رژيم صهيونيستي و شرق آفريقا (6)

  • کد خبر: 2878
  • منبع خبر: مطالعات آفریقا

خلاصه اسرائيل و برخی کشورهای شرق آفریقا، روابط گسترده وتاريخي در ابعاد مختلف با یکدیگر دارند.


مناسبات اسرائيل و كشورهاي منطقه

اتيوپي

اسرائيل و اتيوپي، روابط گسترده وتاريخي در ابعاد مختلف دارند. بررسي مناسبات ميان دو كشور نيازمند به يك مقاله جداگانه دارد؛ ولي به طور خلاصه مي توان اهميت اتيوپي را در سياست هاي منطقه اي اسرائيل چنين بيان نمود:

1. بُعد موقعيت راهبردي: اتيوپي، در منطقه شاخ آفريقا بزرگ داراي موقعيت راهبردي است و به عنوان يك قدرت منطقه اي، به طور سنتي در منطقه شرق آفريقا و جنوب درياي سرخ، نقش ايفا مي كند و در توازن منطقه اي و ترتيبات امنيتي منطقه شاخ آفريقا عنصر فعال و مهمي است و رژيم اسرائيل در مراحل مختلف تاريخ معاصر اتيوپي، از اين كشور در موازنه سياسي و نظامي در قبال مصر نهايت استفاده را نموده است.(48)

2. بُعد جمعيتي: اين كشور، موطن يهوديان فلاشه مي باشد كه قبيله گمشده يهوديان در آفريقاست. رژيم صهيونيستي با همكاري قابل توجه آمريكا و رژيم هاي سودان و اتيوپي از سال 1984 توانست بيش از 100 هزار يهودي اتيوپي را به فلسطين اشغالي كوچ دهد و قرار شد تا 2007، 20 هزار يهودي باقي مانده به فلسطين اشغالي منتقل شوند.(49) اين اقدام، تأثيرات جمعيتي در فلسطين اشغالي داشته و رژيم صهيونيستي توانسته آنها را در سياست هاي ضد مردم فلسطين بكار ببرد و ضعف جمعيتي خود را تا حدودي بپوشاند.

3. منابع آبي دره رود نيل: 85 درصد كل منابع آب رود نيل سودان و مصر، از سرچشمه ها و دره هاي كشور اتيوپي تأمين مي شود. هر گونه خللي در روند آبياري مصر و سودان، به منزله فاجعه اي براي دو كشور است. رژيم صهيونيستي تلاش هاي زيادي نموده تا از راه كمك فني و مهندسي به نظام آبي اتيوپي و كشاورزي آن، ضربات مستقيم و غير مستقيمي به امنيت ملي خارطوم و قاهره وارد سازد.(50)

 

اريتره

استقلال اريتره در سال 1993 و به قدرت رسيدن آسياسي افوركي، حاصل تحولات منطقه پس از پايان جنگ سرد و نيز دخالت آمريكا و اسرائيل بوده است. استقلال اريتره، منظومه امنيت درياي سرخ و منطقه شاخ آفريقا را پيچيده كرد. روابط همه جانبه ي اسرائيل و آسياسي افوركي و اهتمام فزاينده آمريكا به منطقه شاخ آفريقا، بسترساز توسعه نقش بازيگري اريتره در منطقه، شد و اين تحول، موجب برهم خوردن توازن منطقه اي شاخ آفريقا شده است. جنگ مرزي اريتره ــ اتيوپي كل منطقه ي شاخ آفريقا و جنوب درياي سرخ را از لحاظ امنيتي به خطر انداخته و بحران هاي محلي را تشديد كرده است. بلند پروازي هاي افوركي، موجبات ائتلاف مصلحتي و موقت علي عبدالله صالح، رئيس جمهوري يمن، ژنرال عمرالبشير رئيس جمهوري سودان و مليس زناوري، نخست وزير اتيوپي، حول محصور صنعاء شده است.(51)

اين كشور به دلايل راهبردي و سياسي، جايگاه ممتازي در سياست منطقه اي اسرائيل دارد و تجربه نشان داده است كه اين كشور آمادگي دارد تا به نيابت از رژيم صهيونيستي، برنامه ها و سياست هاي راهبردي اسرائيل را در منطقه پياده كند. مناسبات دو كشور در عرصه ها و زمينه هاي مختلف، در حال تكامل و پيشرفت است و اريتره تسهيلات فوق العاده اي به حضور نظامي و اطلاعاتي رژيم صهيونيستي داده است.(52)

