اطلاعاتی درباره اسلام در اوگاندا

  • کد خبر: 2576
  • منبع خبر: رسالة الثقلین

خلاصه با حکم اتصال شمال اوگاندا با سودان مسلمان، ارتباط تجاری قوی بین مسلمانان و ساکنان اوگاندا شکل گرفت و تاجران مسلمان کالاها و هدایایی را برای پادشاهان قبایل اوگاندا حمل می کردند.


مقدمه

قاره آفریقا در معرض حملا گسترده از درگیری های مخرب و جنگ های وارداتی قرارگرفته که نسبت به فطرت انسانی و محیط آفریقایی بسیار بعید است و شکی نیست که این آتش افروزی ها در درجه اول اعتقادات ملت آفریقا را مورد هدف قرار داده است. در این راه وسایل مختلف و اسلوب های فریبکارانه ای را اتخاذ کرده تا افراد ساده لوح را جذب کند و در تلاش است که در این قاره سبز بجنگد تا اهل این قاره تابع این جنگجویان شوند .... ما به اختصار از احوال مسلمانان «به صورت عمومی» در اوگاندا مروارید خلیج فارس که استعمارگران آن را به این نام نامیدند، سخن می گوییم. سپس سخن را با صحبت در مورد پیروان مذهب اهل بیت (علیه السلام) در این کشور به پایان می بریم.

 

اوگاندا از حیث موقعیت و جایگاه

جمهوری اوگاندا یکی از کشورهای شرق آفریقاست و شبیه یک تابلوی طبیعی بسیار زیباست و برای باستان شناسان و گردشگران شبیه یک رؤیای اسطوره ای بود کسانی که به منظور پژوهش در مورد منابع رود نیل و دریاچه های بسیار و جنگل های وسیعش به آنجا می رفتند در آن: دریاچه «البرت»، «جورج»، «ادوارد» و «ویکتوریا» را می یافتند و این آخری سرچشمه واقعی رود نیل و یکی از عمیق ترین دریاچه های جهان است و شاید فراوانی دریاچه ها و میانگین متوسط ریزش باران هر دو ضمانت کننده عدم خشکی و بیابان زایی در اوگانداست. به همین دلیل دائما سبز است و به دلیل جایگاه جغرافیایی مهم، هوای معتدل، طبیعت جادویی سرسبزش در اواخر قرن گذشته موضع درگیری بین نیروهای استعمارگر شده است.

 

تبلیغ مسیحیت در اوگاندا

دو کلیسای کاتولیک و پروتستان بر سرزمین اوگاندا برپا نشد جز اینکه افتراءها و بهتان هایی را علیه اسلام آغاز کردند و از هرطرف بر آن هجوم آوردند. حقایق را با مغلطه در وقایع آمیختند و پرچم مبارزه با بردگی و نابودی آن را بردوش کشیدند. این کلیساها از جانب حکومت های استعماری حمایت می شدند و این شعار را به کار می گرفتند تا حمله مسلمانان را متوقف کنند بلکه در تلاشند مذهب مردم را از اسلام به مسیحیت تغییر دهند. بسیاری از نویسندگان مسیحی کتاب های بسیاری را تألیف کردند و در آن ذکر کردند مسلمانان در سال فیل به آفریقا فقط برای بردگی و تجارت آمدند. این ادعا در میان مدارسی که تحت حمایت دولت های استعماری بود رواج بسیار پیداکرد و این بهتان ها در جان بسیاری از آفریقایی ها آثار بدی برجای گذاشت به این صورت که هنگامی که به مسلمانان می نگریستند بادیده حقارت و کینه می نگریستند و گمان می کردند که مسلمانان سنگ دل و خشن، بداخلاق در رفتار و ارتباطشان با دیگران هستند و همه هم و تلاششان فقط برای مصلحت خودشان است.

