اسلام و مسلمانان در کامرون

  • کد خبر: 2881
  • منبع خبر: کتاب «شیعه در آفریقا»

خلاصه اسلام در قرن نوزدهم تحت تاثیر دو عامل مهم به کامرون وارد شد.


اسلام در قرن نوزدهم تحت تاثیر دو عامل مهم به کامرون وارد شد، نخست مهاجرت فولانی ها و دوم جهاد اسلامی پیروان عثمان دان فودیو. بزرگ­ترین حاملان اسلام در غرب آفریقای مرکزی طی قرن نوزدهم میلادی قبایل فولانی بودند. آن ها به مناطق مختلف مهاجرت کردند و اسلام را بین مردم بومی گسترش دادند.

بزرگترین مبلغ اسلام در شمال کامرون، مودیو آداموا (1848-1786م) بود که در بورنو تحصیل کرده بود و عثمان دان فودیو در سال 1806م به این عالم پرشور اجازه داد که اسلام را در شمال کامرون و چاد گسترش دهد. او همراه شماری از جهادگران مسلمان به شمال کامرون آمد و یولا را به پایتخت دولت اسلامی خود تبدیل کرد و براساس نام خودش آنجا را اداموا نامید. او جمعیت سنت پرست بومی را یا مطیع کرد یا به کوهستان ها و دره ها راند و عده زیادی را مسلمان کرد. آداموا تحت ریاست پسرانش مجموعه ای از واحدهای قبیله ای (لامیدات) ایجاد کرد و هر یک از این واحدها زیر نظر یک رهبر سیاسی و مذهبی به نام لامیدو اداره می شد. علی رغم اختلافات میان لامیدات ها، دولت اسلامی آداموا تا هنگام ورود آلمان ها در دهه 1880م همچنان در حال رشد و شکوفایی بود. بازماندگان آداموا بارها با آلمان ها جنگیدند و حتی در سال 1888م شکست سختی به آن ها وارد کردند، اما آلمان ها سرانجام آن ها را شکست دادند و تا سال 1902م همه آن ها را به اطاعت خود در آوردند.

مسلمانان کامرون در دوران استعمار اروپایی ها به حاشیه رانده شدند، اما در دوره ریاست جمهوری احمدو آهیجو (1960 تا 1982م) که یک مسلمان معتقد بود، اسلام جایگاه والایی در این کشور یافت، به طوری که مسلمانان شمال با در دست داشتن وزارت دفاع و گارد ریاست جمهوری اهمیت زیادی داشتند. علاوه بر این در دوران حکومت آهیجو چندین سیاستمدار شمالی وزیر، دبیرکل حزب و قاضی شدند و در زمره تجار درآمدند. پس از کنار رفتن او از قدرت، نفوذ مسلمانان در ساختارهای سیاسی اجتماعی کشور بار دیگر کاهش یافت.

دولتمردان کامرون سیاست را جدای از دین اعلام می کنند و می گویند تمام مردم در برابر قانون یکسان هستند. با این وجود مسیحیان نفوذ زیادی دارند و به علت حمایت خارجی ها، علاوه بر به دست گرفتن اکثر مراکز قدرت، بیشتر موسسات و مراکز فرهنگی، کلینیک ها، مدارس و دانشگاه های کشور را نیز مدیریت می کنند. طبق آمار منتشره از سوی وزارت کشور، در سال 2009 میلادی برای 140 موسسه و جمعیت بطور رسمی مجوز فعالیت صادر شده است که فقط چهار مورد آن به مسلمانان اختصاص یافته و 136 مورد دیگر در اختیار مسیحیان قرار گرفته است.