 

جنوب سودان

رژيم صهيونيستي از ديرباز براي تقويت نفوذ خود در منطقه دره رود نيل، توجه ويژه اي به برقراري روابط با قبايل و گروه هاي جنوب سودان كه با دولت مركزي در حال جنگ بودند، داشت. در همين راستا، اسرائيل روابط سنتي با قبيله دينكا در جنوب سودان داشت و از رهگذر همين روابط، توانست نقش خود را در مسائل سودان به ويژه بحران جنوب سودان، توسعه دهد.(53) مراحل همكاري و روابط رژيم صهيونيستي را با شورشيان جنوب، مي توان به پنج دوره اصلي تقسيم نمود:

1. دوره اول: در دهه پنجاه، رژيم صهيونيستي كمك هاي دارويي و مواد غذايي به شورشيان مي نمود.

2. دوره دوم: ارتش اسرائيل به نيروهاي شورشي آنانيا آموزشي چريكي و كمك هاي نظامي و لجستيكي داد و در دهه شصت، مراكزي براي آموزش نظامي شورشيان جنوب سودان در اتيوپي ايجاد نمود.

3. دوره سوم: در دهه هفتاد و هشتاد، رژيم صهيونيستي براي شورشيان جنوب سودان به ويژه گروه سرهنگ گارانگ، سلاح تهيه مي كرد و از طريق اتيوپي و اريتره اين سلاح ها را به شورشيان جنوب سودان مي رساند.

4. دوره چهارم: حمايت اسرائيل از جنوب سودان توسعه يافت. در همين رابطه، سفير اسرائيل در كشور زئير از سال 1990 مأموريت روابط با گارانگ را بر عهده داشت.

5. دوره پنجم: اسرائيل سياست سلاح در مقابل تسهيلات نفتي در جنوب سودان را پيدا كرد و از اين رهگذر، امتيازات نفتي از گارانگ گرفت.(54)

 

جيبوتي

موقعيت حساس و راهبردي جيبوتي در شاخ آفريقا و تنگه باب المندب و همسايگي آن با كشورهاي اريتره و سومالي، جايگاه اين كشور كوچك را در سياست هاي راهبردي رژيم صهيونيستي بسيار مهم نموده است.

وجود دو گروه نژادي: نخست، عيساها كه ريشه سوماليايي دارند و ديگري، عفارها كه ريشه اتيوپيايي دارند(55)، افزون بر اين، وضعيت اجتماعي و تركيب جمعيتي كه خود معظلي راهبردي براي امنيت ملي اين كشور است و هراس جيبوتي از هسمايگان بزرگ خود، موجب گرديده كه اين سرزمين در سياست خارجي خود، دو مشي را در پيش گيرد: نخست، در مسائل شاخ آفريقا موضع بي طرفي سياسي اتخاذ نمايد و دوم، براي برخورد با تهديدات همسايگان خود و حفظ توازن منطقه اي، روابط خود را با رژيم صهيونيستي به عنوان يك قدرت منطقه اي و با كشور فرانسه به عنوان يك قدرت فرامنطقه اي توسعه دهد. جيبوتي به كشورهاي رژيم صهيونيستي و آمريكا و اتحاديه اروپا در راستاي مقابله با تروريسم منطقه اي، تسهيلات نظامي فراواني نموده است. ناوگان هاي آلماني و پايگاه زميني فرانسه در جيبوتي، پس از يازدهم سپتامبر به شدت فعال شده اند.

 

سومالي

پس از فروپاشي حكومت زياد باره در ژانويه 1991 و چيرگي پيامدها و بازتاب هاي جنگ داخلي در اين كشور و بر تمام اركان زندگي جامعه عشيره اي سومالي و دخالت سازمان ملل و آمريكا براي محدودسازي ابعاد جنگ داخلي و تنش قبايل و عشاير اين سرزمين، رژيم صهيونيستي در پرتوي حضور نظاميان آمريكا و حافظان صلح سازمان ملل، فرصت هايي براي حضور در سومالي يافت و در نيمه دوم 2001، حضورش را در قالب سازمان هاي امدادرساني و نوع پرستي توسعه داد. در اين راستا، رژيم صهيونيستي مراكزي را براي امدادرساني و توزيع كمك هاي بشردوستانه در شهرهاي مهم سومالي با حمايت ايالات متحده آمريكا به وجود آورد. اسرائيل علاوه تمركز فعاليتش در امدادرساني، با حمايت مستقيم و غيرمستقيم اتيوپي و آمريكا با گروه هاي سوماليايي ارتباطات گوناگوني برقرار نموده است.(56) در گذشته، مردم غيور سومالي با هر گونه حضور رژيم صهيونيستي به كشورشان به شدت مخالف بودند؛ ولي اكنون به خاطرگستره فجايع جنگ داخلي و آشفتگي عمومي و اوضاع نابسامان كشورشان، هر گونه كمك و صدقه اي را از رژيم صهيونيستي به راحتي مي پذيرند.

