انتشر کتاب «شیعه در آفریقا»

  • رقم الخبر 2605
  • المصدر: http://shiafrica.com

المخلص انتشر کتاب «شیعه در آفریقا» بقلم حجه الاسلام و المسلمین سید احمد سیدمرادی


انتشر کتاب «شیعه در آفریقا» بقلم حجه الاسلام و المسلمین سید احمد سیدمرادی، مطبعه بوستان کتاب، فی 1040 صفحات بقطع وزیری.

نقرأ فی مقدمه هذه الکتاب:

قاره آفریقا با بیش از 30 میلیون کیلومتر مربع وسعت و بیش از یک میلیارد و دویست میلیون نفر جمعیت، ظرفیت های اقتصادی، سیاسی و فرهنگی ناشناخته بسیاری دارد و فرهنگ دیرپای مدارای مذهبی در طول تاریخ این قاره، فضایی کم نظیر برای رشد و گسترش اندیشه های دینی پدید آورده است. پیامبر عظیم الشان اسلام و ائمه اطهار: نیز به خوبی با این رویکرد مردمان آفریقا آشنا بودند، به همین دلیل پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله کشور آفریقایی حبشه را به عنوان پناهگاه امن مسلمانان در روزهای محنت بار آزار و اذیت قریش برگزیدند و امام صادق7 نیز با تکیه بر همین آگاهی، دو مبلغ شیعه را به آفریقا فرستادند تا بذر تشیع را در این سرزمین حاصلخیز بکارند. حاصل این تلاش ها، تشکیل دولت های بزرگی همچون ادریسیان و فاطمیان بود که محبت اهل بیت علیهم السلام را در این سرزمین پهناور گسترش دادند و با وجود همه دشمنی ها و کشتارهای بی رحمانه شیعیان و فشار حکام جور، محبت اهل بیت علیهم السلام در قالب طرق صوفیه در قلب و جان مردم آفریقا نفوذ کرد و در ادبیات و فرهنگ آن ها بازتاب یافت.

در اواخر قرن نوزدهم میلادی طوفان حوادث به امر قادر حکیم در اقیانوس های هند و اطلس وزیدن گرفت و امواج سهمگین آن کشتی نجات را که حامل پیام اسلام ناب محمدی بود به سواحل شرق و غرب آفریقا رهنمون ساخت. در این سال ها کشتی شیعیان خوجه اثنی عشری هندی تبار در سواحل شرقی آفریقا لنگر انداخت و به کشورهای تانزانیا، کنیا، اوگاندا، ماداگاسکار و جزیره موریس وارد شدند. کشتی شیعیان عرب لبنانی نیز از غرب آفریقا سردر آورد و آنان در کشورهای سنگال، سیرالئون، نیجریه، مالی، ساحل عاج و گینه کوناکری به تجارت پرداختند و موسسات دینی خود را بنیان نهادند. این مهاجرت های شیعیان، نقش موثری در معرفی مذهب شیعه و ترویج آن در قاره آفریقا داشت. 

با این وجود، بزرگ ترین موج شیعه گرایی در آفریقا پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال 1357ش رخ داد. انقلابی که به رهبری مردی بزرگ از تبار پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به پیروزی رسید و اسلام ناب را پس از ۱۴ قرن در جهان مطرح کرد. این انقلاب عظیم، نه تنها پایانی بر دوره طولانی مدت حکومت های 2500 ساله سلسله پادشاهان بر ایران بود، بلکه سرفصلی برجسته در تاریخ سیاسی منطقه و جهان گشود. سخنان حکیمانه امام خمینی (ره) که از جان بر می خواست، بر دل ملت های محروم و مظلوم جهان می نشست و چراغ راه زندگی آنان می شد.

در آن زمان روزنامه ها، مجلات و رادیوها، خبر پیروزی انقلاب را در کشورهای مختلف جهان و از جمله قاره بزرگ و زجر کشیده آفریقا پخش می کردند. تا آن زمان مذهب شیعه در این قاره پهناور، بسیار محدود و ناشناخته بود و رغبت چندانی نیز جهت گرایش به آن در میان مسلمانان و دیگران مشاهده نمی شد؛ اما انقلاب اسلامی، شور و اشتیاق خفته مسلمانان و مستضعفان کنجکاو را بیدار کرد و آنان را به تفکر و تامل درباره راه و روش امام راحل 1 که خود از آن تعبیر به اسلام ناب محمدی9 می کرد، واداشت. مردم آفریقا مجذوب تواضع، ساده زیستی، بزرگی و شخصیت ذوابعاد وی شده بودند و نام روح الله و خمینی را بر فرزندان پسر خود می نهادند تا همچون او مردی بزرگ و سرنوشت ساز شوند. بسیاری از علماء، نخبگان و جوانان نیز در صدد بر آمدند تا در باره مذهب امام خمینی (ره) اطلاعاتی به دست آورند و این حکایت از آغاز عصری جدید برای مذهب اهل بیت علیهم السلام و تشیع در آفریقا داشت.