روابط دولت با کشورهای اروپایی و آمریکا و اسرائیل موجب شده است که آقای پل بیا رئیس جمهور کنونی بتواند بیش از سه دهه بر کشور حکومت کند. حضور نیروهای اسرائیل نیز در میان نیروهای انتظامی و امنیتی کامرون مشهود است و آموزش نیروی های نظامی گروه (بیر) که زیر نظر رئیس جمهور انجام وظیفه می کنند بر عهده آنها است؛ بیشتر مشاورین رئیس جمهور نیز اسرائیلی هستند. در قبل و دوران استقلال، مسلمانان در امور سیاسی کامرون نفوذ زیادی داشتند و اولین رئیس جمهور کشور آقای احمدو آهیجو نیز پس از استقلال، از بین مسلمانان انتخاب شد. او در سال های ۱۹۷۲، ۱۹۷۵ و ۱۹۸۰ برای چندمین بار به این سِمَت برگزیده شد، ولی اکنون مسلمانان نفوذ چندانی در امور سیاسی و اداری کشور ندارند و پلیس کامرون همواره با مسلمانان درگیر است و آنان را سرکوب می کند. کاهش مسلمانان و قدرت آنان در کشور عواملی دارد که از جمله می توان به دخالت دولت های استعماری و ارمغان مسیحیت اشاره نمود. 

طبق برآورد دیگری حدود 50 % جمعیت کامرون، پیرو مسیحیت، 45 % پیرو اسلام و 5 % معتقد به آئین های بومی هستند که در این میان اکثریت مردم در شمال کشور به مسلمانان و در جنوب به مسیحیان اختصاص دارد. طبق آخرین آمار و شواهد می توان وضعیت پیروان ادیان مختلف و توزیع آنان بر مناطق جغرافیایی کشور را چنین ترسیم نمود: 1- شهرهای یاونده پایتخت سیاسی و دوالا قطب اقتصادی کشور با اکثریت مسیحی و سپس مسلمان که در هر دو شهر پیروان آئین های بومی اندک و ناچیز برآورد می شود. 2- مناطق شمال کامرون با اکثریت مسلمان. 3- مناطق غرب کشور با اکثریت مسلمان و اقلیت مسیحی و باورهای بومی. 4- مناطق جنوب کشور با اکثریت مسیحیان و اقلیت مسلمانان و باورهای بومی. مسیحیان کاتولیک بیشتر در مناطق فرانسوی زبان و مسیحیان پروتستان بیشتر در مناطق انگلیسی زبان سکنی دارند.

قبائلی که پیرو باورهای بومی هستند معمولا در حاشیه شهرها سکونت دارند و عبادت و مراسم دینی خود را در خارج از شهرها برگزار می کنند. آنان معتقد به مظاهر طبیعی و جنگل هستند و همچون مسیحیان و مسلمانان نیاز به مکان خاص و کلیسا و مسجد ندارند. ازین روی آنها ظهور و بروزی در کشور ندارند و روز به روز جذب مسیحیت و اسلام می شوند و آمارشان کاهش می یابد. یکی از این قبائل، قبیله بملیکه است که در حال حاضر بسیاری از مردمان آن به مسیحیت و اسلام روی آورده اند.

نخستین ساکنان کامرون امروزی از قبیله بانتو بودند که اعتقاد به باورهای سنتی داشتند، ولی در قرن 18 و 19 میلادی قبایل عمدتا مسلمان فولانی در شمال این منطقه سکنی گزیدند. می توان پیشینه ورود اسلام به کامرون را از زمان فتح شمال کشور به دست نیروهای مدیبو آدما در قرن نوزدهم دانست و دلیل گرایش مردم شمال کشور به اسلام نیز در همین مسئله نهفته است. همچنین پیروان عثمان بن فودی در جهت نشر اسلام در شمال وارد معرکه شدند و در سال 1826 میلادی حکومتی به نام ادماو الاسلامیه را در آن منطقه بنیان گذاشتند که تا به حال آن منطقه به امادئو مشهور است.

