود دارد و علم گرایی را بهتر از تعصب گرایی می دانند. این جوانان به موضوعات مطرح شده در سخنرانی ها اعتراض دارند و محتوای آن ها را بی فایده و کهنه قلمداد می کنند. (همو، 114).

 

تفاوت دیدگاه های جوامع خوجه، موجب توجه ویژه فدراسیون های خوجه به جوانان شده است. آن ها می کوشند با آموزش فرهنگ و تمدن اسلامی و گسترش اخلاق اسلامی از خود باختگی جوانان در برابر فرهنگ غرب جلوگیری کنند. رهبران خوجه برای افزایش انگیزه جوانان در ورود به مساجد تلاش می کنند برنامه های مذهبی را به شکل جذابی برای آنها اجرا کنند. در سال های اخیر حرکتی نوین برای آشتی دادن جوانان با مقررات و قوانین حاکم اجرا شده و رهبران خوجه تا اندازه ای سخت گیری و افراط در پیروی بی چون و چرای اعضاء از مقررات فدراسیون های خوجه را کاهش داده اند. تصمیم سازان خوجه برخی از جوانان را به عنوان اعضاء هیئت رئیسه جوامع خوجه برگزیده  و آنها را در تصمیم گیری ها دخالت داده اند. (عرب احمدی، 1389، 48).

 

زنان در جامعه خوجه اثنی عشری

زنان در میان خوجه ها یکی از ارکان جامعه به شمار می آیند که وظیفه اصلی آنان تربیت فرزندان و رسیدگی به وضعیت خانواده است؛ با این حال به دلیل دیدگاه مرد سالاری حاکم بر جامعه خوجه، آنان نقشی همپای مردان ندارند. بر همین اساس بانوان خوجه اغلب به خانه داری می پردازند و مردان تمایل چندانی برای اشتغال زنان در بیرون از منزل ندارند. زنان هیچ محدودیتی برای تحصیل ندارند، اما در زمینه انتخاب شغل باید پیرو نظر شوهران خود باشند؛ به همین دلیل به جز محیط های آموزشی و بهداشتی و برخی مراکز خیریه، زنان در دیگر بخش های جامعه حضور کمرنگی دارند.

بانوان در زمینه بهره گیری از امکانات دینی نیز محدودیت های نسبی دارند و در نمازهای جماعات و جمعه کمتر شرکت می کنند و برپایی مراسم و مناسبت های مذهبی آنان نیز پیرو قوانین و مقررات ویژه و گرفتن اجازه از کمیته تبلیغ جماعت است. برخی زنان تحصیل کرده خوجه در سال  های اخیر به طور جدی خواهان کسب حقوق مساوی با مردان در همه زمینه ها هستند. در پی تحقق این هدف و برای تعدیل فضا به سود زنان، جلسات و گردهمایی های مختلفی برگزار شده است. یکی از مهم ترین این گردهمایی ها، کنفرانس بزرگ بانوان خوجه در لندن بود که کمیته های زنان جماعات گوناگون، در آن حضور چشمگیری داشتند. آن ها نقش پر رنگ تر بانوان در جامعه خوجه های اثنی عشری را از فدراسیون جهانی خواستار شدند.

فدراسیون جهانی نیز در سال 2004 م اداره ای با عنوان میز زنان تاسیس کرد که مهم ترین اهداف آن عبارتند از: رسیدگی به موضوعات اجتماعی و فرهنگی از سوی زنان خوجه، ایجاد زمینه مشارکت زنان در برنامه های فدراسیون جهانی، ایجاد مناسبات سازنده بین بانوان خوجه و اطلاع رسانی فعالیت های فدراسیون جهانی میان بانوان خوجه کشورهای گوناگون. مدیران اداره میز زنان نیز در تلاش اند برای حل مشکلات بانوان و استفاده از نظرات آن ها، همایش هایی را با حضور زنان جماعات مختلف برگزار کنند. (همو، 54).

 

منبع: کتاب «شیعیان تانزانیا وضعیت دینی، فرهنگی و اجتماعی»، نوشته سید احمد سیدمرادی، ص 135 - 133.