کلیساها به نزدیک ترین و دورترین روستاها رسید و به خاطر خدماتی که ارائه کرد مثل درمانگاه ها که در بسیاری از روستاها و شهرها افتتاح کرد، با عامه مردم ارتباط محکمی برقرار کرد. این درمانگاه ها به این دلیل که داروها را با هزینه کم به مردم می دادند تأثیر بسیار مهمی داشتند. درمانگاه ها مشرف بر کوهستان، مدارس ابتدایی، راهنمایی و دبیرستان بود. علاوه بر آن مسیحیان کتابخانه هایی باز کردند که در آن کتاب های مسیحی با قیمت .............  می فروختند به همین دلیل هیئت های مسیحیت در مأموریتشان موفقیت بزرگی به دست آوردند و نسلی را آماده کردند که افکار استعمارگران را پذیرفتند و در دفاع از آنها و پذیرش اصول، تنظیمات و اخلاقیاتشان مجذوب آنها شدند و بعد از اینکه اینها وارد میدان سیاست شدند و وظایف مهمی را در کشور به عهده گرفتند، به هیئت هایی که هدایایی برای آنها فرستاده بودند به نیکویی پاسخ دادند. نیروی استعمارگر به این حرکات مسیحی گری کمک کرد و تمام امکانات لازم را برای آنها به کار گرفت و تمام موانعی را که در مقابلش ایستاده بود را کنار زد و عرصه را بر هر کس که می خواست در مقابلش بایستد تنگ می کرد. علاوه بر این هیئت های مسیحیت وسایل تبلیغاتی و اطلاع رسانی ای در آفریقا داشت که بسیاری از کشورها آن را نداشتند. این سخن مبالغه نیست و عین حقیقت است. این قدرت به این دلیل بود که کشورهایی به آنها کمک مالی می کردند و علاوه بر کارشناسان عالی برای این امر مبشران مسیحی در مواضع سیاسی نیز به آنها کمک می کردند.

همه این عوامل بر این حرکات تأثیر بزرگی حتی در سیاست عمومی کشور گذاشت؛ هنگامی که فهمیدیم بسیاری از کشورهای استعمارگر کمک هایی را برای کشور تعیین کرده اند به اندازه ای که مبلغین اجازه فعالیت داشته باشند پس جای تعجب نیست که حرکات مسیحی گری تأثیر بزرگی بر جان تمام مردم کشور گذاشت.

این کشورها از نظر شورای جهانی کلیساها از کشورهای مهم هستند و مراکز مهمی برای تبلیغ مسیحیت دارند. در ابتدا پاپ برای دیدن کشورهای شرق آفریقا به اوگاندا می آید و از جانب واتیکان بودجه لازم برای این دیدار تأمین می شود. افتتاح کلیسای بزرگ در «نامو تونگو» به این دلیل است که اوگاندا محل بحث و بررسی در مورد کلیساهاست و به نوبه خود مرکز مهمی از مراکز تبلیغ مسیحیت در شرق آفریقاست. در این چهارچوب، کنفرانس کلیساها در شهر «جنجا» برگزار می شود که کشیشان و نمایندگان حرکات مسیحیت جهانی با شعار «مواجهه با خطرهایی که مسیحیت را احاطه کرده» آن را برگزار می کنند و در آن  خطرها و از بین آن روی آوری مردم به پذیرش اسلام مورد بررسی قرار می گیرد.

 

اسلام در اوگاندا

سرشماری دقیقی برای تعداد ساکنان و نسبت مسلمانان وجود ندارد اما گزارش ها نشان می دهد که نسبت مسلمانان حدود 30-35 درصد از مجموع ساکنان را تشکیل می دهد که بالغ بر 16 میلیون نفر هستند. منابع تاریخی از داستان ورود اسلام به این جزء از آفریقا سخن می گویند و روشن شد که با حکم اتصال شمال اوگاندا با سودان مسلمان- که اسلام در قرن 14 میلادی در آن منتشر شد- ارتباط تجاری قوی بین مسلمانان و ساکنان اوگاندا شکل گرفت و تاجران مسلمان کالاها و هدایایی را برای پادشاهان قبایل اوگاندا حمل می کردند.