مردمان قبیله هوسا و فولبه هر دو مسلمانند و فقط تعداد اندکی از قبیله فولبه در زمان های قدیم تحت تاثیر تبشیر مسیحیان قرار گرفته و مسیحی شده اند، گرچه نحوه پوشش و گفتار آنان نیز همچون گذشته مانند مسلمانان است. مشهور است که این دو قبیله نقش موثری در ترویج اسلام در سرزمین کامرون داشته اند. می گویند رئیس قبیله هوسا رئیس قبیله بامون را به اسلام دعوت کرد و با اسلام آوردن او بیشتر مردمان آن قبیله مسلمان شدند؛ در حال حاضر در حدود 80 % آن قبیله مسلمان هستند. در مقایسه بین این دو می توان گفت قبیله فولبه نتوانست در معرفی اسلام به دیگر مناطق کامرون نقش موثری ایفا نماید، در حالی که هوسا زبان ها توانستند اسلام را بین قبایل جنوب، مرکز و غرب کشور تبلیغ کنند. امروزه با مطالعات میدانی در استان ها و شهرهای مختلف کامرون می توان دریافت که بعد از قبایل هوسا و فولبه، اسلام در قبائل بامون، بملیکه و تیره های برخاسته از آن، باسا و بافیا نیز انتشار وسیعی یافته است.

مسلمانان کامرون سنی مالکی هستند و طریقت های صوفیه تیجانیه و قادریه نیز در کشور حضور فعال دارند. وهابی ها در چند دهه اخیر با کمک دلارهای نفتی عربستان سعودی در بین اهل سنت نفوذ کرده و برخی از علما و شخصیت های دینی را متمایل به خود ساخته اند. آنها معمولا در بیشتر مساجد و مراکز دینی کشور حضور دارند، ولی مرکز آنها مسجد خادم الحرمین در شهر یاونده است. وهابی ها در ظاهر به دلیل عدم اختلاف با فقه مالکی نیاز به احداث مساجد مستقل ندارند و لذا سعی در جذب ائمه و هیئت امنای مساجد و مراکز اسلامی دارند تا بدینگونه مساجد را در اختیار فکر خود گیرند. در مقابل نفوذ وهابیت در بین مردم، فقط علمای طریقت تیجانیه جهت گیری نموده و از طریق سخنرانی و تدریس و نشر اطلاعیه با آنان مبارزه می کنند.

در سال های اخیر به موازات فعالیت وهابیان، گروه های تکفیری نیز فعال شده اند و امنیت ملی سنگال را تهدید می کنند. گروه تکفیری بوکوحرام مهم­ترین گروه تروریستی است که از سال 2011م فعالیت خود در شمال کامرون را آغاز کرد و تلاش کرد با سوء استفاده از فقر اقتصادی و فرهنگی مناطق مسلمان نشین کامرون، آن ها را جذب نیروهای خود کند. از مارس 2014م حملات مسلحانه بوکوحرام به مردم و نیروهای دولتی کامرون آغاز گردید که در جریان درگیری ها تا نوامبر 2016م حداقل 1500 نفر کشته، 155 هزار نفر بی خانمان شدند و حدود 73 هزار نفر نیز به کشورهای همسایه گریختند.

در دو دهه اخیر گروه‌های زیادی نیز در شهرهای دوالا، فومبن، فومبت و یائونده به مذهب شیعه دوازده امامی گرویده‌اند. علاوه بر حدود ۷۰۰ خانواده لبنانی که در این کشور زندگی می‌کنند و بیشتر آنان را شیعیان تشکیل می‌دهند. افراد کمی نیز در این کشور تابع فرقه بهائیت هستند و تبلیغ این فرقه ضاله را چند نفر ایرانی مدیریت می کنند. بهائیت علیرغم تلاش های فراوان و حمایت غربی ها نتوانسته است در دل مردم کامرون نفوذ کند و آمارهایی (40 هزار نفر) که در بعضی از سایت ها منعکس می شود، مبالغه آمیز است و صحت ندارد.

 

منبع: کتاب «شیعه در آفریقا»، سید احمد سیدمرادی، بوستان کتاب، قم، 1399، ص 899 - 895.