بعضی از جوانان آفریقایی تحت تاثیر انقلاب اسلامی با راه‌اندازی فعالیت های مذهبی و خیریه سعی نمودند دیدگاه خود را در جامعه گسترش دهند. گروه های مختلف شیعیان آفریقا مورد حمایت نهادهای جمهوری اسلامی قرار گرفتند و فعالیت های آنان منظم و سازمان یافته شد. بدینگونه صدای شیعه به همه شهرها و روستاها در اقصی نقاط آفریقا رسید و شماری از دانشمندان برجسته و فرهیخته به تشیع گرویدند و مناظرات منطقی و اخلاق مدار آنان جمع زیادی را به مکتب اهل بیت علیهم السلام فراخواند.

روند گسترش تشیع در چند دهه اخیر به حدی سریع و شگرف بود که خواب استکبار جهانی و وهابیان را آشفته کرد و آنان با طرح کردن مسایلی همچون مد شیعی در آفریقا به تقابل با مذهب اهل بیت علیهم السلام برخاستند. از جمله راهکارهای آنان ترویج شایعات علیه مذهب شیعه، خرج پترودلارهای سعودی و خریدن برخی از علماء و دولتمردان و ساخت مدارس و مساجد بود و آنگاه که راه به جایی نبردند، قتل عام خشونت بار شیعیان نیجریه و ترور شخصیت های شیعه در کشورهای مختلف را در دستور کار خود قرار دادند. «یریدون لیطفئوا نورالله بافواههم و الله متم نوره و لو کره الکافرون».

اینها و هزاران معادله متغیر دیگر در آفریقا، از نظر پژوهشگران، تصمیم سازان و مراجع دینی ما دور مانده و یا بدان توجه لازم نشده است. این در حالی است که ظرفیت های عظیم انسانی و اقتصادی آفریقا، موجب حضور قدرتمند کشورهای بزرگ جهانی و منطقه ای در این قاره شده است و رقابت بسیار شدیدی نیز بین ادیان و مذاهب مختلف در آن جریان دارد. در این راستا می توان به یک آمار قدیمی اشاره کرد که در سال 1411ق منتشر شده است و واقعیت های تلخی را به رخ ما می کشد. طبق این آمار مسیحیان انجیل را به 442 زبان و گویش آفریقایی ترجمه کرده و 104 هزار کشیش پروتستان در عرصه تبلیغ مسیحیت در این قاره فعالیت داشته اند. همچنین 16671 مدرسه مسیحی در مقاطع مختلف آموزشی راه اندازی شده و بیش از 500 دانشگاه و دانشکده و موسسه برای اهداف تبلیغی ساخته شده است. علاوه بر این ها، 489 مرکز کلامی برای تربیت کشیش و بسیاری دیگر از این نوع موسسات ساخته شده است که فرصتی برای ذکر همه آن ها وجود ندارد. (مجله العالم، 1411ق، ش354، 56). امروزه فرق ضاله چون بهائیت، احمدیه و وهابیت نیز تلاش گسترده ای برای گسترش عقاید انحرافی خود در سطح قاره آفریقا دارند که آگاهی و مقابله با گسترش نفوذ آن ها اهمیت زیادی دارد.

بنابر این شناسایی جایگاه اسلام و تشیع در آفریقا و نقش شیعیان مهاجر و بومی در فعالیت های اجتماعی و دینی، بسیار حائز اهمیت است و سطح اطلاعات و افق فکری سیاستمداران، پژوهشگران و کارشناسان حوزه بین الملل را ارتقاء می بخشد.