این تجار در کنار تجارت به دین خدا دعوت می کردند و با هر کس که برخورد داشتند دین اسلام را (برای آنها) عرضه می کردند. بر اثر آن تعداد بسیاری از اوگاندی ها از جمله آنها پادشاه «داوود ثانی پادشاه قبیله بوکندا» که مقر حکومتش در وسط اوگاندا بود هدایت شد و اسلامش پسندیده بود از آن زمان به بعد طریقه اسلام بین قبایل اوگاندا راه خود را باز کرد.

مسلمانان اوگاندا افتخار می کردند که اسلام اولین دین آسمانی است که اوگاندا شناخته است. حدود بیست سال پیش دین مسیحیت نفوذ پیدا کرده بود و اگر در منابع تاریخی آفریقا به طور دقیق بررسی کنیم درمی یابیم که قبل از مسیحیت، اسلام وارد بخش هایی از آن شده بود اما به دلیل بعضی اسلوب های خبیثانه ای که استعمار به کار گرفت بین صفوف مسلمانان مشکلات بسیاری ایجاد کرد از جمله آنها مشکل بی سوادی بود که مانع آگاهی کامل از حقوق و اطلاع کامل از اسلام از منابع صحیحش می شد و این بی سوادی باعث می شد دائما به دیگری تکیه کنند. متأسفانه بی سوادی و بی اطلاعی بین مسلمانان در اوگاندا به نسبت بالایی رواج پیداکرده بود به همین دلیل مسلمانان از پیروی از دین های دیگر جاماندند.

 

مذاهب اسلامی در اوگاندا

1- مذهب شافعی: این مذهب با وجود کوچک بودن نسبت به مذاهب دیگر فقط در اوگاندا انتشار پیدا نکرد بلکه در کل شرق آفریقا منتشر شد. چیز قابل توجه این است که در نتیجه تلاش هایی که سازمان ها و هیئت های جهانی تابع وهابیت به کاربستند پیروان وهابیت در بین صفوف پیروان این مذهب نفوذ کردند و مدارس و مساجد و بیمارستان هایی را افتتاح کردند و مراسم و جشن های سالانه را برپا کردند و بورس تحصیلی اعطا کردند. حدودا بیش از 2سال بعد از برعهده گرفتن رهبری مسلمانان توسط مفتی «شیخ سعد ابراهیم لویبا» که ارادت خاصی به مکتب اهل بیت داشت به سبب جایگاه علمای اهل سنت و گروهی از آنها فعالیت های آنها شدت گرفت.

2- جماعت احمدیه: فرقه ای است که احمد قادیانی در هند ابتدای قرن 19 میلادی تأسیس کرد و هنگام ورودشان به آفریقا اسمش را از قادیانیه به احمدیه تغییر دادند. اینها مدارس و مساجدی داشتند که از طریق آن اعتقاداتشان را نشر دادند و از دیگر فعالیت هایشان اعطای بورس تحصیلی به جوانان و فرستادن آنها به هند و پاکستان و کشورهای اروپایی و همچنین توزیع کتاب، مجلات و چاپ کتاب بود. قرآن را در 35 زبان جهانی برحسب عقیده و خواهش هایشان چاپ کردند و از اسلوب هایشان تحکیم ارتباط با حکومت ها بود تا تحت حمایت شان قرار بگیرند.

3- اباضیه: در ابتدای قرن کنونی اباضیه وارد اوگاندا شد. از جزیره زنگبار هنگامی که تحت حمایت حکومت عمانی بود، آمده بودند. اباضیه و عمانی ها پیروانی از این کشور نیافتند و فعالیت هایشان فقط به تجارت و کشاورزی محدود شد. آنها فعالیت تبلیغاتی و فعالیتی در زمینه خدمات اجتماعی و تعلیم نداشتند.

