وضعیت فرهنگی و آموزشی شیعیان خوجه

  • کد خبر: 2552
  • منبع خبر: کتاب «شیعیان تانزانیا وضعیت دینی، فرهنگی و اجتماعی

خلاصه یکی از ویژگی های بارز جامعه شیعیان خوجه اثنی عشری در سطح جهان به ویژه تانزانیا، فرهنگ بالای این اقلیت کوچک است که به نظم و انسجام داخلی و بنیه اقتصادی رو به رشد آنها بر می گردد.


وضعیت فرهنگی و آموزشی شیعیان خوجه

به طور کلی یکی از ویژگی های بارز جامعه شیعیان خوجه اثنی عشری در سطح جهان به ویژه تانزانیا، فرهنگ بالای این اقلیت کوچک است که به نظم و انسجام داخلی و بنیه اقتصادی رو به رشد آنها بر می گردد. توجه به مطالعه و کتابخوانی، تسلط به زبان انگلیسی و بالا بودن سطح سواد عمومی از نشانه های این رشد فرهنگی است و بیسوادی در این جامعه کوچک تقریبا ریشه کن شده است. توجه به مدارس و مراکز آموزشی یکی از ویژگی های بارز فرهنگی شیعیان خوجه است. آنها با درک اهمیت آموزش، در هر شهری مدارس ویژه خود را بنیان می گذارند و کودکان خود را در این مراکز ثبت نام می کنند. مدارس ابتدایی و متوسطه دولتی در آفریقا از سطح آموزشی بالایی برخوردار نیست، در حالی که خوجه های اثنی عشری در هر شهر مدرسه بزرگی دارند که وزارت آموزش و پرورش کشور آن را به رسمیت شناخته و از نظر علمی در سطح بالاتری از مدارس دولتی قرار دارند.

وجود کتابخانه های گوناگون جماعات خوجه، از دیگر ویژگی های فرهنگی آنها است. این کتابخانه ها در بیشتر شهرهای محل سکونت آن ها قرار دارد و از مراکز فرهنگی ارزشمند کشور به شمار می رود.

از دیگر ویژگی های فرهنگی خوجه ها، برگزاری اردوهای اسلامی و آموزشی در کشورهای گوناگون با حضور دانش آموزان نخبه و ممتاز است. در این اردوها افزون بر بالابردن سطح آموزشی دانش آموزان، برنامه های تفریحی متنوعی نیز اجرا می شود که رضایت و شادی آن ها را فراهم می آورد. علاوه بر این که جماعات خوجه برای تقویت بنیه فرهنگی اعضای خود معمولا دوره های آموزشی گوناگونی چون کامپیوتر، اینترنت، زبان عربی و روزنامه نگاری برگزار می کنند و می کوشند سطح مهارت های افراد شرکت کننده را از این راه بالا ببرند. (عرب احمدی، 1389، 62).

بیشتر خوجه های دارالسلام تحصیلات دانشگاهی دارند و اغلب دارای مدرک لیسانس و بالاترند. جوانان معمولا بلافاصله پس از گذراندن دوران متوسطه و اخذ دیپلم در یکی از دانشگاه های داخلی یا خارجی مشغول به تحصیل می شوند و به مدارج علمی بالا دست می یابند (رنجبر شیرازی، 119). شیعیان بومی و عرب تبارها با محدودیت های بیشتری مواجه هستند و وضعیت آموزشی و فرهنگی به دلیل فقر شدید در وضعیت مطلوبی قرار ندارد.

 

مهم ترین مراکز آموزشی شیعیان خوجه

1-  مجتمع و کالج آموزشی المنتظر: زیر نظر فدراسیون آفریقا و با مدیریت جماعت خوجه دارالسلام اداره می شود. این مجتمع یکی از مهم ترین مراکز آموزشی شیعیان در شرق آفریقا است و مقاطع آموزشی پیش دبستانی، دبستان، دبیرستان و کالج تربیت معلم را شامل می شود. این مجتمع دارای فضا و ساختمان های زیبا و بزرگ آموزشی، کتابخانه های مستقل، سالن های اجتماعات، زمین و سالن چند منظوره ورزشی و دارای امکانات رایانه ای است.

مجتمع المنتظر را شیعیان خوجه در سال 1984 م در منطقه ساحلی دارالسلام تاسیس کردند و هدف آن ها از تاسیس این بنا، آموزش و تربیت فرزندان خودشان بود. این مجتمع تحت لیسانس آموزشی «کمبریج لندن» و با ثبت رسمی حکومتی از مراکز برتر آموزشی کشور تانزانیا به شمار می رود و مورد توجه مقامات رسمی کشور است.