این نوشتار که حاصل بیش از دو دهه تجربه حضور مداوم در عرصه تبلیغ در کشورهای آفریقایی و دو سال پژوهش گسترده در منابع علمی به زبان های فارسی، عربی و انگلیسی است، می کوشد تا حد توان خلاء علمی در این زمینه را مرتفع کند و اطلاعات گسترده ای در باره معرفی آفریقا، نحوه ورود اسلام و تشیع به هر یک از کشورهای این قاره، وضعیت کنونی مسلمانان و شیعیان، طریقت های صوفیه و نقش آنان، فرقه های ضاله بهائیت، احمدیه و وهابیت در کشورهای آفریقایی و بسیاری از موضوعات مرتبط دیگر را در دسترس محققان و علاقمندان فرهیخته قرار می دهد. تردیدی وجود ندارد که این کار سترگ خالی از  کاستی نیست، اما امید می رود این اثر زمینه توجه هر چه بیشتر پژوهشگران و محافل دانشگاهی ایران به تشیع در قاره آفریقا را فراهم آورد.

پیشینه تحقیق: بررسی وضعیت شیعیان آفریقا و روند گسترش مذهب اهل بیت علیهم السلام در این قاره، تا کنون بطور مستقل و فراگیر مورد مطالعه و بررسی پژوهشگران قرار نگرفته است و اطلاعات مختصر و پراکنده ای در منابع فارسی، عربی و انگلیسی موجود است که خلاء اطلاعات در این مقوله را پر نمی کند. نویسنده توانا آقای رسول جعفریان بخش کوچکی از کتاب باارزش «اطلس شیعه» را به شیعیان آفریقا اختصاص داده است و در 33 صفحه نگاهی گذرا به وضعیت شیعیان در 15 کشور آفریقایی دارد. درسنامه جغرافیای تشیع تالیف حجه الاسلام سید ابوالحسن نواب کتاب فارسی دیگری است که در 78 صفحه به اجمال وضعیت شیعیان در 19 کشور آفریقایی را بررسی کرده است. این دو کتاب گرچه در جای خود آثار ارزشمندی هستند، اما هیچ کدام به شکل مبسوط و تخصصی به وضعیت شیعیان آفریقا نپرداخته اند.

همچنین کتاب های «الشیعه فی افریقیا» تالیف علامه سیداختر رضوی و «الشیعه فی شمال افریقیا» تالیف جاسم عثمان مرغی دو کتاب عربی در این زمینه هستند که ضمن قدردانی و دعای خیر برای نویسندگان آن ها، باید گفت که فقط به ارائه اطلاعات عمومی و مختصر بسنده نموده و در نهایت موضوع شیعیان برخی از کشورهای آفریقایی را پوشش داده اند.

در عین حال از جمله بهترین آثار مکتوب در این موضوع می توان از کتاب های: شیعیان تانزانیا و شیعیان کنیا تالیف نویسنده این سطور، الشیعه فی مصر تالیف جاسم عثمان مرغی و شیعیان خوجه اثنی عشری در گستره جهان، نوشته دکتر امیربهرام عرب احمدی نام برد که فقط وضعیت شیعیان در کشورهای خاصی را مورد بحث قرار داده و یا بخشی از شیعیان آفریقا را بررسی کرده اند. همچنین گزارش میدانی «التشیع فی افریقیا» که تحت نظر اتحاد علماء المسلمین قطر در سال 2011م به چاپ رسیده، گرچه نسبتا مفصل و جامع است، ولی باید توجه داشت که این گزارش مبسوط با هدف متوقف کردن روند رو به رشد تشیع در آفریقا انجام شده و پس از آن تدوین و منتشر گردید که شیخ یوسف قرضاوی مساله مد شیعی در آفریقا را مطرح نمود، بنا بر این گزاره های آن نیز نمی تواند بی طرفانه و منصفانه باشد. نتیجه سخن این که کتاب حاضر «شیعه در آفریقا» جامع ترین و علمی ترین پژوهشی است که تا کنون به این امر بسیار مهم پرداخته و بالطبع عاری از نقص و عیب نیز نخواهد بود. 

اهداف تحقیق و پژوهش: هدف اصلی این تحقیق، ارائه تصویری کلی و در عین حال شفاف و جامع از روند ورود و گسترش شیعه در آفریقا و وضع شیعیان مهاجر و بومی به عموم پژوهشگران و علاقمندان به مذهب اهل بیت علیهم السلام است. این کتاب در حالی ارائه می شود که برخی رشته های دانشگاهی نیز به مباحث آفریقا شناسی و تاریخ اسلام و تشیع در این قاره نیاز مبرم دارند و این نوشتار می تواند به عنوان منبع اولیه مورد استفاده استادان و دانشجویان قرار گیرد. 