4- جماعت آغاخان: آنها از فرقه مذهب اسماعیلیه بودند. در سال 1920-1930م وارد کشور شدند. از شبه قاره هند آمده بودند. به سبب برتری آموزشی بر مراکز آموزشی غلبه یافتند. صاحبان سرمایه بسیار شدند و به خاطر وضعیت خاصی که داشتند در ساخت مساجد، مدارس و بیمارستان ها سهیم شدند.

5- مذهب دوازده امامی: پیروان این مذهب از دهه سوم  قرن کنونی با پیروان ادیان دیگر که از هند آمده بودند بعد عبور از اقیانوس هند به سواحل شرقی آفریقا، داخل آفریقا شدند و از همانجا شروع به نفوذ به اعماق قاره آفریقا کردند تا اینکه به زائیر وسط قاره رسیدند.

اقلیت اثناعشری در اوگاندا از بزرگترین اقلیت های شیعی در آفریقاست. مساجد، حسینیه ها و مدارس بسیاری در آنجا دارند. هنگام قدرت «عیدی امین» بر حکومت در اوگاندا سال 1972م به تمام آسیایی ها و اروپایی ها به دلیل حمایتشان از حکومت سابق و کراهت شدید او به بیگانگان ضربه سختی وارد کرد. طرد همه آنها که اموالی برجای گذاشته بودند به پایان رسید و زیر نظر شورای عالی اسلامی، مساجد، حسینیه ها و مدارس دینی را تأسیس کردند زیرا در آن زمان هیچ یک از هم وطنان اوگاندی پیرو مذهب اثناعشری نبود که به حمایت از این دارایی ها برخیزد.

 

مراکز پیروان اهل البیت (علیهم السلام) در اوگاندا

1- مرکز اهل بیت علیهم السلام

در شهر گنگا «سرچشمه رود نیل» دومین شهر در کشور از حیث اهمیت اقتصادی و بر کرانه دریاچه ویکتوریا واقع شده است. این مرکز در سال 1989م بعد دعوت از ملت اوگاندا که دوست داشتند از نزدیک تعالیم ائمه این مذهب اصیل را بشناسند و با همکاری یکی از مؤمنین پیرو مکتب اهل بیت (علیهم السلام) در جمهوری کنیا تأسیس شد. پیروان این مکتب در جمهوری اسلامی ایران با فرماندهی رهبر امت امام خمینی (ره)- که خداوند او را به خاطر احیاء دوباره اسلام در بهشت وسیع سکنی دهد – به فعالیت می پرداختند. بعد از خروج پیروانش از آنجا همانطورکه پیش تر گفتیم این مرکز با گشایش مدرسه دینی علمی به خاطر تعلیم و آموزش مبلغین هوشیار برای برعهده گیری مسؤولیت تبلیغ مذهب اهل بیت و بازسازی دوباره آن در این کشور، فعالیت خود را آغاز کرد با تلاش پیروان این مدرسه مسلمانان در مذاهب مختلف اسلامی با ارسال مبلغین به مساجد و مدارسشان خواستار اداره مرکز شدند تا بسیاری از جوانان پیروان دین مسیحیت که اسلام آوردند و به آن مذهب گردن نهادند بیشتر با تعالیم مذهب اهل بیت (علیهم السلام)آشنا شوند.

فعالیت های مرکز به طور خلاصه

أ- گشایش مدرسه دینی علمی تحت عنوان دانشکده اسلامی اهل البیت (علیهم السلام) – این از اولین فعالیت های مرکز است – تعداد طلبه هایش به 50 می رسد. به سه کلاس تقسیم می شود. در آن مرحله مقدماتی به مدت سه سال تدریس می شود مثل حوزه علمیه در شهر مقدس قم.

ب- گشایش مدرسه دینی آکادمیک تحت عنوان دبیرستان امام جعفر صادق (علیه السلام): تعداد طلبه هایش به 60 تن می رسد و ان شاءالله در سال آینده افزایش می یابد. اینها دروس دانشگاهی را صبح در مدرسه دولتی و دروس دینی را بعد از ظهر در محل مدرسه می گذرانند.