اکنون افزون بر فرزندان شیعیان خوجه و برخی شیعیان بومی که از وضعیت مالی بهتری برخوردارند، فرزندان دیپلمات های مسلمان حاضر در تانزانیا و حتی مسیحیان با رعایت قوانین خاص آموزشی همچون امتحان کتبی ورودی، مصاحبه شفاهی و تعهد نامه اخلاقی، پذیرفته می شوند و در این مرکز اشتغال به تحصیل دارند. (همو، 68).

این مجتمع دارای کمیته مدیریت است و همه فعالیت های آن زیر نظر این کمیته انجام می شود. در این مرکز آموزشی، افزون بر دروس رسمی مصوب وزارت آموزش و پرورش تانزانیا، دروس اسلامی و آموزه های شیعی نیز به دانش آموزان آموخته می شود. (عرب احمدی، 1379، 83).

در این مرکز، امکانات آموزشی مناسبی مانند بخش های رایانه، آزمایشگاه های گوناگون، کلاس های پیشرفته زبان انگلیسی در دسترس است و افزون بر آن در کلاس های فوق برنامه دبیرستان المنتظر، مباحث اخلاقی و اسلامی گوناگونی نیز آموزش داده می شود.

 

2-  مجمتع آموزشی ویپاز (ولیعصر) کیباها:

ویپاز (WIPAHS) مختصر Propagation And Humanitarian Services World Islamic به معنای سازمان خدمات جهانی بشر دوستانه و تبلیغات جهانی اسلامی است که توسط تنی چند از شیعیان خوجه راه اندازی شد. مجتمع شبانه روزی ولیعصر، مهم ترین مرکز آموزشی وابسته به سازمان تبلیغات جهانی اسلامی و انسان دوستانه شیعیان خوجه اثنی عشری تانزانیا موسوم به ویپاز است. این مرکز در منطقه کیباها در 35 کیلومتری شهر دارالسلام قرار دارد و سنگ بنای اولیه آن را مرحوم «حاج عمر علی جمعه» از علمای تانزانیا و مرحوم سید اختر رضوی با مدیریت حاج صاحب راجانی در سال 1983  نهاده اند. (شاهدی، 1395، 187).

مساحت این مجتمع هفتاد هکتار است و با مساعدت خیرین، زمین دیگری به وسعت 85 هکتار در کنار آن خریداری شده تا بزرگ ترین دانشکده تربیت معلم تانزانیا در آن ساخته شود. این مجتمع شامل خوابگاه، کلاس های درس، مرکز اداری و آموزشی، خوابگاه استادان، زمین بازی، حسینیه، مسجد، سالن نمایش و مهد کودک است و از بزرگ ترین و مهم ترین مجتمع های آموزشی کشور تانزانیا به شمار می آید. در حال حاضر حدود 1600 دانش آموز در شرایط مناسب آموزشی در آن مشغول تحصیل می باشند. مسئول فعلی مجتمع حاجی صاحب راجانی از شیعیان تانزانیا است. (رنجبر شیرازی، 102).

در این مؤسسه آموزشی خیریه، علاوه بر دارالایتام خدمات پزشکی (کلینیک) نیز به شیعیان و دیگر مسلمانان ارائه می شود. مسئولین موسسه برای جذب کمک ها با مراکز و افراد خیر رابطه بسیار خوبی دارند و در این راستا سالیانه صدها هزار دلار جهت فعالیت های مختلف خود جمع آوری می کنند. بیشترین هزینه های این موسسه از سوی شیعیان خوجه مقیم کانادا و آمریکا تأمین می شود.

مرکز ویپاز علاوه بر آموزش آکادمی، آموزش علوم حوزوی نیز دارد که خود به دو بخش خواهران و برادران تقسیم می شود و در مجموع بیش از 250 طلبه در این حوزه در سطح تمهیدی و کاردانی مشغول به تحصیل هستند. بیش از شصت استاد، علوم حوزوی و همچنین دروس دینی آکادمی را در این مرکز تدریس می کنند که بیشتر آن ها از فارغ التحصیلان حوزه های علمیّه بومی و ایران و سوریه هستند. از امتیازات بارز این مرکز آموزشی توجه ویژه به امور تربیتی است؛ همه دانش آموزان موظف اند در نمازهای پنجگانه که به جماعت برگزار می شود شرکت کنند و حق تخلف از برنامه های تربیتی را ندارند.

مرکز ویپاز علاوه بر فعالیت آموزشی، فعالیت های تبلیغی را نیز تا حدودی پوشش می دهد و از مبلغانی که در گوشه و کنار این کشور به نشر تعالیم مذهب امامیه می پردازند، پشتیبانی می کند. از دیگر برنامه های مفید مرکز ویپاز، برگزاری دوره های دانش افزایی با استفاده از اساتید برجسته ایرانی و بومی برای مبلّغین و اساتید حوزه های بومی مناطق شرق آفریقا و بخصوص تانزانیا است. در این زمینه می توان به همکاری بسیار خوب این موسسه با مرکز بین المللی مطالعات اسلامی تحت مدیریت آقای دکتر شمالی اشاره کرد.