 

كنيا

تاريخ روابط كنيا و رژيم صهيونيستي به چهل سال قبل از استقلال اين كشور به دهه شصت باز مي گردد و از ديدگاه موساد، اين كشور، دومين شريك استراتژيك رژيم آپارتيد جنوب آفريقا (در دوران حاكميت سفيدپوستان)است.(57) 3 هزار خانواده يهودي در اين كشور زندگي مي كنند و از دوران حاكميت كينياتا تا دوره حكومت دانيال اراب موي، آنها تجارت كنيا و امور بانكي و اداره مزارع بزرگ و بخش خدمات كشور را در انحصار خود دارند. مستشارات نظامي اسرائيلي در كليه نهادهاي امنيتي ــ نظامي و سياسي كشور، حضور فعال دارند.(58)

حادثه حمله به سفارت آمريكا در نايروبي و دو حادثه حمله به هتل هاي اسرائيلي در مومباسا، پرده از حضور اين رژيم در كنيا برداشت. با بررسي و كنكاش شتابزده در اقتصاد كنيا، نقش شركت هاي صهيونيستي آشكار مي شود. شركت «اگريداب» در زمينه اصلاح زمين و برپايي مزارع بزرگ كنيا نقش عمده اي دارد. شركت «ألرا» و شركت «موتورولا» و «كور» و «سوليل بونيه» تجارت كنيا با خارج را در انحصار دارند و شركت هتل هاي آفريقا، صنعت هتلداري و خدمات جهانگردي كنيا را در قبضه دارند. در بُعد سياسي و راهبردي، دولت كنيا همواره با سياست هاي منطقه اي غرب به ويژه سياست هاي آمريكا و اسرائيل همگرايي كامل دارد.(59)

 

اوگاندا

از ديربار، كشور اوگاندا در انديشه و سياست راهبردي صهيونيست ها، جايگاه ويژه اي داشت. داشتن موقعيت استراتژيك در منطقه شرق آفريقا و حضور راهبردي آن در منطقه منابع دره نيل و وجود معادن ارزشمند، از جمله عوامل اهتمام صهيونيست ها به اين كشور بوده است. عده اي از يهوديان اروپا در اوايل قرن بيستم، به اين كشور كوچ كردند و به سرعت نقش برجسته اي در اقتصاد اوگاندا پيدا كردند. پس از استقلال اوگاندا، روابط ميان دو كشور سير صعودي داشت؛ حادثه انتبه وكشته شدن چريك هاي فلسطين در فرودگاه اين شهر نشان از اشراف و آگاهي اسرائيلي ها از جزئيات اين كشور دارد. پس از سقوط عيدي امين، روابط ميان رژيم صهيونيستي و اين كشور در زمينه هاي مختلف به ويژه امنيتي ــ نظامي توسعه يافت. بسياري از شركت هاي اسرائيل در بخش كشاورزي و دامپروري و خدمات جهانگردي حضور فعال دارند و ارتش اسرائيل به موجب قراردادهاي امنيتي و نظامي به ارتش، پليس و نيروهاي اطلاعاتي اين كشور آموزش هاي نظامي و فني و اطلاعاتي مي دهد.(60)

 

تانزانيا

روابط اسرائيل با اين كشور، به دوران قبل از استقلال اين كشور باز مي گردد. عده اي از خانواده هاي يهودي تحت حمايت همه جانبه استعمار انگليس در اين منطقه، در بخش تجارت وخدمات فعاليت داشتند. پس از استقلال و در دوران حكومت نايرره، روابط ميان دو كشور به ويژه در بخش آموزش سنديكاهاي كارگري و تعاوني هاي سوسياليستي تانزاينا توسعه يافت. پس از دوران نايرره، همكاري ميان دو كشور، ابعاد مختلفي به خود گرفت و در زمينه اقتصاد و نظامي نيز رشد چشمگيري داشته است.(61)