ج- بازگشایی مدرسه ابتدایی تحت عنوان مدرسه امام حسن بن علی (علیهما السلام): مدرسه دینی آکادمیک که تعداد طلبه هایش به 450 طلبه زن و مرد می رسد و تعدادشان بعد از اینکه اداره، اجراءات لازم را برای آن اتخاذ کرد افزایش خواهد یافت.

د- تأسیس مسجد اهل البیت (علیهم السلام) در میان شهر که نمازهای پنج گانه و نماز جمعه به صورت جماعت برگزار می شود و مناسبات دینی دیگر مثل دعای کمیل در شب جمعه، ولادات و وفات ائمه در آنجا برپا می شود.

ه- بخش دعوت و تبلیغ: این قسم در ابتدای ماه مبارک رمضان از سال 1414 با هماهنگی مکتب تبلیغاتی در سازمان اطلاعات اسلامی افتتاح شد. حدود 17 نفر از مبلغان فارغ التحصیل مدرسها هل بیت بعد از آمادگی لازم برای این مأموریت مهم انتخاب شدند و هم اکنون در میان مسلمانان قوم اوگاندا مشغول فعالیت هستند.

و- کتابخاه اهل بیت: اگر طلبه ای خواهان شناخت فرهنگ اسلامی در اوگاندا باشد حول محور خالی می چرخد. اگر اینجا و آنجا را بررسی کند تا کتاب های اسلامی را بیابد دست خالی برمی گردد. کتابخانه اهل بیت فقط دربردارنده مجموعه ای از کتب روش شناسی است و دیگر مراکز فرهنگی بریتانیایی یا آمریکایی هست که از شکوه و عظمت انگلیس و آمریکا سخن می گویند و کتاب خانه های دیگری وجود دارد که انجیل و بعضی کتاب های تبلیغ مسیحی گری به زبان محلی کشور ترجمه شده است.

اما کتابخانه اسلامی در اوگاندا وجود ندارد و از همین جا بود که مدیریت مرکز تأسیس کتابخانه عمومی داخل ساختمان مرکز را ضروری دانست و در آنجا کتب تاریخ، حدیث، فقه و تفسیر را فراهم کرد و این کتابخانه سهم فعالی در هدایت بسیاری از جوانان اوگاندایی داشته است.

2- مؤسسه اهل بیت علیهم السلام

این مؤسسه در استان ایگانگا با فاصله 40 کیلومتر از مرکز اهل بیت (علیهم السلام) قرار گرفته است و توسط بعضی تاجران کویتی از پیروان اهل بیت (علیهم السلام) ساخته شد. این مؤسسه دارای فعالیت است. مدارس دینی، آکادمی، درمانگاه، مسجد و یتیم خانه در آن وجود دارد جز اینکه نیازمند یک کادر متخصص در زمینه تبلیغ و تعلیم است تا امکانات مادی ارزشمند که به منظور بنای مراکز این مؤسسه هزینه شده، نتیجه دهد.

3- انجمن شیعه خوجه در اوگاندا:

مقر آن در پایتخت اوگاندا کمبالاست. فعالیت های دینی شان هم اکنون با اجتماع آنها در شب جمعه در مسجد کوچکی در اطراف شهر است که بعضی شعائر دینی مثل قرائت سوره یاسین، حدیث کسا و دعای کمیل را در آن انجام می دهند سپس با نماز مغرب و عشا آن را ختم می کنند. ما امیدواریم این انجمن در آینده فعال شود و تعداد آنها هنگام بازگشت پیروان اهل بیت (علیهم السلام) در کشور بعد از موافقت دولت کنونی برای باز گردانی اموال مصادره شده صاحبانش افزایش یابد. سخن را با این قول به پایان می بریم که آینده شاهد فعالیت های وسیع پیروان مکتب اهل بیت (علیهم السلام) در این کشور خواهیم بود انشاءالله.

 

منبع: «اسلام در اوگاندا» مهدی عباسی، رسالة الثقلین، اسفند1373، شماره 12، ص213-220.