همچنین موسسه ویپاز با استفاده از اساتید اعزامی از ایران در ایام تابستان، دوره های معارف اسلامی برای دانشجویان مسلمان تانزانیایی و کشورهای همجوار برگزار می کند. از دیگر برنامه های موسسه، خدمات انسان دوستانه به مسلمانان تانزانیا و به ویژه شیعیان است و در این راستا حاج صاحب راجانی توانسته است با کمک خیرین، تعداد زیادی چاه آب شرب در روستاها حفر کند و یا با مساعده مالی به افراد کم درآمد و به خصوص خانم های بی سرپرست، آنان را در بخش کشاورزی و تجّارت فعال نماید. (شاهدی، 1395، 188).

3-  مرکز امام علی(ع): یکی از مراکز وابسته به مجتمع ولی عصر است و در زمینی به وسعت 4/12 هکتار ساخته شده است که خانواده مرحوم سید اختر رضوی برای یادبود پدر و مادرشان به ویپاز هدیه کرده اند. فاز اول مرکز که شامل چهار کلاس درس، یک بخش اداری و یک کتابخانه مجهز است، در روز عید مباهله پانزدهم فوریه سال 2004 م شروع به کار کرد. فاز دوم نیز که شامل ده کلاس درس و دوازده واحد مسکونی برای پرسنل بود در سال 2007 م به بهره برداری رسید. در سال 2010 م 960 دانش آموز در این مرکز به تحصیل مشغول بودند، علاوه بر آن که بخش تربیت معلم با 240 دانشجو شروع به فعالیت کرد. این مرکز برای آموزش پسران در نظر گرفته شده است، اما به دلیل استقبال گسترده مردم، مسئولان سازمان در نظر دارند با راه اندازی مرکزی دیگر برای دختران، در آینده آن را به یکی از قطب های دانشگاهی شیعیان در تانزانیا تبدیل کنند. (رنجبر شیرازی، 107).

 

4-  مرکز آکادمی اهل بیت(ع): این مرکز یکی از آموزشگاه های منحصر به فرد در غرب تانزانیا است که در شهر کیگوما قرار دارد. این مرکز دارای چهار بخش مهد کودک، دبستان، راهنمایی، دبیرستان، آزمایشگاه های فیزیک، شیمی، زیست شناسی و کامپیوتر است و از نظر کیفیت آموزشی یکی از مراکز نمونه استان کیگوما به شمار می رود. (دارالهدی، 82 ، 6).

این مرکز در سال 2009 م در استان های غرب تانزانیا در امتحانات نهایی پیش دانشگاهی رتبه اول را به خود اختصاص داد و همه دانش آموزان به مراحل بالاتر راه یافتند که پنج نفر از آنان جزء ده دانش آموز برتر کل کشور شدند. از میان 247 دانش آموز این مقطع، 82 نفر از آن ها از بهترین دانش آموزان مرکز و شیعه هستند و از لحاظ علمی و دینی همه دروس مقدماتی و پیشرفته حوزوی را هم گذرانده اند. ده نفر از دانش آموزان شیعه مرکز نیز، در سال 2009 در دانشگاه های گوناگون کشور پذیرفته شدند. به جز دانش آموزان این مرکز حدود صد دانش آموز شیعه در استان کیگوما تحت حمایت های مادی و معنوی این مرکز قرار دارند و بسیاری از آن ها پس از گذراندن دروس فنی و حرفه ای و کامپیوتر، بورسیه مدارس و مراکز دولتی می شوند. (رنجبر شیرازی، 172).

این مرکز با مساعدت های بنیاد فرهنگی دارالهدی ایران و شیعیان خوجه مقیم تانزانیا تاسیس شد. در حال حاضر علاوه بر این مرکز، 63 مرکز و مدرسه در روستاها و مناطق مختلف استان کیگوما از کمک های حمایتی این بنیاد برخوردارند که در مجموع نزدیک به پنج هزار دانش آموز دارند. برخی از این مدارس توسط دارالهدی تاسیس شده و برخی نیز از قبل وجود داشته است که در اثر تبلیغ مبلغین و با مساعدت خوجه های هندی اثنی عشری و دیگر شیعیان منطقه تحت نظر این مرکز قرار گرفته اند. (دارالهدی، 81، 25).

 

منبع: کتاب «شیعیان تانزانیا وضعیت دینی، فرهنگی و اجتماعی»، نوشته سید احمد سیدمرادی، ص 139- 135.