 

بروندي

كشور كوچك بروندي به خاطر موقعيت استراتژيك آن در منطقه درياچه هاي بزرگ، در سياست منطقه اي اسرائيل اهميت خاصي دارد. اين رژيم براي دستيابي به اهداف نظامي ــ امنيتي و اقتصادي ــ سياسي در ميان قبايل اين كشور و به ويژه در ميان قبايل توتسي كه پس از خاتمه بحران درياچه هاي بزرگ به قدرت رسيدند، نفوذ كرده است. اسرائيل علاوه ر انحصار معادن الماس و طلاي اين كشور، در زمينه نظامي و امنيتي قراردادهايي با اين كشور بسته كه به موجب آن ارتش صهيونيستي به نظاميان و پليس اين كشور كمك هاي آموزشي و فني مي كند.(62)

 

پي نوشت ها:

48. الدور الاسرائيلي في اليحيرات العظمي و شرق آفريقيا.

49. «الفلاشا مره ثالثه من ايثوبيا لأسرائيل محمد ابوالفضل»، روزنامه الاتحاد چاپ امارات متحده عربي 2004/1/27.

50. حمدي عبدالرحمن حسن، التوازن الاقليمي في شرق افريقيا.

51. اتحاديه كشورهاي تجمع صنعاء با اجلاس سران كشورهاي اتيوپي، سودان و يمن در اكتبر 2002 با اهداف مبارزه با تروريسم منطقه اي و همكاري هاي ميان كشورهاي عضو پا به صحنه سياست منطقه گذاشت. سومالي در سال 2004 به آن پيوست. ولي اريتره و جيبوتي هنوز به آن نپيوستند.

52. البعد الاستراتيجي لعلاقات اريتريا و اسرائيل ــ حركه الجهاد الاسلامي الارتري.

53. بابكر علي عبدالكريم، الابعاد الجيوسياسيه و الاقتصاديه لأمن البحر الاحمر و نيز جمال عدوي، تغلغل النفوذ الاسرائيلي في اريتريا ... و علاقته بالاطماع الصهيونيسته في مياه النيل و البحر الاحمر و حمدي عبدالرحمن: التوازن الاقليمي في شرق افريقيا.

54. ابراهيم احمد بلوله، «اسرائيل: استعمار جديد در آفريقا»، ترجمه سيد نعمت اله قادري فصلنامه مطالعات آفريقا بهار و تابستان 1384 صص 95 ــ 91.

55. جمعيت آنها 40 درصد مي باشد و به عنوان يك اقليت بزرگ در حال رقابت همه جانبه با عيساها مي باشند. در زمان استعمار فرانسه ا ين سرزمين به كشور عفار و عيسا يا سومالي فرانسوي معروف بوده است.

56. رسانه هاي گروهي عرب به ويژه مطبوعات مصر و امارات متحده عرب، گزارشهاي مبسوطي درباره حضور رژيم صهيونيستي در سومالي منتشر كرده و از فراموش شدن سومالي توسط برادران عربش به شدت انتقاد مي كردند.

57. التقرير الاستراتيجي الافريقي (2002 ــ 2001) ص 359.

58. «عمليتا مومباسا و المصالح الاسرائيليه في افريقيا»، مركز المعلومات للدراسات و البحوث روزنامه الخليج مورخ 13 دسامبر 2002.

59. التقرير الاستراتيجي الافريقي ص 359.

60. ميتشيل جي، تطور السياسيه الافريقيه لاسرائيل.

61. حمدي عبدالرحمن حسن، التوازن الاقليمي في شرق افريقيا و همچنين ناديه سعدالدين التغلغل الاقتصادي الاسرائيلي في شرق افريقيا.

62. حسن الحاج علي احمد، «الصراع في منطقه الجيرات و اثره علي الامن الماني العربي»، المجله السودانيه للدراسات الدبلوماسيه شماره يك سال 2000 صص 23 ــ 13.

 

ادامه دارد...

 

نويسنده: صبري انوشه، محقق مسائل آفريقا و خاورميانه.

منبع: مطالعات آفریقا، شماره ۱۳، بهار و تابستان 1385، ص 166 – 119.