روش تحقیق: روش تحقیق در این پژوهش، به گونه ای علمی و بیشتر بیان و توصیف موضوعات است و از ارائه تحلیل و گاه پیشنهادهای اجرایی نیز غفلت نشده است. نویسنده علاوه بر تحقیق کتابخانه ای به زبان های فارسی، انگلیسی و عربی، آرشیو گزارش های سازمان های دولتی و مردم نهاد و وب سایت ها، برخی از اطلاعات را نیز از مشاهدات عینی و تحقیقات میدانی خود در سفر به کشورهای آفریقایی و ارتباط با همکاران سابق عرصه بین الملل و دوستان خارج از کشور جمع آوری کرده است.

فرجام سخن: این که قاره پهناور آفریقا و وضع اسلام و تشیع در این قاره برای ما شیعیان در هاله ای از ابهام قرار دارد و واقعیت های مهمی در لابلای تبلیغات و سخنان بی پایه پوشیده مانده است. همه این ها که گفته شد و بسیاری از حقیقت های آشکار و پنهان دیگر، نویسنده را بر این داشت تا بیشتر به مطالعه و پژوهش های علمی در موضوع آفریقا شناسی و شناخت شیعیان قاره مظلوم و محروم این قاره به پردازد. امیدوارم با نگارش این کتاب اندکی از وظیفه دینی و ملی خود را در معرفی شیعیان آفریقا ادا کرده باشم و پیروان اهل بیت علیهم السلام در این قاره به جد مورد توجه مراجع دینی، دانشگاه ها، حوزه های علمیه، پژوهشگران و عموم شیفتگان قرار گیرند. در پایان از عزیزان فرهیخته آقایان محسن جعفری، سیدعلی رسولی، سیدمهدی و سیدهادی سیدمرادی، علی نصرآبادی، علی همایی و خانم عاطفه طاهری که تلاش فراوانی در ترجمه برخی از متون، ویرایش و به ثمر رساندن این مطالعات پژوهشی انجام دادند، کمال تشکر و قدردانی را دارم.

سید احمد سیدمرادی

 

فهرست مطالب کتاب «شیعه در آفریقا» از این قرار است:

مقدمه

بخش اول: کلیات

فصل اول: نگاه اهل بیت علیهم السلام به آفریقا و سیاه پوستان

فصل دوم: اسلام و تشیع در آفریقا

فصل سوم: علل نشر معارف اهل بیت علیهم السلام در آفریقا

فصل چهارم: موانع گسترش ولایت اهل بیت علیهم السلام در آفریقا

فصل پنجم: مقامات اولیاء و قبور شرفاء در آفریقا

بخش دوم: شیعه در کشورهای آفریقایی

فصل اول: شیعه در شمال آفریقا (جمهوری عربی مصر، پادشاهی مغرب (مراکش)، جمهوری سودان، جمهوری تونس، جمهوری دمکراتیک خلق الجزایر، جمهوری لیبی)

فصل دوم: شیعه در غرب آفریقا (جمهوری فدرال نیجریه، جمهوری نیجر، جمهوری سنگال، جمهوری سیرالئون، جمهوری ساحل عاج، جمهوری غنا، جمهوری مالی، جمهوری گینه کوناکری، جمهوری گینه بیسائو، جمهوری بنین، جمهوری دموکراتیک بورکینافاسو، جمهوری گامبیا، جمهوری لیبریا، جمهوری اسلامی موریتانی، جمهوری توگو، جمهوری گابن)

فصل سوم: شیعه در شرق آفریقا (جمهوری متحد تانزانیا، جمهوری کنیا، جمهوری اوگاندا، جمهوری زامبیا، جمهوری زیمبابوه، اتحادیه جزایر کومور، جمهوری بوروندی، جمهوری روآندا، جمهوری فدرال دموکراتیک اتیوپی، جمهورى ماداگاسكار، جمهوری مالاوی، جمهوری موریس، جمهوری موزامبیک، شیعیان جزیره رئونيون‏، جمهوری دمکراتیک سومالی)

فصل چهارم: شیعه در مرکز آفریقا (جمهوری دمکراتیک کنگو، جمهوری کامرون)

فصل پنجم: شیعه در جنوب آفریقا (جمهوری آفريقاى جنوبى‏، جمهوری نامیبیا)

منابع کتاب